เรือง ต้นไม้พูดได้1. การวัดปริมาณความชืนในดินจะส่งสัญญ าณ ออกมาเป็นเสียงไม่ได้วัดออกมาเป็นตัวเลข
การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย...
Transcript of การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย...
![Page 1: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/1.jpg)
การศกษาวจย
เร�อง
การจดการขยะท�เหมาะสมโดยการมสวนรวมของชมชนหมบานเขาเหลก
ต.เขาโจด อ.ศรสวสด� จ.กาญจนบร
เสนอ
คณาจารยภาควชาสงคมศาสตร คณะอกษรศาสตร มหาวทยาลยศลปากร
จดทาโดย
นางสาววภาพรรณ อดลยเจรญ 0547333
นางสาวศรณยภทร พรยะประสทธ� 0547344
นางสาวศรพชร หม�นนคร 0547348
นางสาวสภทรา มาลยโรจนศร 0547405
นางสาวสวาร พมพน 0547411
นางสาวอรพรรณ สขเอม 0547433
นายณฐ สงขทรพย 0547491
นางสาวศรญญา ชางผาสข 0547495
การศกษาวจยน�เปนสวนหน�งของวชา สมมนาสงคมไทยกบการพฒนา รหสวชา 435245
ภาคปลายการศกษา ปการศกษา 2550
มหาวทยาลยศลปากร
![Page 2: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/2.jpg)
คานา
ปจจบน วทยาการกาวหนา ประชากรเพ�มอยางรวดเรว อตราการใชท�ดนเพ�มข�นเพ�อผลต
เคร�องอปโภค บรโภค อาหาร ท�อยอาศย เปนเหตใหเศษส�งเหลอใชมปรมาณมากข� น กอใหเกด
ปญหาของขยะมลฝอย
ขยะ หรอ มลฝอย หรอ ของเสย เปนเหตสาคญประการหน� งท�กอใหเกดปญหา
ส�งแวดลอม และ มผลตอสขภาพอนามย มลฝอยหรอของเสยกาลงมปรมาณเพ�มมากข�นทกป เพราะ
สาเหตจากการเพ�มของประชากร การขยายตวทางเศรษฐกจและทางอตสาหกรรม นบเปนปญหาท�
สาคญของชมชนซ�งตองจดการและแกไข ปรมาณกากของเสยและสารอนตราย ไดแก ขยะมลฝอย
ส�งปฏกล และสารพษท�ปนเป� อนอยในแหลงน� า ดน และอากาศ ตลอดจนบางสวนตกคางอยใน
อาหาร ทาใหประชาชนท�วไปเส�ยงตออนตรายจากการเปนโรคตาง ๆ เชน โรคมะเรง และ โรค
ผดปกตทางพนธกรรม เปนตน
สถานท�บางแหงกมคนท�งขยะกนตามสะดวก โดยนาไปเทกองรวมกนไวรมทางเดนบาง
โคนตนไมบาง ทาใหมการหมกหมมเนาเป� อยส�งกล�นเหมนคลง บางคร� งอาจมองเหนหนอนจานวน
มากมายไตย �วเย�ยออกมาจากกองขยะ ดนาขยะแขยง นอกจากน�นกองขยะยงเปนแหลงชมนมของ
สตวนาโรคสารพดชนด เชน ยง แมลงวน หน แมลงสาบ ฯลฯ ยามท�ฝนตกลงมาน� าฝนกชะเอาส�ง
สกปรกเนาเหมนในกองขยะไหลไปยงพ�นท�ใกลเคยง และอาจจะไหลลงทอระบายน� า และแมน� าลา
คลองใกล ๆ อกดวย
การท�งขยะลงทอระบายน� าทาใหเกดผลเสยอยางรายแรง คอ ทาใหทอระบายน� าอดตน เม�อ
ฝนตกกไมสามารถระบายน� าฝนได จงเกดสภาพน� าทวมขงตามถนนสายตาง ๆ ตามตรอกซอกซอย
และผลท�ตามมากคอ การเดนทางไปมาตามเสนทางเหลาน�นลาบากข�น การจราจรกตดขดและถนน
หนทางอาจจะไดรบความ เสยหาย ซ�งเม�อน� าลดลงสสภาพปกตกตองซอมแซมใหม ทาใหตอง
ส�นเปลองงบประมาณ
บานเรอนท�มขยะมลฝอยรกรงรงอยภายในบานเรอนบรเวณบาน นอกจากจะดสกปรกไม
นาดอยแลว กยงเปนท�ชมนมของหน แมลงวน แมลงสาบ ซ�งเปนพาหะนาโรคทางเดนอาหารมาส
คน และยงกอความราคาญใหอกดวย
ในสวนของขยะพษมแหลงท�มาจาก 2 ทางดวยกนคอ จากเศษวสดเหลอใชตามบานเรอน
กบจากโรงงานอตสาหกรรม ตวอยางของขยะพษท�เหนกนอย กม ถานไฟฉาย หลอดนออน
กระปองยาฆาแมลง เศษกระปองส ทนเนอร โลหะชบ โครเมยม หรอแผงวงจรอเลกทรอนกส อน
หลงน� เปนการกระทาท�ผดไมควรเอาเย�ยงอยาง คอ โรงงานอตสาหกรรม ลกลอบเอาขยะพษของตน
มาปนกบขยะบาน โดยเฉพาะในเขต กทม. พวกขยะอนตรายท�สรางพษน� เม�อมนถกท�งไวตามกอง
ขยะดงท�กลาวมาแลว หากไมมการกาจดท�ถกท�ควร สารพษในขยะพษเหลาน�นกจะยอยสลายเจอปน
ไปกบน� าขยะ ไหลซมลงสแมน� า ลาคลอง รวมถงแหลงน� าใตดนดวย การหมนเวยนของน� ากไหล
![Page 3: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/3.jpg)
ย อ น กลบ ไป ก ลบ ม า ใน ท� สด จ ะห ว น กลบ ส พ วก เ รา อ ยา ง หล ก เล� ย ง เ ล ยไ ม ได เ ล ย
สารพษมปนอยในขยะตลอด เชน โลหะหนกม ปรอท ตะก�ว สารหน ไซยาไนด แมงกานส
แคดเมยม ฯลฯ สารพษน� เรากรอยแลววาเม�อเขาไปสรางกายเม�อใดกจะเกดโรคตามมา เชน มะเรง
ผวหนง ระบ บทาง เ ดนห ายใจ ปวด กระด ก ล าไ สอก เ สบ ห รออา จถงข� น เ ปน อมพา ต
ขยะมลฝอย คอ ของเหลอท�งจากขบวนการผลตและการใชสอยมนษย ซ� งเปนปญหาของโลก
สมยใหม การเตบโตของเมองท�มขนาดใหญอยางรวดเรว อาจจะมขยะมลฝอยท�มลกษณะแตกตาง
กนไปตามแหลงกาเนด เชน มลฝอยจากบานเรอน สวนใหญจะเปนเศษอาหารท�เหลอจากการปรง
อาหารและการบรโภค รวมท�งเศษอาหาร พลาสตก และ ของท�ไมใชแลว มลฝอยจากโรงงาน
อตสาหกรรมกมลกษณะตาง ๆ เปล�ยนแปลงตามประเภทของอตสาหกรรมน�น ๆ มลฝอยท�ถกท�งอย
ตามถนน แมน� า ลาคลอง ท�สาธารณะตาง ๆ สวนใหญจะเปนใบไม เศษกระดาษ ถงพลาสตก เศษ
ดน เปนตน ซ�งมลฝอยเหลาน� หากไมกาจดอยางถกวธ นอกจากจะทาใหชมชนขาดความสะอาด
เรยบรอย จนเปนท�นารงเกยจแลว ยงทาใหเกดปญหามลพษตอสภาพแวดลอมอยางมากมาย เชน
การปนเป� อนของแหลงน� าและการปนเป� อนของอากาศ เปนแหลงเพาะพนธและแพรกระจายของ
เช�อโรค ตลอดจนกอใหเกดความราคาญตาง ๆ จากกล�นฝ น ตลอดจนเปนตนเหตของอคคภยไดอก
ดวย
การกาจดขยะ ไมวาโดยวธใด ยอมมผลกระทบตอส�งแวดลอมไมมากกนอยท�งในระยะส�น
และระยะยาว โดยเฉพาะในบานเราไมไดมการแยกขยะอนตรายท�มสารเคมและโลหะหนกออกไป
กาจดใหถกตอง กย�งนาเปนหวงผลกระทบตอส�งแวดลอมและสขภาพของประชาชน การหาวธ
กาจดขยะในรปแบบตาง ๆ เปนการแกปญหาท�ปลายเหตเหมอนการระดมคนมากวาดถนนหรอใช
รถดดฝ น เพราะ “ กวาดเทาไหรกไมหมด ถาไมงดท�งขยะ ” แตสาหรบการกาจดขยะใหไดผล ตอง
แกท�ตนเหต คอ " คน "ซ�งเปนผกอใหเกดขยะ โดยการปรบเปล�ยนพฤตกรรมอนทาใหปรมาณขยะ
เพ�มข�นเร�อย ๆ
สาหรบการศกษาของคณะผวจยน�น กไดเหนถงปญหาท�กาลงจะเกดข�นในชมชนของชาว
กะเหร�ยงหมบานเขาเหลก ต.เขาโจด อ.ศรสวสด� จ.กาญจนบร ท�อยในพ�นท�สง แตไดถกกระแสการ
พฒนาทาใหมการสรางขยะท�เพ�มมากข�นประกอบกบ แตถงกระน�น ชาวกะเหร� ยงแตละกลมท�ม
ความเช�อตางกน กมวธการจดการขยะท�แตกตางกนออกไป ดงน�น คณะผวจย จงมความสนใจท�จะ
ศกษาวธการจดการขยะท�เหมาะสมของชาวกะเหร� ยง หมบานเขาเหลก ต.เขาโจด อ.ศรสวสด� จ.
กาญจนบร โดยไดนาวธการจดการของคนเมองไปทดลองใชเปรยบเทยบดวา จะสามารถชวย
ปองกนการเกดปญหาขยะไดหรอไม หรอ วธการจดการของชมชนท�มอยน�น เปนวธท�เหมาะสม
และดกวาของคนเมอง ดงท�ผอานสามารถ หาขอมลไดจากงานวจยฉบบน�
ส�งท�ผวจยคาดหวงในการทางานวจยน� น�น คอ ตองการใหชมชนเกดความตระหนกถง
ปญหาของขยะท�กาลงจะเกดข�นในชมชน โดยชมชนน�นสามารถท�จะเปนผตดตามเฝาระวงปญหา
ตางๆท�เขามาตามกระแสการพฒนาท�ไมหยดย �งได รวมไปถงการเกดการรวมมอกนระหวาง ชมชน
![Page 4: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/4.jpg)
กบหนวยงานภาครฐในการพฒนาและฟ� นฟพ�นท�ใหเปนพ�นท�ท�มความงดงามทางดานทรพยากร
ส�งแวดลอม หรอ เปนสถานท�ท�เปนการทองเท�ยวเชงนเวศนอยางย �งยนไดในท�สด
คณะผวจย
![Page 5: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/5.jpg)
กตตกรรมประกาศ
งานศกษาวจยเร� อง การจดการขยะท�เหมาะสมโดยการมสวนรวมของชมชนหมบานเขา
เหลก ต.เขาโจด อ.ศรสวสด� จ.กาญจนบร จะสาเรจลลวงลงมไดหากปราศจากหนวยงาน องคกร
และบคคลท�ใหการสนบสนน ดงตอไปน�
- คณาจารยภาควชาสงคมศาสตร คณะอกษรศาสตร มหาวทยาลยศลปากรทกทานท�ให
ขอเสนอแนะ และแนวทาง จนงานวจยช�นน�สาเรจลงได
- ผชวยศาสตราจารยสวดา ธรรมมณวงศ และ อาจารย ดร.มนตรา เล�ยวเสง ผเปนท�
ปรกษางานวจยและใหคาแนะนาระหวางท�ลงพ�นท�ศกษาอยางใกลชด
- เจาหนาท�อทยานแหงชาตเฉลมรตนโกสนทร ท�ใหคาแนะนาในการเกบขอมลและชวย
อานวยความสะดวกในการประสานงานและใหขอมลท�เปนประโยชน
- เจาหนาท�ศนยสงเคราะหชาวเขา จงหวดกาญจนบร ท�ใหความชวยเหลอดานขอมลและท�
พกอาศยในการลงภาคสนาม
- กานนนคม สวสด� พนาไพร กานนประจาตาบลเขาโจด ท�ใหความชวยเหลอดานขอมล
และประสานงานกบชาวบานในการลงภาคสนามและการพกอาศยกบชาวบานของผวจย
- สมาชกสภาองคการบรหารสวนตาบลเขาโจด ท�ใหความชวยเหลอในการตดตอ
ประสานงานกบชาวบานและการใหขอมลตางๆ
- อาจารยจาลอง มานะด ท�ใหความชวยเหลอเก�ยวกบขอมลดานวฒนธรรม และประเพณ
ของชาวกะเหร�ยง
- อาจารยไพรช ศรเร�มสกล ท�ใหความชวยเหลอเร�องขอมลท�วไปของหมบานและขอมลท�
เก�ยวของกบการศกษา
- กลมแกนนาชมชนท�ชวยใหคาแนะนางานวจยของพวกเราจยสาเรจลลวงไปไดดวยด
ไดแก
นายไพศาล สนหอม เจาหนาท�อทยาน
นายกาพล สวสด� บรรกษ เจาหนาท�อทยาน
นางสาวสชาดา สนชย เจาหนาท�อทยาน
นางสาวสไพร ศรภมมา เจาหนาท�อทยาน
นางปราณ มานกร เจาหนาท�อทยาน
นายอนนต บญเขญ เจาหนาท�อทยาน
นางสาวสภางค บานกลางดารง เจาหนาท�ศนยพฒนาสงคม
นายสยาม สวสด� คณา เจาหนาท�ศนยพฒนาสงคม
นายนคม สวสด� พนาไพร กานน
นายมาโนช แกวพาว ผชวยกานน
นายสวทย มหาโชคธรณ สารวตรกานน
![Page 6: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/6.jpg)
นายเกษม ลาใยวมล องคการบรหารสวนตาบลเขาโจด
นายทนงศกด� สวสด� พนาไพร องคการบรหารสวนตาบลเขาโจด
นายไพรช ศรเร�มสกล ครศนยการศกษานอกโรงเรยน
นายไกรษร มานตย กลมผทาโฮมสเตย
นางมนทกา มาณะด ผดแลเดกกอนวยเรยนบานเขาเหลก
นายบญมา ดาวเรอง
นายหอย เขาเหลกสมบรณ
- กลมอาสาสมครท�ชวยใหงานของเราสาเรจลลวงไปไดดวยด ไดแก
1) นางสาวอารยรตน ศรเร�มสกล
2) เดกหญงนกเอ�ยง สขนา
3) เดกหญงแววตา โจนอางน� า
4) เดกชายขจร แกวพาว
5) เดกหญงพชรนสา โจนอางน� า
6) เดกชายพรศกด� สวสด� พนาไพร
7) เดกหญงศนนารถ คลองแหง
8) เดกหญงภาวน ถ�นเขาเหลก
9) เดกหญงจราพร บวขาว
10) เดกชายพนม ภพนาสวสด�
- ชาวบานหมบานเขาเหลกทกทานท�ใหความชวยเหลอท�งในดานขอมล ท�พกอาศย และ
การใชชวตในหมบาน
- คณพอและคณแมของผวจยทกทานท�ใหความสนบสนนและเปนกาลงใจสาคญในการ
ทางาน
- และเพ�อนๆสมาชกในกลมทกๆทานท�รวมมอรวมใจกนทางานจนสาเรจลลวง
![Page 7: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/7.jpg)
สารบญ
เร�อง หนา
บทนา
• สภาพท�วไปของชมชน 1
• ความสาคญของการศกษาวจย 2
บทท� 1 ทบทวนวรรณกรรม
• ประเภทและวธการจดการขยะของชมชน 3
• ความคดเหนของคนในชมชนท�มตอการจดการขยะ 10
• วธการจดการขยะท�เหมาะสมโดยชมชนมสวนรวม 12
บทท� 2 วธการศกษา
• ประชากรและกลมตวอยาง 20
• การเกบรวบรวมขอมล 21
• เคร�องมอท�ใชในการเกบขอมล 21
• การวเคราะหขอมล 21
• ข�นตอนการดาเนนงาน 22
• วธการศกษาท�ปรบเปล�ยนใหม 23
บทท� 3 ประเภทและวธการจดการขยะของชมชน 28
บทท� 4 ความคดเหนของคนในชมชนท�มตอการจดการขยะ
• ความคดเหนของกลมอาสาสมครท�มตอการจดการขยะ 38
ในชมชนกอนใชส�อจากชมชน
• ความคดเหนของกลมอาสาสมครตอการจดการขยะ 40
ท�ไดรบจากส�อชมชน
• ประมวลผลท�ไดรบจากการทดลองจดกจกรรมกบกลมอาสาสมคร 42
• ความคดเหนของกลมแกนนาชมชนตอการจดการขยะในชมชน 43
• ปจจยท�สงผลตอความคดเหนในการจดการขยะของคนในชมชน 46
บทท� 5 การจดการขยะท�เหมาะสมกบชมชน
• กจกรรมท�มความเหมาะสมและขอจากดของกจกรรม 48
ในมมมองของคนในชมชน
• กจกรรมท�มความเหมาะสมและขอจากดของกจกรรมในมมองของนกวจย 53
• การตดตามประเมนผลโครงการตางๆ 56
![Page 8: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/8.jpg)
• สรป 57
บทท� 6 ขอเสนอแนะจากผวจย ในการจดการขยะในชมชน 59
บทท� 7 กระบวนการเรยนรของกลมผวจยท�ไดจากงานวจย 64
บรรณานกรม 65
ภาคผนวก
• ภาคผนวกท� 1 ตารางแสดงการเกบขอมลในการศกษา 67
• ภาคผนวกท� 2 เคร�องมอการเกบขอมล 70
• ภาคผนวกท� 3 เกณฑการแบงครวเรอนเพ�อทาการสมภาษณ 79
ถงประเภทและวธการจดการขยะท�พบในครวเรอน
• ภาคผนวกท� 4 รายช�อผเขารวมประชาคมกลมอาสาสมคร 79
และกลมแกนนาชมชน
• ภาคผนวกท� 5 รายละเอยดการทาประชาคมกลมอาสาสมคร 80
• ภาคผนวกท� 6 รายละเอยดการใชส�อในชมชนเพ�อถามความคดเหน 81
ตอการจดการขยะในชมชน
• ภาคผนวกท� 7 แผนแมบทชมชนบานเขาเหลกท�
เก�ยวของกบการจดการขยะ
o ภาคผนวกท� 7.1 ตารางแสดงการทาแผนเพ�อแกปญหาดานเศรษฐกจ 88
o ภาคผนวกท� 7.2 ตารางแสดงการจดอนดบโครงการ : 89
โครงการกลมท� 1 แกปญหาหลกดานหน� สน
o ภาคผนวกท� 7.3 ตารางแสดงขอเสนอแนะในการแกปญหา 91
ดานทรพยากรธรรมชาต
o ภาคผนวกท� 7.4 ตารางแสดงการจดอนดบโครงการ : 92
โครงการกลมท� 3 สงเสรมขอดของชมชนดานความอดมสมบรณ
ทางทรพยากรธรรมชาต
o ภาคผนวกท� 7.5 ตางรางแสดงการทาแผนเพ�อแกปญหา 92
ดานการปกครอง
![Page 9: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/9.jpg)
1
บทนา
สภาพท�วไปของชมชน
จากการศกษางานวจยภาคสนามคร� งท� 1 เร�องการทองเท�ยวเชงนเวศนในหมบานเขาเหลก
พบวา ประชากรในหมบานเขาเหลกเปนชาวกะเหร� ยงโปวกนน� าสกสวนใหญ บานเขาเหลกเปน
หมบานท�เกาแกมอายหลายช�วคน(ต�งแตชวงประมาณสงครามโลกคร� งท�สอง) หมบานเขาเหลก
ต�งอยทางทศตะวนออกของอาเภอศรสวสด� จงหวดกาญจนบร อยหางจากอาเภอศรสวสด� ประมาณ
54 กโลเมตร พ�นท�ท�งหมดของหมบานเขาเหลกมประมาณ 3,000 ไร ซ�งพ�นท�ท�งหมดจะอยในพ�นท�
อทยานแหงชาตเฉลมรตนโกสนทร ลกษณะพ�นท�ของหมบานสวนใหญจะเปนพ�นท�ดอน และท�
ราบหบเขาสลบซบชอน มความลาดเอยง ประชากรหมบานเขาเหลกสวนใหญเปนชนเผากะเหร� ยง
โปว ซ�งมประชากรท�งหมดประมาณ 350 คน ซ�งประชากรสวนใหญจะมอาชพทาไร เล�ยงสตว และ
หาของปาเปนหลก ชาวกะเหร� ยงโปวมวฒนธรรมสบทอดกนมายาวนานและปฏบตกนมาจนถง
ปจจบนไมวาจะเปนการราตง ด�มน� าสก ทาบญสะพาน ฯลฯ
ในอดตต�งบานเรอนตามแนวลาน� าแมพรแบงหมบานออกเปนตอนบน ตอนกลางและ
ตอนลาง ตอมานยมต�งบานเรอนผานเสนทางหลก หรอถนนภายในหมบานท�เพ�งมการลาดยาง
ในชวง2- 3 ปท�ผานมา กะเหร�ยงในพ�นปากาญจนบรน�นมการจดการทรพยากรธรรมชาตของตนเอง
ผาน วถชวต ความเช�อ วฒนธรรม เน�องจากวถการดารงชวตของคนกะเหร� ยงมความสมพนธ
เช�อมโยงกบปาอยางเขมขน ต�งแตการสรางท�อยอาศย อาหาร การประกอบอาชพ เหลาน� ลวนเปน
การพ� งพงทรพยากรจากปา แตเม�อสงคมเกดเปล�ยนแปลงไป อนเน�องมาจาก อทธพลของ
วฒนธรรมภายนอก ไดแก มถนนตดเขาสหมบานทาใหการเดนทางตดตอกบภายนอกสะดวกข�น
การเกดตลาดนดข�นในชมชนใกลเคยง การบรโภคส�อผานทางวทยโทรทศน เปนตน ซ�งส�งเหลาน�
สงผลทาใหวฒนธรรมการบรโภคของชมชนเปล�ยนแปลงไปดวย เม�อสงคมเปล�ยนแปลงไปความ
เช�อเร�องการดแลธรรมชาตเหลาน� ไดถกลดบทบาทความสาคญลง
ในป พ.ศ. 2525 พ�นท�ชมชนไดถกประกาศใหเขาไปอยในเขตอนรกษทรพยากรปาไมจาก
นโยบายการรกษาผนปาท�วประเทศจากรฐบาล ภายใตช�อของอทยานแหงชาตเฉลมรตนโกสนทร
จากการประกาศพ�นท�อทยานแหงชาตเฉลมรตนโกสนทรน� ภายหลงไดเขามามบทบาทสาคญตอ
เร�องการจดการทรพยากรธรรมชาตของชมชน สงผลใหคนในชมชนตองตระหนกดแลพ�นท�ใน
ชมชนเพ�อใหมความสอคลองเช�อมโยงกบนโยบายตางๆของทางอทยานฯ อกท�งอทยานฯยงเปน
หนวยงานท�เขามามบทบาทเก�ยวของกบการผลกดนโครงการตางๆใหเกดข�นจรงๆได ประกอบกบ
การประกาศเขตอทยานแหงชาตเฉลมรตนโกสนทรทบพ�นท�ของหมบาน และทางอทยานไดม
โครงการจอมปา ( JOMPA) ซ� งม จดประสงคเพ�อใหคนสามารถย ร วมกบปา โดยพ� งพ ง
ทรพยากรธรรมชาตนอยลง เน�องจากปจจบนทรพยากรธรรมชาตในภมภาคตะวนตกลดนอยลง
ชมชนจงจาเปนท�จะตองมการจดการตนเองเพ�อใหสอดรบกบนโยบายของโครงการจอมปา โดย
![Page 10: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/10.jpg)
2
การท�ชมชนสามารถลดการขยายพ�นท�ทากน ลดการใชทรพยากร ลดการหาของปาลาสตว อกท�ง
บานเขาเหลกเปนชมชนท�มลาหวยแมพรไหลผาน
ความสาคญของการศกษาวจย
จากสถานภาพท� ต� งของหมบาน เขา เหลก ซ� งต� งอยในเขตอทยานแหงชาตเฉลม
รตนโกสนทร ชาวบานดารงชวตอยอยางพ�งพงธรรมชาต กลาวคอ อาหารและรายไดลวนมาจาก
ทรพยากรธรรมชาต เชน การเกบเหด เกบหนอไม การตผ�ง เปนตน และพ�นท�ของชมชนยงเปน
ตนกาเนดของสายน� าแมพลท�หลอเล� ยงคนในชมชนและชมชนบรเวณใกลเคยง ดงน� น
ทรพยากรธรรมชาตและส�งแวดลอมจงมความสาคญกบชวตความเปนอยของชมชนทาใหชมชน
ตองตระหนกถงส�งใหมๆตางท�อาจเขามาสงผลกระทบตอชมชน โดยเฉพาะเร�องขยะของชมชน
เพราะเม�อพฤตกรรมการบรโภคของคนในชมชนเปล�ยนแปลงไปจากการบรโภคส�งท�อยตาม
ธรรมชาตรอบชมชน เปนการบรโภคส�งของตางๆ ท�ซ�อมาจากภายนอกซ�งมความหลากหลายของ
วตถดบและบรรจภณฑมาก อนกอใหเกดขยะท�เหลอมาจากการบรโภคเพ�มมากข� น ทาใหขยะท�
เกดข�นในชมชนเปนขยะท�เขามาใหม ไมวาจากการมตลาดนดท�มาเปดใกลกบชมชนทกอาทตย ทา
ใหคนในชมชนมการบรโภคเพ�มมากข�น เน�องจากสามารถเขาถงผลตภณฑจากภายนอกไดสะดวก
ข�น สงผลใหขยะในชมชนและครวเรอนเพ�มมากข�นเร�อยๆ
อกท�งจากการศกษาในประเดนการทองเท�ยวเชงนเวศน ซ�งกาลงเปนประเดนท�กระแสโลก
ใหความสนใจ จากการท�ผวจยไดเขาไปอยในชมชน ผวจยพบวามเศษขยะถกท�งไวตามทางเดนและ
บรเวณรอบบานเรอนอยจานวนมาก ซ�งการจดการขยะท�มความเหมาะสมกบบรบทของชมชนน�น
เปนปจจยท�สาคญปจจยหน� งสาหรบการทองเท�ยวเชงนเวศนน� และเพ�อจะสอดรบกบเง�อนไขการ
ทองเท�ยวในรปแบบดงกลาว กลมผประกอบการโฮมสเตยและชมชนจงตองตระหนกถงความสาคญ
ในการจดการขยะท�มประสทธภาพ เพ�อปองกนผลกระทบจากขยะท�จะเกดข�นตอชมชนในระยะ
ยาว และจะเปนการชวยดารงความอดมสมบรณของทรพยากรธรรมชาตไวไดอยางย �งยน
นอกจากน�นการท�ชมชนตองมการจดการขยะดวยตวเองเน�องจากสภาพท�ต�งชมชนท�อย
หางไกลจากการบรการของภาครฐหรอหนวยงานอ�นๆ ท�เก�ยวของ ดงน�นการรวมกนในการหาแนว
ทางการจดการขยะท�จะชวยทาใหชมชนอยรวมกบธรรมชาตไดอยางตอเน�อง และเปนการสรางฐาน
ความเขมแขงใหกบชมชนยนอยไดทามกลางกระแสโลกาภวตน ดงน�นผศกษาจงสนใจท�จะศกษาถง
การจดการขยะของหมบานเขาเหลกวามความเหมาะสมตอบรบททางสงคม และสภาพแวดลอม
ของชมชนหรอไมอยางไร เพ�อหาแนวทางการจดการขยะท�เหมาะสมกบหมบานเขาเหลก โดยเนน
การมสวนรวมของคนในชมชน โดยมวตถประสงคของการศกษาดงน�
1. ศกษาประเภทและวธการจดการขยะของครวเรอนและชมชน
2. ศกษาความคดเหนของคนในชมชนท�มตอการจดการขยะ
3. ศกษาวธการจดการขยะท�เหมาะสมรวมกนกบคนในชมชน
![Page 11: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/11.jpg)
3
บทท� 1
ทบทวนวรรณกรรม
จากการทบทวนวรรณกรรมสามารถสรปตามวตถประสงคการศกษาไดดงน�
1.1 ศกษาประเภทและวธการจดการขยะของชมชน
ประเภทของขยะ
ขยะอนตราย
ขยะอนตราย หรอ ขยะพษ หมายถง ขยะหรอวสดท�ไมใชแลว ผลตภณฑเส�อมสภาพ หรอ
ภาชนะบรรจตางๆท�มองคประกอบหรอปนเป� อนวตถ สารอนตรายท�มลกษณะเปนพษ สารไวไฟ
สารเคมท�กดกรอนได สารกมมนตรงส และ สารท�ทาใหเกดโรค เปนตน
สวนขยะอนตรายจากชมชน หรอ ขยะพษจากชมชนมช�อภาษาองกฤษวา Household
Hazardous Waste มกพบเหนไดจากกจกรรมในชมชน ท�งบานเรอน หรอ สถานประกอบการตางๆ
ภายในชมชน ท�งบานเรอน หรอ สถานประกอบการตางๆ เชน รานคา โรงแรม รานซกแหง ราน
ถายรป ป�มน� ามน เปนตน ซ�งตวอยางของขยะอนตรายในครวเรอน ไดแก ขวดน� ายาทาความสะอาด
ยาหมดอาย ปรอทวดไข แบตเตอร�มอถอ ถานไฟฉาย หลอดไฟแบบตางๆ สตารทเตอร กระปองส
ทนเนอร ถงดบเพลง กระปองเสปรย กระปองสารเคมกาจดแมลง แบตเตอร� รถยนตใชแลว น� ามน
เคร�องใชแลว ซ�งสามารถสงเกตไดจากฉลากหรอสญลกษณท�ตดอยบนบรรจภณฑ เชน
สารไวไฟ จะพบเหนบนภาชนะท�บรรจกาซหงตมน� ามนเช�อเพลง ทน
เนอรหรอผงกามะถน
สารมพษ จะพบเหนบนภาชนะบรรจภณฑประเภทน� ายาลางหองน� า สาร
ฆาแมลง สารปรอทในหลอดฟลออเรสเซนต
สารกดกรอน จะพบเหนบนภาชนะบรรจน� ากรดในแบตเตอร� รถยนต
หรอ ภาชนะ บรรจน� ายาทาความสะอาด
นอกจากน�อาจสงเกตไดจาก คาเตอนท�ระบอยขางภาชนะบรรจ เชน หามรบประทาน หาม
เผา อนตราย Danger, Toxic, Corrosive, Flammable เปนตน
ขยะอนตรายน�นตองมการกาจดอยางถกวธ ซ�งเปนวธการเฉพาะตามชนดของขยะ เพราะ
หากนาขยะอนตรายไปท�งรวมกบไปท�งรวมกบขยะท�วไปแลว จะเกดสารเคมปนเป� อนสอากาศ
สงผลตอสภาวะแวดลอมและระบบทางเดนหายใจของมนษย หรอการฝงกลบขยะดวยวธการ
![Page 12: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/12.jpg)
4
เดยวกบขยะมลฝอยท�วไป จะทาใหสารอนตรายหรอสารพษตางๆ ปนเป� อนสส�งแวดลอมได
เน�องจากไมมระบบปองกนท�เหมาะสม เม�อฝนตกน� าฝนจะชะผานกองขยะอนตราย ทาใหสารพษ
ไหลปนเป� อนเขาสดนและแหลงน� า ซ�งจะถกดดซมเขาสสตวน� าและพชผกตามหวงโซอาหาร และ
สงผลกระทบถงมนษยในท�สด เน�องจากสารพษสามารถเขาสรางกายไดโดยการหายใจ ดดซมผาน
ผวหนง การกน การฉด และเม�อไดรบสารพษมากเกนไป จะเกดอาการท�สามารถแบงได 2 ระดบ
คอ
- แบบเฉยบพลน เปนการสมผสคร� งเดยวในระยะเวลาส�น จะเกดอาการ เกดผดผ�นคน
ระคายเคอง ผวหนงไหม อกเสบ หายใจไมออก หนามด วงเวยน
- แบบเร� อรง เปนการสมผสพษเปนเวลานาน หรอ มากเกนไป จะเกดการสะสมและเกด
อาการ คอ มะเรง อมพาด ผลตอทารก ตาย
ตารางแสดงตวอยางผลตภณฑ และอาการเจบปวยเม�อสารพษเขาสรางกาย
ผลตภณฑ สารท�บรรจ ผลตอสขภาพเม�อสารพษเขาส
รางกาย
ถานไฟฉาย กระปองส สารแมงกานส - ปวดศรษะ งวงนอน
ออนเพลย ซมเซา
- อารมณแปรปรวน จตใจไม
สงบ ประสาทหลอน
- เกดตะครวท�แขนขา
- สมองสบสน สมองอกเสบ
หลอดฟลออเรสเซนต
สารฆาแมลง
ถานกระดม
สารปรอท - เกดการระคายเคองตอผวหนง
- เหงอกบวม อกเสบ เลอดออก
งาย ปวดทอง ทองรวงอยาง
รนแรง
- กลามเน� อกระตก หงดหงด
โมโหงาย
แบตเตอร�รถยนต
สารเคมจากดแมลง
กระปองส
สารตะก�ว - ปวดศรษะ ออนเพลย ตวซด
- ปวดทอง ปวดเม�อยกลามเน�อ
- ความจาเส�อม ชกกะตก หมด
สต
สเปรย น� ายายอมผม ยาทาเลบ
ย า ล า ง เ ล บ เ ค ร� อ ง ส า อ า ง
หมดอาย
สารพษอ�นๆ - เกดการระคายเคองตอผวหนง
คน หรอ เหอ บวม
- ปวดศรษะ หายใจขด เปนลม
![Page 13: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/13.jpg)
5
ดงน�นจงตองมการจดการขยะอนตรายอยางถกวธอนจะเกดผลดอยางมาก เพราะถาเรา
ชวยกนลดการใชผลตภณฑท�มสารพษ รวมถงมการใชซ� าผลตภณฑท�มสารอนตรายประเภท เชน
ถานไฟฉายแบบอดประจซ�า ซ�งนอกจากจะลดปรมาณการเกดขยะอนตรายแลว ยงเปนการชวยกน
ประหยดทรพยากรและพลงงานท�ใชในกระบวนการผลตไดเปนอยางด โดยถาหากเราชวยกนคด
แยกขยะอนตายออกจากขยะประเภทอ�นๆ และ นาไปจากดอยางถกวธ จะลดการปนเป� อนของ
สารพษอนตรายในส�งแวดลอม สาหรบทองถ�น ตองมการจดการท�ถกตองปลอดภย เพ�อเปนการ
ปองกนอนตรายท�จะเกดตอสขภาพอนามยของคน สตว และส�งแวดลอมไดอยางดเพ�อปองกนและ
ลดผลกระทบตอสขภาพและส�งแวดลอม ดงน�
1. เลอกซ�อ เลอกใชใหคมคา
• เลกหรอเล�ยงการใชผลตภณฑท�มสารอนตราย เชน ถานนเกลแคดเม�ยม หรอ ถาน
ราคาถก ไมไดมาตรฐาน โดยเลอกใชถานอลคาไลน หรอ ถานชารจท�ระบขอความ No Mercury
Added แทน
• เลอกใชสารสกดจากธรรมชาตหรอสมนไพรแทนสารเคมสงเคราะห เชน เลอกใช
น� ายาทาความสะอาดหองน� า หรอ ยากนยงท�ผลตจากสารสกดจากธรรมชาต
• เลอกใชสนคาท�มมาตรฐานในการรกษาส�งแวดลอม โดยสงเกตจากฉลากเขยว
หรอ ฉลากส�งแวดลอมอ�นๆ ตวอยางเชน
• ใชผลตภณฑ�มอายการใชงานยาวนาน เชน ถานชารจ หลอดฟลออเรสเซนตท�ม
ช�วโมงการใชงานสง
2. ควรปฏบตตามคาแนะนาวธใชหรอขอควรระวงท�ระบขางภาชนะบรรจอยางเครงครด
3. ไมท�งขยะอนตรายปะปนไปกบขยะท�วไป และ ไมนาไปเผา ฝงดน หรอท�งลงทอระบาย
น� า เพราะจะทาใหสารพษมการปนเป� อนในส�งแวดลอมไดโดยงาย
4. ควรแยกท�งขยะอนตรายอยางระมดระวงและปลอดภย โดย
• ควรจดเกบภาชนะอนตรายในภาชนะบรรจเดม เพ�อปองกนการแตกหก เชน เม�อ
เปล�ยนหลอดฟลออเรสเซนตใหมใหเกบหลอดเกาในกลองเดม หรอ หอดวยกระดาษหนงสอพมพ
เปนตน
• ขยะอนตรายท�เปนของเหลวควรแบกประเภทไมเทรวมกน โดยเกบไวในภาชนะท�
ไมร�วซม อยในท�รมและใหพนมอเดก แลวนาไปท�งในภาชนะหรอสถานท� ท�ทางราชการกาหนด
เพ�อรอการเกบรวบรวมและนาไปกาจดอยางปลอดภย
• ใหแยกขยะท�เปนขยะอนตรายเหลว และเกบไวในพาชนะบรรจเดม สวนท�เปน
ของแขงใหเกบไวท�พาชนะท�มาร�วซมและทาเคร�องหมายบอกใหชดเจน
![Page 14: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/14.jpg)
6
• ท�งซากแบตเตอร�มอถอในพาชนะรองรบท�ต�งอยตามรานคาตามตวแทนโทรศพท
ศพทมอถอ และสถานท�รบชาระคาบรการโทรศพทมอถอท�วประเทศ
• เม�อเปล�ยนหลอดฟลออเรสเซนตใหนาซากมาใสซองใหม หรอ หอหนงสอพมพ
วางรวมไวในบรเวณท�ปลอดภย ระมดระวงอยาใหแตก
• แยกท�งขยะอนตรายตามวนเวลาท�กาหนด หรอ ท�งในภาชนะรองรบขยะอนตราย
ณ สถานท�ท�กาหนด เพ�อจะเกบขนไปไดอยางถกวธ (กรมควบคมมลพษ, 2547)
วธการจดการขยะ
การจดการขยะม 2 ข�นตอนคอการแกปญหาท�ตนเหตและปลายเหต การจดการขยะใน
ชมชนท�ตนตนเหตม 4 วธ ดงน�
1. การนากลบมาใชใหม (Recycle) ซ�งตองแปรรปกอนใช ใชกบขยะบางชนดท�อาจนา
กลบมาใชประโยชนไดอก เชน เศษแกวไปหลอมทาขวดใหม ยางรถยนตใชทายางมะตอย กระดาษ
รไซเคล โลหะอ�นๆ เปนตน (How Product Impact Natural System, 2545)
2. การใชซ�า (Reuse) เปนการพยายามใชของท�มอยแลวใหเกดประโยชนสงสด เพราะของ
บางอยางสามารถนาไปใชประโยชนใหมไดโดยเพยงทาความสะอาดและไมตองผานการแปรรป
ใหม เชน ขวดเหลานาไปเปนขวดน� าปลา ยางรถยนตใชเปนกนชนทาเรอ การใชกระดาษอดสาเนา
มาเขยนรางหนงสอ เปนตน (โครงการรณรงคส�งของท�ไมใชแลวท�วประเทศ. 2539 : 57 - 62)
3. หลกเล�ยงหรองดใชของท�ไมจาเปน(Avoid) ของท�ใชคร� งเดยวแลวท�งเลย ของท�ใชเปน
ธรรมเนยมซ�งไมจาเปนตองใชกได แตใชเพราะความเคยชน เชน หลอดกาแฟ ถงพลาสตก ขวด
น� าอดลมวนเวย จานชามถวยท�ใชแลวท�งเลย กระดาษหอของขวญท�ยอยสลายไมได การดอวยพร
ตางๆ มดโกนพลาสตก กลองยเอชท (UHT) รวมถงของกระจกกระจกท�ซ�อมาแลวทาประโยชน
อะไรไมได ไมนานกตองท�งกลายเปนขยะ เปนตน รวมถงการ Repair หรอซอมแซมของท�ยงใชได
อยไมใหกลายเปนขยะเรวเกนไป และการบรจาคส�งของท�เราไมตองการแลว แตอาจจะยงเปน
ประโยชนกบคนอ�นได กควรบรจาคแทนท�จะท�งไป
4. การลดการใช (Reduce) หากไมสามารถหลกเล�ยงการใชหรอบรโภคของบางอยางไดเสย
ทเดยว กพยายามใชส�งของในลกษณะดงกลาวขางตนใหนอยลง (มหาวทยาลยเชยงใหม, 2547)
สวนการจดการขยะโดยการแกปญหาท�ปลายเหตม 3 วธ ดงน�
1. การฝงกลบ วธการฝงกลบท�ถกสขลกษณะน�นคนในชมชนมองวาจะตองไมกอใหเกด
ปญหามลพษตอสขภาพแวดลอม รวมท�งเหตราคาญอ�นๆ เชน กล�นเหมน ควน ฝ นละออง และการ
ปลวของกระดาษ พลาสตกและอ�น ๆ ซ�งจะตองควบคมใหอยภายในขอบเขตจากด ท�งบนพ�นผวดน
และใตดน ตองตรวจสอบอยางสม�าเสมอ เชน ตรวจสอบการปนเป� อนของแหลงน� าใตดนบรเวณ
ใกลเคยง อกท�งตองคานงถงทศนยภาพของพ�นท�และบรเวณใกลเคยง เชน การจดใหมส�งปองกน
การปลวของขยะหรออาจปลกตนไมลอมรอบ เปนตน นอกจากน� ยงจะตองมมาตรการในการ
![Page 15: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/15.jpg)
7
ควบคมดแลไมใหมการนาของเสยอนตรายมากาจดรวมกบขยะมลฝอยท�วไปในบรเวณท�ฝงกลบ
ขยะ ซ�งวธการฝงกลบขยะมลฝอยท�ใชน�นใช 2 แบบ คอ
1.1 การฝงกลบแบบถมท� เปนการฝงกลบขยะมลฝอยในพ�นท�ท�เปนหลม เปนบอ
หรอเปนพ�นท�ท�ต �าอยกอนแลว และตองการถมใหพ�นท�แหงน�นสงข�นกวาระดบเดม เชน บรเวณ
ท�ดนท�ถกขดออกไปทาประโยชนอยางอ�นมากอนแลว เปนตน ในพ�นท�เชนน� เราเทขยะมลฝอยลง
ไป แลวเกล�ยขยะใหกระจายพรอมกบบดทบใหแนน จากน�นกใชดนกลบ แลวจงบดทบใหแนนอก
เปนคร� งสดทาย
1.2 การฝงกลบแบบขดเปนรอง เปนการกาจดขยะมลฝอยแบบฝงกลบในพ�นท�
ราบ ซ�งเปนท�สงอยแลวและไมตองการท�จะใหพ�นท�แหงน�นสงเพ�มข�นไปอก หรอสงข�นไมมากนก
แตในขณะเดยวกนกตองการใชพ�นท�ฝงกลบขยะมลฝอยใหไดจานวนมาก ๆ ดงน�นจงตองใชวธขด
เปนรองกอน การขดรองตองใหมความกวางประมาณ 2 เทาของขนาดเคร�องจกรท�ใช เพ�อความ
สะดวกตอการทางานของเคร�องจกร และมความยาวตลอดพ�นท�ท�จะฝงกลบ สวนความลกข�นอยกบ
ระดบน� าใตดน จะลกเทาไรกไดแตตองไมใหถงระดบน� าใตดน สวนมากจะขดลกประมาณ 2-3
เมตร และตองทาใหลาดเอยงไปทางดานใดดานหน� ง เพ�อไมใหน� าขงในรองเวลาฝนตก ดนท�ขด
ข�นมาจากรองกกองไวทางดานใดดานหน�ง สาหรบใชเปนดนกลบตอไป
นอกจากน�นยงสามารถใชทาเปนคนดน สาหรบก�นมใหลมพดขยะออกไปนอกบรเวณได
อกดวย สวนวธการฝงกลบขยะมลฝอยกทาเชนเดยวกบแบบถมท�คอเม�อเทขยะมลฝอยลงไปในรอง
แลวกเกล�ยใหกระจายบดทบแลวใชดนกลบและบดทบอกคร� งหน�ง
2. การหมกทาปย สาหรบการหมกทาปยน�นจะใชกบขยะเปยก ขยะมลฝอยสวนท�เปนขยะ
เปยกน�นสวนใหญเปนสารอนทรยท�ยอยสลายไดงาย ดงน�นการนาไปกองท�งไวกจะบดเนาและสง
กล�นเหมนแตถานาขยะสวนน� ไปหมกดวยวธการท�ถกตอง กล�นเหมนจะลดลงไปไดอยางมาก
นอกจากน�นผลตผลท�ไดยงสามารถไปใชเปนปยสาหรบบารงดนเพ�อการเกษตรไดอกดวย การหมก
ขยะมลฝอยเพ�อทาเปนปยน�น เปนการอาศยกระบวนการทางชววทยา ซ� งจลนทรยจะยอยสลาย
อนทรยวตถใหเปนแรธาตท�คอนขางจะคงรปและมคณประโยชนตอพชนอกจากน� ของท�หมกไดท�
แลวจะมปรมาตรลดลงประมาณรอยละ 30-65 และยงสามารถทาลายจลนทรยบางชนดท�อาจทาให
เกดโรคไดอกดวย
3. การเผา (How Product Impact Natural System, 2545)
เพ�อใหเขาใจตวอยางการจดการขยะโดยการหมกทาปยท� เปนรปธรรมมากข� นจะขอ
ยกตวอยางการเล�ยงไสเดอนดนในโรงเรอนเพ�อกาจดขยะชมชน ซ�งเปนการจดการขยะของเสยจาก
ชมชนท�สลายตวไดเรว เชน สารอนทรยจาพวกเศษอาหารจากชมชนเพ�อทาเปนปยหมก อนเปนการ
กลบไปสกระบวนการผลตแบบด�งเดมท�มผลตอสขภาพและส�งแวดลอมนอยท�สด โดยการสราง
โรงเรอนผลตปยหมกมลไสเดอนดน ตองมการพรางแสงเพราะไสเดอนไมชอบแสงสวางมาก
บรเวณบอเล�ยงตองมตาขายปดดานบน เพ�อปองกนศตรของไสเดอน เชน นก หนและมด ดานลาง
![Page 16: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/16.jpg)
8
ของบอมทอเพ�อระบายน� าหมกท�ไดจากการยอยสลายขยะของไสเดอนดน ในสวนของบอเกบขยะ
ควรอยในบรเวณเดยวกนกบบอเล�ยงไสเดอน เพ�อความสะดวกในการใหอาหาร
ภาชนะท�นามาเล�ยงไสเดอนไดจะมท�งท�เปนบอดน ถง กระถาง กลอง ถง ถงขยะ รองน� า
กระบะ ซ�งเปนถงหมกท�ใชผลตปยหมกจากวสดอนทรยไดด โดยมความกวางต�งแต 100 เซนตเมตร
และยาว 180 เซนตเมตร มความลกไมเกน 50 เซนตเมตร โดยใชวสดอนทรยสดๆ เนนสวนท�เปน
ผกสเขยว วชพช โดยใชขยะสดรองเปนพ�นหนาประมาณ 6 น�ว ใชปยคอกโรยหนาใหหนาประมาณ
2 น�ว โรยปนขาวใหท�วบรเวณ แลวใหความช�นเลกนอยประมาณรอยละ 20 ของน� าหนกขยะสดหรอ
ใหเปยกชมแตหามมน� าขง ท�งไวประมาณ 2-3 วน จะสงเกตไดวามความรอนท�สงข� น ท�งไว
ประมาณ 4-6 สปดาหความรอนท�เกดข�นจะหายไป หรออาจจะเรวกวาน� หากการหมกมความหนา
นอยกวากาหนด การสรางกองหมกท�หนาเกนไปจะทาใหระยะเวลาในการหมกนานออกไป
เน�องจากเปนการหมกโดยกระบวนการท�ไมใชออกซเจน ซ�งมผลทาใหไมพรอมท�จะเปนท�อาศย
ของไสเดอนดน ทาใหไสเดอนดนหนลกลงไปในดนท�มอณหภมต �ากวา ทาใหอตราการกนอาหาร
ลดลง มผลตออตราการเกดตวออนในรนตอไป อกท�งอาหารขยะสดท�มากเกนไปจะทาใหเกดกล�น
เหมนในบรเวณโรงเรอนท�อาจจะชกนาแมลงวน แมลงสาบ หนและสตวอ�นๆ มาสโรงเรอน การ
กาจดกล�นทาไดโดยใชน� าหมกท�ไดจากกระบะผลตปยหมกจากมลไสเดอนดนมารดใหท�ว หรออาจ
ใชกากน� าตาลผสมน� าแลวพนใหท�วแปลง
การหมกท�สมบรณจะทาใหวสดมสเขมจนเปนสน� าตาล มลกษณะรวนซย ไมมกล�นเหมน
ซ�งปรมาณเร�มตนท�เหมาะสมในการเล�ยงไสเดอนดนคอ 2 กโลกรมตอจานวนขยะอนทรยท�เร� มบด
แลวประมาณ 1 กโลกรม หรอไสเดอนดน 1 กโลกรมตอพ�นท� 1 ตารางเมตร เวลาประมาณ 4-6
สปดาหปรมาณไสเดอนดนจะเพ�มข�นอยางรวดเรว
โดยท�วไปขยะสดจะมน� าเปนองคประกอบไมนอยกวารอยละ 80 ดงน�นในขณะท�ทาการ
หมกและการสลายขยะอนทรยโดยใชไสเดอนดนจะมของเหลวหรอนาหมกจามลไสเดอนดน
ออกมาจากกองขยะจานวนมาก การสรางบอรวมน� าหมกจงเปนส�งจาเปนอยางมาก จะทาใหน� าหมก
ไมแชขงอยในโรงผลตปยหมก ถาน� าแชขงจะทาใหไสเดอนหนข�นมาอยเหนอน� าเน�องจากหายใจไม
ออก ทาใหไมมขยะไมถกยอยสลายโดยไสเดอนดน น� าหมกเหลาน�มแรธาตและปรมาณจลนทรยอย
เปนจานวนมาก สามารถนาไปใชเปนปยสาหรบพชไดอยางสมบรณ
สวนการแยกไสเดอนดนออกจากปยหมกมลไสเดอนดนเพ�อนาไปเปนปยสาหรบตนไม
และพช สามารถทาไดหลายเทคนค เชน การใชแสงไล เน�องจากไสเดอนดนไมชอบแสง หรอใช
ตะแกรงรอนดวยมอในกรณท�มมลไสเดอนปรมาณนอย หรอใชเคร�องรอนขนาดใหญ ทางานดวย
มอเตอรไฟฟา ชวยแยกไสเดอนดนอกมาจากกองปยหมกในกรณท�มปรมาณกองปยหมกมล
ไสเดอนดนในปรมาณมาก (ดร. อาณต ตนโช. 2548:28-34)
การทบทวนวรรณกรรมตามวตถประสงคขอท� 1 ทาใหทราบแนวทางภาพรวมในการ
จดการขยะของชมชนซ�งม 2 ข�นตอน คอ การจดการขยะท�ตนเหตม 4 วธ คอ
![Page 17: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/17.jpg)
9
1. การนากลบมาใชใหม (recycle) ซ� งตองแปรรปกอนใช ใชกบขยะบางชนดท�อาจนา
กลบมาใชประโยชนไดอก เชน เศษแกวไปหลอมทาขวดใหม ยางรถยนตใชทายางมะตอย กระดาษ
รไซเคล โลหะอ�นๆ เปนตน
2. หลกเล�ยงหรองดใชของท�ไมจาเปน(Avoid) ของท�ใชคร� งเดยวแลวท�งเลย ของท�ใชเปน
ธรรมเนยมซ�งไมจาเปนตองใชกได แตใชเพราะความเคยชน รวมถงของกระจกกระจกท�ซ�อมาแลว
ทาประโยชนอะไรไมได ไมนานกตองท�งกลายเปนขยะ
วธการน� รวมถงการ Repair หรอซอมแซมของท�ยงใชไดอยไมใหกลายเปนขยะเรวเกนไป
และการบรจาคส�งของท�เราไมตองการแลว แตอาจจะยงเปนประโยชนกบคนอ�นได กควรบรจาค
แทนท�จะท�งไป
3. การลดการใช (reduce) หากไมสามารถหลกเล�ยงการใชหรอบรโภคของบางอยางไดเสย
ทเดยว กพยายามใชส�งของท�บรโภคตามความเคยชนและบรโภคเปนวฒนธรรมใหนอยลง เชน
หลอดกาแฟ ถงพลาสตก ขวดน� าอดลมวนเวย
4. การใชซ�า (reuse) เปนการพยายามใชของท�มอยแลวใหเกดประโยชนสงสด เพราะของ
บางอยางสามารถกลบไปใชประโยชนใหมไดเพยงแคทาความสะอาด
หากยงมขยะท�เหลอจากการแกปญหาท�ตนเหตกจะมวธการจดการขยะท�ปลายเหตดงน�
1. การฝงกลบ ซ�งแบงเปนการการฝงกลบแบบถมท�กบการฝงกลบแบบขดเปนรอง ฝงกลบ
แบบถมท�เปนการฝงกลบขยะมลฝอยในพ�นท�ท� เปนหลมเปนบอ หรอเปนพ�นท�ท�ต �าอยกอนแลว
และตองการถมใหพ�นท�แหงน�นสงข�นกวาระดบเดม สวนการฝงกลบแบบขดเปนรอง เปนการกาจด
ขยะมลฝอยแบบฝงกลบในพ�นท�ราบ ซ�งเปนท�สงอยแลวและไมตองการท�จะใหพ�นท�แหงน�นสง
เพ�มข�นไปอก หรอสงข�นไมมากนก แตกตองการใชพ�นท�ฝงกลบขยะมลฝอยใหไดจานวนมาก ๆ
ดงน�นจงตองใชวธขดเปนรองกอน
2. การหมกทาปย เปนการนาขยะสดมาหมกเพ�อลดกล�นเหมนและการท�งไปโดยเปลา
ประโยชน เพราะการนามาหมกอยางถกวธสามารถนาไปใชในการเกษตรได อกท�งยงไมสงกล�น
เหมนและการเนาเสย ซ�งเปนแหลงเช�อโรค กอความราคาญและสงผลกระทบตอสภาพแวดลอม
โดยการหมกทาปยวธหน� งคอการเล�ยงไสเดอนดนในโรงเรอนเพ�อกาจดขยะชมชน โดยวธตาม
ธรรมชาต กอใหเกดผลกระทบตอสขภาพและส�งแวดลอมนอยท�สด ซ�งไสเดอนดนจะเปนตวเรงการ
ยอยสลายของขยะสด สามารถนาน� าหมกท�เกดจากกระบวนการยอยสลายและปยมกท�ไสเดอนดน
ชวยเรงการยอยสลายไปเปนปยกบการเกษตรได ซ�งชมชนบานเขาเหลกมการทาการเกษตรเปน
อาชพหลก หากสามารถทาน� าปยหมกหรอปยชวภาพมาใชในการเกษตรได ชวยลดคาใชจายในการ
ซ�อสารเคมจากภายนอก และลดผลกระทบตอสภาพแวดลอมและสขภาพของคนในชมชนจากการ
ใชสารเคม ท�สาคญคอชวยลดขยะอนตรายซ�งชาวบานยงมวธการกาจดท�ไมถกตอง
![Page 18: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/18.jpg)
10
วฒนธรรมการบรโภคของคนกะเหร�ยง
สถานท�ใชในการประกอบอาหาร ไดแก หองครว ชานในและชานนอก ซ�งใชพ�นท�ทก
สวน ทาใหมข� เถากระจายในบาน แตคนกะเหร�ยงจะมการทาความสะอาด แตเปนวธงายๆ ไมพพ
ถนมากนก ดงน�นจงทาใหมองวาพ�นท�บานของกะเหร� ยงจงไมสะอาด ปญหาเร�องข� เถา ซ�งทาให
ครวกะเหร�ยงไมสะอาดเทาท�ควรแลว นอกน�นยงมเร� องของการจดการขยะเปยกในครวเรอน คอ
คนกะเหร�ยงนยมเล�ยงสนขไวเฝาบาน จงนาอาหารสวนท�เหลอจากการบรโภค ซ�งไดแกเศษขาว
หรอกบขาวท�หลนจากโตกขาวเวลาเจาของบานรบประทานอาหารเปนการเล�ยงสตวไปดวย ดงน�น
การจดการขยะเปยกจงเปนการนาไปเล�ยงสตว แตสาหรบคนกะเหร� ยงสะกอคดวาการจดการเศษ
อาหารเปนเร�องท�เลกนอยไมจาเปนตองแกไขในเร�องน� เพราะชาวกะเหร�ยงเช�อวา วธท�ใชอยน�นดอย
แลว(สรยา,2531)
ชาวกะเหร�ยงสวนใหญมอปนสยรกความเปนอยท�เรยบงาย ไมวาจะเปนเร�องอาหารการกน
หรอทรพยสมบต ในสวนของอาหารการกน ชาวกะเหร� ยงมกจะยรโภคขาวเจาเปนอาหารหลก
โดยมผกและน� าพรกเปนกบขาวประจาทกม�อ เน�อสตวมกจะมในโอกาสพเศษเทาน�น ผกและ
น� าพรกมท�งท�ไดจากปาและท�ปลกไวใกลบาน ชาวกะเหร�ยงเช�อวาถามขาวในยงฉาง มผกและมพรก
ในไรในสวน กมชวตอยไดโดยไมตองมส�งอ�น
ชาวกะเหร�ยงนอกจากปลกขาวไรและขาวโพดแลว กมการทาสวนผกและสวนผลไมดวย
ตนไมผลท�เหนไดท�วไปในหมบานชาวกะเหร�ยงโปกมขนน มะมวง มะพราว สมโอ ฯลฯ สวนผก
สวนหน�งจะมไวเพ�อการบรโภค อกสวนหน�งอาจจะนาไปขายแลกเปนเงนเลกๆนอยๆ เชน พรก
ผกกด ผกหวาน หนอไม เหดเผาะ ฯลฯ(สจรตลกษณ ดผดงและสรนยา คาเมอง. 2539:19)
1.2 ศกษาความคดเหนของคนในชมชนท�มตอการจดการขยะ
มหาวทยาลยสงขลานครนทร ฉบบสงคมศาสตรและมนษยศาสตรศกษาการสงเสรมการม
สวนรวมและกระบวนการเรยนรของประชาชนในการจดการขยะมลฝอยชมชน กรณศกษาเทศบาล
ตาบลปรก อาเภอสะเดา จงหวดสงขลา ไดทาการสารวจความร ทศนคตและพฤตกรรมของชาวบาน
ในการจดการขยะมลฝอยโดยใชแบบสอบถาม พบวา ปญหาท�พบในการจดการขยะมลฝอย ไดแก
ปญหาในการเกบขยะมลฝอยซ�งมความลาชา ไมตรงเวลา เสยงดงรบกวนและมขยะตกหลนระหวาง
การจดเกบของพนกงานรอยละ 43.2 รองลงมาเปนปญหาดานถงรองรบขยะมลฝอยท�ไมเพยงพอ
และชารดรอยละ 37.8 ปญหาดานวธการกาจดขยะ ไดแก ควนจากการเผาขยะบานเรอนและไม
ทราบวธการาจดขยะมลฝอยบางประเภทรอยละ 16.2 และปญหาเดกท�งขยะมลฝอยไมเปนท�รอยละ
2.7
ดานการคดแยกขยะมลฝอยพบวาชาวบานรอยละ 56.2 ไมมการคดแยกขยะ โดยใหเหตผล
วา เน�องจากไมมถงขยะสาหรบคดแยกขยะมลฝอยในชมชนรอยละ 55.8 มขยะมลฝอยประเภทเดยว
![Page 19: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/19.jpg)
11
หรอมจานวนนอยไมจาเปนตองคดแยกรอยละ 18.6 อกท�งชาวบานเหนวาเม�อคดแยกแลวกตองเผา
รวมกนอยดรอยละ 6.9 การคดแยกไมสะดวกและเสยเวลารอยละ 13.8 ในสวนของผท�คดแยกขยะ
กอนท�งใหเหตผลในการแยกขยะวาเน�องจากขยะบางสวนสามารถนากลบไปใชประโยชนไดรอย
ละ 38.7 เม�อคดแยกแลวทาใหสามารถกาจดโดยเผาไดงายรอยละ 32.3 คดแยกขยะมลฝอยเปยก
เพราะมกล�นเหมนรอยละ 19.4 และรสกเหนใจพนกงานเกบขยะมลฝอยรอยละ 9.7
สาหรบทศนคตของชาวบานดานการมสวนรวมในการแกปญหาขยะมลฝอย ชาวบาน
สวนมากเหนดวยกบการท�ตนเองควรมสวนรวมในการจดการขยะรอยละ 96 และเหนดวยหากการม
สวนรวมจะจดใหมโครงการหรอกจกรรมเก�ยวกบการจดการขยะมลฝอยในชมชนรอยละ 93.8
ท�เขตเทศบาลเมองสมทรปราการกมการศกษาความคดเหนของประชาชนตอการจดการ
ขยะเชนกน พบวา กลมตวอยางสวนมากเหนดวยและยอมรบวาประชาชนควรมสวนรวมในการ
รบผดชอบตอปญหาขยะ แตกมประชาชนบางสวนเหนวาการจดการขยะควรเปนหนาท�ของ
หนวยงานท�รบผดชอบ ซ�งผศกษาวเคราะหวาเปนเพราะกลมตวอยางไมมสวนรวมในการแกไข
ปญหาขยะของชมชน และกลมตวอยางรอยละ 58.1 กไมเหนดวยกบการใหบรการเกบขนขยะตาม
วนเวลาท�กระทาอย คอเวลาท�ใหบรการไมแนนอน ใหบรการเวลาท�ไมมใครอย หรอใหบรการเชา
เกนไปทาใหรถตด อกท�งกลมตวอยางเหนวารถเกบขนขยะมนอยและไมทนสมย ดงน�นจงตองการ
ใหเพ�มปรมาณรถเกบขนขยะ ปรบปรงสภาพรถท�ใชในการเกบขนขยะใหทนสมย และควรมฝาปด
เพ�อปองกนขยะรวงหลน นอกจากน�นถงขยะท�จดไวกมนอย จดวางไมท�วถง ผพงงาย จงควรจดการ
เปล�ยนถงขยะจากโลหะใหเปนพลาสตก ควรมการสารวจพ�นท� เพ�อทาการจดวางถงขยะใหมให
เหมาะสม ถงขยะและบรเวณท�จดวางถงขยะหรอท�พกขยะ ควรมการทาความสะอาดสม�าเสมอ เพ�อ
ปองกนกล�นและการแพรกระจายของเช�อโรค(ปานกมล พสฐอรรถกลและเสาวลกษณ รงตะวนเรอง
ศร.2547:165-166)
จากการทบทวนวรรณกรรมตามวตถประสงคขอท� 2 สามารถนามาเปนแนวทางในการ
จดทาแบบสอบถามทศนคตของคนในชมชนตอการจดการขยะ เชน เหตผลท�ชาวบานไมมการแยก
ขยะเพราะไมมถงขยะสาหรบคดแยกขยะมลฝอยในชมชน มขยะมลฝอยประเภทเดยวหรอมจานวน
นอยไมจาเปนตองคดแยก เม�อคดแยกแลวกตองเผารวมกนอยด การคดแยกไมสะดวกและเสยเวลา
สวนเหตผลของผท�คดแยกขยะกอนท�งเพราะขยะบางสวนสามารถนากลบไปใชประโยชนได เม�อ
คดแยกแลวทาใหสามารถกาจดโดยเผาไดงาย คดแยกขยะมลฝอยเปยกเพราะมกล�นเหมนและรสก
เหนใจพนกงานเกบขยะมลฝอย ทาใหมกรอบคาถามคราวๆในการสอบถามทศนคตของคนใน
ชมชนตอการจดการขยะ
นอกจากน�นยงโยงไปถงเร�องการจดการขยะไดวาทาไมชาวบานถงมวธการจดการขยะใน
แบบตางๆ อาจจะเปนเพราะชาวบานเหนวาไมใชหนาท�ของตน หนวยงานของรฐควรเปนผ
แกปญหามากกวา และชาวบานมความคดเหนอยางไรตอการจดการขยะโดยท�ชมชนมสวนรวม ซ�ง
การสอบถามทศนคตสวนน� ทาใหผวจยทราบวาชาวบานมความคดเหนอยางไรตอการจดการขยะ
![Page 20: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/20.jpg)
12
ภายในชมชนและครวเรอน นอกจากน�นผวจยยงไดเรยนรถงทศนคตของชาวบานตอการจดการขยะ
เพ�อเปนแนวทางในการพดคย แลกเปล�ยนกบชาวบาน ซ�งจะนาไปสการหาแนวทางการจดการขยะท�
เหมาะสมกบบรบทของชมชนมากย�งข�นโดยการมสวนรวมกบคนในชมชน
1.3 ศกษาวธการจดการขยะท�เหมาะสมโดยชมชนมสวนรวม
เกณฑในการพจารณาการจดการขยะอยางเหมาะสมและมประสทธภาพ
โครงการรณรงคส�งของท�ไมใชแลวท�วประเทศ (2539: 57 -62) กลาวถงการจดการขยะท�
เหมาะสมวาตองมหลกเกณฑในการพจารณาประกอบการตดสนใจใหสามารถดาเนนการจดการ
ขยะมลฝอยอยางมประสทธภาพและเหมาะสมน�น จะตองทาใหขยะมลฝอยถกเกบขนออกไปจาก
ชมชนอยางรวดเรวเรยบรอยดวยวธการท�ถตองอยางประหยด ทาใหเกดมลพษตอสภาพแวดลอม
นอยท�สดและมผลประโยชนตอบแทนพอสมควร ดงน�น กอนท�จะตดสนใจดาเนนการ ดวยวธการ
ใดๆ จะตองพจารณาถงองคประกอบท�สาคญๆ อก 5 ประการ ไดแก
1. ชนด ปรมาณ และลกษณะของขยะมลฝอย เชน
• ชนดและปรมาณตามประเภทของกจกรรมและแหลงกาเนด
• ปรมาณท�ผลตออกมาและท�เกบขนได
• ลกษณะและสวนประกอบของขยะมลฝอยในชมชนน�นๆ
2. คาใชจาย ไดแก
• คาใชจายในการลงทน (initial investment)
• คาใชจายในการดาเนนงานและซอมแซมบารงรกษา
3. ปญหาเก�ยวกบสภาพแวดลอม
• การทาใหเกดมลพษแกพ�นดนและแหลงน� า
• การทาใหเกดมลพษแกอากาศ
• ปจจยอ�นๆ ท�อาจมผลกระทบตอสขภาพและความเปนอยของมนษย
• ทศนยภาพของพ�นท�และบรเวณใกลเคยง
4. การนาเอาทรพยากรบางสวนจากขยะมลฝอยกลบมาใชเปนประโยชน
• ทางดานพลงงาน (energy)
• ทางดานวสด (materials)
• ทางดานพ�นท�ดน (land area)
5. กฎหมาย ระเบยบ ขอบงคบ และหนวยงานท�เก�ยวของ
การฝกอบรมหรอวธการสอนเพ�อใหสรางการตระหนกถงปญหาส�งแวดลอม
การฝกอบรมหรอวธการสอนเก�ยวกบส�งแวดลอมศกษาซ�งนยมใชในปจจบน ไดแก
1. การศกษานอกหองเรยน เปนการใหผเรยนไดเรยนรโดยตรงจากธรรมชาต แตการออก
นอกสถานท�อาจจะตองใชเวลาในการไปและการเตรยมการมาก แตการออกไปศกษาในตลาดหรอ
![Page 21: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/21.jpg)
13
ปาละเมาะหลงโรงเรยน ซ�งผสอนตองมเปาหมายใหแนนอนวาตองการใหผเรยนเรยนรอะไรบาง จะ
ใหผเรยนทากจกรรมอะไรบาง และประเมนผลไดอยางไรวาผเรยนไดเรยนรตามท�ผสอน
ต�งเปาหมายเอาไว
2. การใชภาพยนตร จะทาใหผเรยนมความสนใจในบทเรยนมาก และในปจจบนกมความ
แพรหลาย อาจหายมไดตามสถาบนการศกษาตางๆ
3. การใชสไลด ปจจบนน�สไลดประกอบเสยหาไดงาย อกท�งผลตเองไดดวย เสยคาใชจาย
และเวลานอยกวาการไปทศนศกษาหรอการทาฟลมภาพยนตร ท�งยงทาใหผเรยนไดเหนภาพท�
ชดเจนจากของจรง และมคาบรรยายท�เหมาะสม จะทาใหบทเรยนนาสนใจมากข�น
4. การใชแผนใส ใชงาย ประหยดเวลาในการเสนอเน�อหา อกท� งยงมสสนตามความ
ตองการอกดวย
5. การใชสถานการณจาลองและเกม การสรางสถานการณจาลองเปนการสมมตใหผเรยน
เปนคนเขาไปอยในสถานการณอยางหน� ง แลวใหแตละคนอภปรายหรอตดสนใจตอส�งใดส�งหน� ง
สวนการสอนดวยเกมน�นแตกตางจากการใชสถานการณจาลองตรงท�ไมจาเปนตองสมมตใหผเรยน
เขาไปอยในสถานการณน�นๆเสมอไป แตเปนการใหมการแขงขนกน
6. การเชญวทยากรมาบรรยายหรออภปราย วธน� จะทาใหผเรยนมความสนใจมากข� น
โดยเฉพาะถาเปนผเช�ยวชาญในสาขาน�นๆมาบรรยายหรออภปรายเอง
7. การทดลอง จะทาใหผเรยนพบเหนปญหาหรอเขาใจส�งแวดลอมไดดข�น เชน การให
ผเรยนหดดแลตนไมและสงเกตการณเจรญเตบโต
8. การสมภาษณ บางคร� งการเชญวทยากรมาอาจไมสะดวก ดงน�นอาจใชวธไปสมภาษณ
ผเช�ยวชาญ วธการสมภาษณจะตองมการนดหมายลวงหนา และสงขอบขายของเร� องท�จะตอง
สมภาษณไปลวงหนา ถามการถายเทปหรอถายวดโอตองแจงใหผท�เราตองการสมภาษณรเพ�อท�จะ
เตรยมตวไดถกตอง
9. การจดกจกรรมพเศษ ควรจะใหผเรยนไดมกจกรรมพเศษ เพ�อใหผเรยนไดรวมทา
กจกรรมหรอไดรบขาวสารเก�ยวกบส�งแวดลอมอยางสม�าเสมอ
10. การทารายงาน ใหผเรยนทารายงานเปนกลมหรอบคคลเพ�อใหรจกคนควาและเสนอ
ขอมลเก�ยวกบสภาพแวดลอม เพราะขอมลท�ผเรยนไมเคยไดรบมากอน ถาไดคนควาเพ�มเตม อาจทา
ใหเกดการเปล�ยนแปลงเจตคตได
11. การอภปรายโตแยง ใหผเรยนหาขอมลมายนยนสนบสนนความคดของตน โดยมการ
โตแยงกนระหวางบคคลหรอระหวางกลม
12. การแสดง การใหผเรยนไดแสดงบทบาทของกลมตางๆตามทองเร�องท�จดข�น
13. การฉวยโอกาส การเปล�ยนเจตคตทางส�งแวดลอม บางคร� งตองคอยจงหวะท�เหมาะสม
เชน การท�จะบอกใหผเรยนบางคนไมท�งขยะลงบนพ�น บางทอาจไมไดผล แตถามใครบางคนไป
![Page 22: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/22.jpg)
14
เหยยบเอาเปลอกกลวยท�ท�งไวแลวล�นลมศรษะแตก ผสอนควรรบอธบายถงการท�งขยะไมเปน
ระเบยบ ซ�งทาใหผอ�นไดรบบาดเจบ เปนตน
การสอนเก�ยวกบส�งแวดลอมน�นถงแมจะเนนหนกในทางปฏบตเพ�อใหผเรยนมสวนรวม
เพ�อกอใหเกดเจตคตและพฤตกรรมไปในทางท�พงประสงคตอส�งแวดลอม แตการสอนโดยการ
บรรยายในสวนทฤษฎอาจทาใหผเรยนเกดความเบ�อหนาย ดงน�นควรใชส�อโสตทศนวสดมาชวยใน
การสอน และการสอนท�จะไดผลดน�นจะตองคานงถงความตองการและความสนใจของผเรยน โดย
ดจากประสบการณ ความเก�ยวของกบวถการดาเนนชวตและควรคานงถงความแตกตางระหวาง
บคคลเปนสาคญ (สมสวย สะหร�งบน. 2538:35-37)
ส�อท�ใชในการประกอบการสนทนากลมยอย คอ การแสดงละคร ซ�งจะมการนาเสนอ
ภาพรวมของขยะในชมชน และการจดการขยะท�มอยในชมชน และนาเสนอวธการจดการขยะ
ของชมชนอ�นเพ�อเปนแนวทางในการจดการขยะของชมชน วธการจดการขยะท�นาเสนอน�นเปน
การเพ�มมลคาใหกบขยะโดยการผานการแยกประเภทขยะออกเปนส�ประเภท ซ�งตวอยางของชมชน
อ�นท�มกจกรรมการจดการขยะท�ทางกลมผวจยเลอกมาเปนกรณศกษาเพ�อแลกเปล�ยนกบชมชน
ประกอบไปดวย 3 กจกรรมดงน� คอ ธนาคารขยะ ทอดผาปาขยะ การสรางผลตภณฑท�มาจากขยะ
ตวอยางการจดการขยะท�เหมาะสมกบชมชน
ดานการจดการขยะโดยชมชนมสวนรวมผานโครงการและกจกรรมตางๆ สามารถดงความ
สนใจและความรวมมอของคนในชมชนไดมากกวา ซ�งแตละชมชนมการจดโครงการและกจกรรม
ดงน�
1. โครงการจดการขยะมลฝอยหมบานนารอง ( สนบสนนโครงการเมองนาอย ) ของ
องคการบรหารสวนตาบลเมองเกาอาเภอเมอง จงหวดขอนแกน โครงการน� เปนโครงการจดการขยะ
มลฝอยของหมบานนารอง เพ�อเปนแนวทางท�ดในการเปนแบบอยางการดาเนนงานของหมบานอ�น
ๆ โดยมการจดกจกรรมตาง ๆ ดงน� กจกรรมการคดแยกขยะ การใหความรปลกจตสานกผน า
หมบาน ประชาชนท�เปนอาสาสมครโดยกระบวนการเรยนรเนนการปฏบตการแบบมสวนรวม ให
มพฤตกรรมเปนแบบอยางในกลมผนา โดยผานกระบวนการในการจดประชมผนา ระดมความคด
และแนวทางการดาเนนงาน มการเปดรบสมครอาสาสมครเขารวมโครงการ และมการผลตส�อ
เตรยมอปกรณ ทดลองใช และฝก เชน เทคนคการถายทอด การใหความรเพ�อขยายผลการปฏบตไป
ยงครวเรอนใกลเคยง การแบงเขตรบผดชอบและกจกรรมอ�นๆท�จะชวยขยายผลใหเกดความสะอาด
สวยงามข�นในชมชน รวมท�งมการสงใบสมครเขารวมประกวดนวตกรรมระดบจงหวด/ระดบภาค
(โครงการรณรงคจดการขยะมลฝอยเพ�อลดปรมาณขยะ, 2544)
2. เทศบาลนครพษณโลก จงหวดพษณโลก รวมมอกบภาคเอกชนจดทาส�อใหความรและ
ประชาสมพนธเร�องการคดแยกขยะและนาขยะไปใชประโยชน โดยทาปยหมกจากขยะเปยกหรอ
เศษอาหารท�เหลอจากการบรโภค จดทากจกรรมรบซ�อวสดรไซเคลหมนเวยนในแตละชมชน และ
![Page 23: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/23.jpg)
15
จดต�งขยะในโรงเรยนเทศบาลวดพนป ผลจากการดาเนนงานเทศบาลนครพษณโลกสามารถลด
ปรมาณขยะท�ตองนาไปกาจดไดมากกวารอยละ 50 ซ�งกอนท�จดทาโครงการมขยะท�เกดข� นใน
ชมชนท�ตองกาจด 150 ตนตอวน ปจจบนมขยะมลฝอยท�ตองกาจดประมาณ 70 ตนตอวน
3. กจกรรมขยะแลกไข ท�เทศบาลนครระยอง จงหวดระยอง จดข�นในชมชนหมบานจดสรร
ประสบความสาเรจอยางมาก มรายไดจากการดาเนนการประมาณ 1,000 บาทตอคร� ง และขยายผล
ไปยงชมชนอ�นๆในเขตเทศบาล ผลจากการดาเนนการสามารถจดต�งกองทนชมชนได เพยง
ระยะเวลา 9 เดอน หลงจากเร�มตนโครงการมปรมาณวสดรไซเคลท�รวบรวมไดถง 93 ลานตน
นอกจากน� ยงมกจกรรมธนาคารขยะในโรงเรยนเทศบาลวดปากน� าและโรงเรยนเทศบาลวดลม
มหาชยชมพลอกดวย
4. กจกรรมผาปาสามคครไซเคล ท�วดบานหาญ มการบอกบญพมพใบฎกา จดพมผาปา
เหมอนกบงานบญทอดผาปาทกอยาง เพยงแตส�งท�ชาวบานจะนามาทาบญท�วดกคอขยะท�ยงใชได
โดยจะตดตอกบรานรบซ�อของเกาไวลวงหนาเพ�อมาตราคาผาปาขยะ ไดเงนจานวน 17,777 บาท
จากกจกรรมน� สวนหน�งถวายวดเพ�อบรณะศาลาการเปรยญท�ยงกอสรางไมเรยบรอย อกสวนหน�งให
ศนยเดกเลกท�อยในความดแลของวด
ศนยวสดรไซเคลชมชนเร�มแรกเกดข�นจากผนาชมชนสขสนต 26 เขตบางกะป กรงเทพ ท�ม
แนวคดในการจดการขยะมลฝอยภายในชมชนเอง โดยเนนการคดแยกขยะ นารายไดจากการคดแยก
มาจดต�งกอทนเพ�อสวสดการใหแกสมาชก โดยรวมมอกบชมชนใกลเคยงจดต�งเปนคณะกรรมการ
จดการส� งแวดลอมชมชน เขตบางกะป เพ�อรวมมอกนแกปญหาขยะมลฝอย โดยชมชนเปน
ผดาเนนการเอง ไดรบการสนบสนนงบประมาณการกอสรางจากกองทนเพ�อสงคม นอกจากน� ยง
เปนสถานท�ศกษาดงานของหนวยงานราชการ นกเรยน นกศกษาและชมชนอ�นๆ ท�สนใจอกดวย
(ตนตะวน. 2545 : 57-60)
5. โครงการ 29 บาท ครวเรอนสะอาด หมบานสดใส ของชาวหาดสองแคว จงหวด
อตรดตถ การกอต�งโครงการเกดข�นเน�องจากไมมท�ท�งขยะท�เพยงพอ ทาใหท�งขยะเกล�อนกลาด
เพราะงบประมาณท�ไดเพยงปละ 4 ลานบาทไมเพยงพอตอการจดการปญหา ทางองคการบรหาร
สวนตาบลทองถ�นจงไดรวมมอกบมหาวทยาลยราชภฏอตรดตถ จดทาโครงการกาจดขยะมลฝอย
แบบประชาชนมสวนรวม โดยการใหความรกบประชาชนชาวหาดสองแควใหรจกการคดแยกขยะ
กอนนาไปท�ง ผานโครงการและกจกรรมตางๆ เชน การจดเวทสาธารณะและการทอดผาปาขยะร
ไซเคล ซ�งขยะท�เกดจากการคดแยกน�นจะนามายอยสลายและนามาหมกใหกลายเปนกาซชวภาพ
การทาจลนทรยแหง(โบกาฉ)สาหรบหมกขยะยอยสลาย มการทาบญชรายรบรายจายในครวเรอน
การจดอบรมแตละคร� งจะมคาลงทะเบยนครวเรอนละ 29 บาทเพ�อนามาเปนกองทนใหกบหมบาน
ในการทาโบกาฉ งบสวนหน�งจะนาไปซ�อถงพลาสตกสดามกอกขนาดบรรจ 20 ลตร ดานลางตวถง
สามารถเปด-ปดไดสะดวกเพ�อใหนาสามารถไหลออกไดงาย ดานในตดตะแกรงดกสงจากถงราว 7-
10 เซนตเมตร ถงดาน� ไดแจกจายใหกบทกครวเรอนท�เขารบการอบรมใหนาไปหมกเศษอาหาร พช
![Page 24: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/24.jpg)
16
ขยะยอยสลายสาหรบทาน� าหมกชวภาพเพ�อนาไปใชในการทาการเกษตร โครงการน� นอกจากจะ
เปนผลดกบชาวบานและชมชนเองท�นาปยหมกไปใชประโยชนได ไมตองซ�อปย ลดคาใชจายใน
การบรการเกบขยะแลว ยงชวยลดงบประมาณเพ�อซ�อรถขนขยะ การจางคนงาน ลดการส�นเปลอง
การใชน� ามนและการจดซ�อถงขยะไวบรการชาวบานตามจดตางๆ ทาใหทศนยภาพสองขางทางดข�น
(สรรกษ บางสด. 2548:49-52)
6. การจดการขยะของชมชนน� าผาง จงหวดนาน ซ�งไดมการจดทาเวทพดคยกนชมชนเพ�อ
หาทางในการจดการขยะท�ด เพราะชมชนใชวธการจดการขยะแบบเดมๆ คอ เผา ท�งลงแมน� า หรอ
ท�งตามสถานท�สาธารณะ จานวนนกทองเท�ยวท�เพ�มข�นเร� อยๆทาใหปรมาณขยะและความรนแรง
ของปญหามากข�น ชมชนมความเหนวาไมควรนาวธการจดการขยะแบบคนเมองมาใช เพราะตองใช
งบประมาณจานวนมากในการซ�อรถขยะและการจางพนกงานเกบขยะ อาจกอใหเกดการกนกน
พ�นท�ไวท�งขยะ ผลกระทบตอส�งแวดลอม การทองเท�ยว จนน�สดเปนปญหาใหญท�ไมสามารถ
หาทางออกได
ชมชนไดหาวธการจดการขยะแบบพ�งตนเอง ดวยการใหคนในชมชนลดการสรางขยะให
นอยท� สด พรอมท� งใหมการจดการขยะภายในครวเรอนสาหรบขยะสาธารณะหรอขยะจาก
นกทองเท�ยวใหทางองคการบรหารสวนตาบลรบผดชอบ ไดกาหนดแนวทางรวมกนเพ�อลดปรมาณ
ขยะ คอ ลดการใชถงพลาสตก ดวยการใชตะกราไมไผหรอถงผา พรอมกบคดแยกขยะ ขยะท�
สามารถนากลบมาใชใหมได ใหแยกเกบไวขายกบพอคา สวนขยะท�ตองกาจดใหทาหลมเปยกเพ�อ
ฝงกลบ สวนขยะแหงใหเผา ขยะอนตรายพวกหลอดไฟ ถานไฟฉาย เปนตน ใหนาไปท�งในหลม
รวมของหมบาน การประกอบพธกรรมใดๆกใหใชวสดธรรมชาต เชน ใบตองแทนพลาสตก เปน
ตน ขยะพษ เชน ผลตภณฑจากยาฆาแมลงกท�งในแนวไรหรอแนวสวนของแตละบานลกอยางนอย
30 เซนตเมตร นอกจากน� ยงสงเสรมใหเพ�มมลคาขยะดวยการนาขยะประเภทพลาสตก กระปอง
ขวดแกว กระดาษ ดวยการนามาทาเปนดอกไมรไซเคลเสรมรายไดใหกบชาวบาน เพ�อเปนแนวทาง
ปฏบตรวมกนของชมชนและกาหนดบทลงโทษสาหรบผท�ท�งขยะหรอส�งปฏกลตามแหลงน� า
สาธารณะ ทางองคการบรหารสวนตาบลจงไดออกขอบงคบวาดวยการจดการส�งปฏกลและขยะมล
ฝอยข�น(ผนาทองถ�น. 2546:62)
7. การทอดผาปาขยะของเครอขายพฒนาชมชนและส�งแวดลอมคคลอง (เครอขายคลอง)
ไดรวมกนจดกจกรรมทอดผาปาขยะ ท�มช�อวา “ผาปาขยะชมชนรวมใจ พฒนาส�งแวดลอม” เปน
กจกรรมสรางสรรคท�ผนวกเอาประเพณทอดผาปาท�คนไทเราทากนมาแตนมนาน รวมกบกบการ
พฒนาส�งแวดลอมไดอยางลงตว นาสนใจ และมสสน งานทอดผาปาขยะเกดจากความรวมมอของ
สามเครอขายชมชนรมคลอง คอ เครอขายคลองเปรมประชากร เครอขายคลองบางเขน เครอขาย
คลองบางบว
วตถประสงคของการทอดผาปาขยะ
- เพ�อใหไดรวมกนเกบขยะ ทาความสะอาดชมชนและคลอง แลว
![Page 25: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/25.jpg)
17
- นาขยะท�ไดมาบรจาค รวมทอดผาปาเพ�อต�งเปนกองทนส�งแวดลอม นาไปจดสรางบอ
บาบดน� าเสยใหกบวดและโรงเรยนรมคลองใหเกดการอนรกษคลอง เปนการแสดงความรบผดชอบ
ตอคลองคลองท�พวกเขาอาศยใชประโยชนมาเน�นนาน
- การบอกใหสงคมไดรวาชมชนคนรมคลองไมไดเปนผทารายคลองตามท�เขาเขาใจ แต
พยายามท�จะรกษาคลองใหกลบไปดดงเดมมากกวา
การดาเนนการ
เร�มต�งแตการประชมวางแผนงานรวมกนอยางมสวนรวม และแตละชมชนสงตวแทนมา
เปนคณะทางานเพ�อรวบรวมรบขยะจากชาวบานท�อยอาศยรมคลอง โดยประสานขอความรวมมอ
จากสานกระบายน� าขอยมเรอมาใชในการทากจกรรม การระดมขยะมาจาก 3 สวน คอ การระดมจาก
ในชมชน ซ�งจะรวบรวมขยะแลวนามาทอดผาปารวมกน การรบบรจาคขยะทางเรอจากชาวบานท�
อยอาศยรมคลอง โดยมการลงเรอรบขยะในวนเสาร 2 สปดาหกอนวนท� 5 มถนายน ซ�งจะเปนวน
ทอดผาปาขยะ และทางท�สามคอรบบรจาคเอกชน หางราน โรงเรยน องคกรตางๆท�สนใจตองการ
ทาบญรวมกน
ผลการดาเนนงาน
- เปนกจกรรมท�คดและทาโดยองคกรชมชนรวมกนจดทาเองวางแผนงานและงบประมาณ
เองโดยชมชน
- ชาวบานไดทาความสะอาดชมชน คลอง ไดนาส�งของท�เหลอใชแลวมาสรางเปนรายได
และสามารถนาไปสรางบอบาบดน� าเสยซ�งเปนการอนรกษคลองอกทาง
- มการเช�อมโยงการจดการขยะและการบาบดน� าเสยโดยเปาหมายไปสการดแลคลอง
สอดคลองกบวถชวต โดยใชการจดกจกรรมทอดผาปาขยะ ซ�งผท�ไมมเงนกสามารถรวมทาบญได
ไดรบความรวมมอจากชาวบานเปนอยางด จากระดบครวเรอนโดยแทจรง ซ�งไดมาจากความสมคร
ใจ บานรมคลองหลายๆบานท�ไมเคยไดรวมกจกรรมกเขามามสวนรวมได
ไดรบรวมมอเปนอยางดจาก แตละชมชน โรงเรยน และวด สรางความรวมมอระหวาง บาน วด
โรงเรยน หนวยงาน หางราน สถานประกอบการณตางๆ กมสวนรวมโดยการบรจาคขยะมาให เปน
การเช�อมโยงขยายผลการมสวนรวมในทองถ�น
- สรางความเขาใจใหสาธารณะไดรบรถงความใสใจในส� งแวดลอมของชาวชมชน
หนวยงานตางๆ ไดเขาใจชมชนมากข�น
- เปนการทางานรวมกนระหวางชมชนท�ง 3 สายคลอง คอ เครอขายคลองเปรมประชากร
เครอขายคลองบางเขนและเครอขายคลองบางบว(มลนธชมชนไทย, 2548)
แตละชมชนอาจมโครงการและกจกรรมมากกวา 1 กจกรรมท�เหมาะสมกบชมชน เชน
เทศบาลตาบลปรก อาเภอสะเดา จงหวดสงขลา มการพฒนากระบวนการเรยนรของแกนนาชมชน
ในการจดการส�งแวดลอมชมชน สามารถเสรมสรางการเรยนรแกกลมตวอยาง ท�งในดานความร
![Page 26: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/26.jpg)
18
ความเขาใจ ทศนคต และทกษะในการเปนผนาการปฏบตการดานส�งแวดลอมเชงบรณาการมการ
จดทาโครงการดานการจดการส�งแวดลอม 5 โครงการ ซ�งเช�อมโยงกนดงน�
(1) โครงการรณรงคคดแยกขยะและวธการจดการขยะ
(2) กจกรรมน� าหมกสารพดประโยชน
(3) โครงการผกปลอดสารพษ
(4)โครงการคลองสวย น� าใส และ
(5 ) โครงการหนนอยรไซเคล
ผลจากโครงการ กลมตวอยางมพฤตกรรมการจดการขยะอยางถกตอง มความเขาใจปญหา
ในชมชน และสามารถวางแผนกจกรรมตางๆอยางบรณาการ รวมท�งมการขยายผลการเรยนรส
ครวเรอน ชมชน โรงเรยน และองคกรทองถ�น ปจจยท�เอ�อตอการดาเนนงานคอ การสนบสนนจาก
เทศบาลและหนวยงานภายนอก และความเขมแขงของผนาชมชนในบางพ�นท� ปญหา และอปสรรค
ในการพฒนากระบวนการเรยนรของแกนนาชมชน ไดแก ความขดแยงทางการการเมอง ความ
ขดแยงในชมชน ขอจากดดานเวลาของแกนนา ความเคยชนตอพฤตกรรมการบรโภคท�สงผล
กระทบตอส�งแวดลอม สวนปจจยหรอเง�อนไขท�เอ�อตอกระบวนการขยายผลการเรยนรเร� องการ
จดการส�งแวดลอมสชมชน คอ การไดรบขอมลขาวสารอยางตอเน�อง การดาเนนการเชงรกโดยใช
วธการวจยเชงปฏบตการในชมชน การสนบสนนจากปจจยภายนอกในดานความร เงนทน และดาน
ขวญกาลงใจ และการประสานงานท�มประสทธภาพ
จากการทบทวนวรรณกรรมตามวตถประสงคขอท� 3 ทาใหทราบปจจยตอการจดการขยะท�
เหมาะสมและมประสทธภาพ ไดแก
1. ชนดของขยะตามประเภทของกจกรรมและแหลงกาเนด ปรมาณท�ผลตออกมาและท�เกบ
ขนได ลกษณะและสวนประกอบของขยะมลฝอยในชมชนน�นๆ
2. คาใชจายในการลงทน และการดาเนนงานและซอมแซมบารงรกษา
3. ปญหาเก�ยวกบสภาพแวดลอม ไดแก การทาใหเกดมลพษแกพ�นดน แหลงน� าและอากาศ
ปจจยอ�นๆ ท�อาจมผลกระทบตอสขภาพและความเปนอยของมนษย ทศนยภาพของพ�นท�และ
บรเวณใกลเคยง
4. การนาเอาทรพยากรบางสวนจากขยะมลฝอยกลบมาใชเปนประโยชน ท� งทางดาน
พลงงาน วสดและพ�นท�ดน
5. กฎหมาย ระเบยบ ขอบงคบ และหนวยงานท�เก�ยวของ
จากการทบทวนวรรณกรรมสามารถนาเอาแนวทางดงกลาวมาใชสรางความรวมมอจากคน
ในชมชนไดโดยการใชส�อประกอบการอบรมบรรยาย อภปราย เชน การใชภาพยนตร การใชสไลด
การใชแผนใส หรอการสรางเหตการณจาลอง การเลนเกม การเลนละคร การทดลอง การทา
รายงาน การอภปรายโตแยงภายในกลม หรอการพาไปศกษาดงานนอกสถานท� ซ�งจะทาใหชาวบาน
เหนภาพและเขาใจสถานการณไดดข�น ไมนาเบ�อและสะทอนความคดความรสกของชาวบานผาน
![Page 27: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/27.jpg)
19
กจกรรมตางๆโดยท�ชาวบานอาจจะไมรตว สาหรบบานเขาเหลกซ�งมขอจากดในการใชเทคโนโลย
ไมมความสะดวก เน�องจากไฟฟามจากดและไมมเทคโนโลยท�พรอม ดงน�นผวจยตองเตรยมความ
พรอมและวางแผนรองรบการแกปญหาลวงหนาดานเทคโนโลย
สาหรบโครงการและกจกรรมตางๆท�ชมชนรวมกนจดต�งข�นเพ�อแกปญหาขยะท�สามารถ
นามาเสนอเปนแนวทางการแกไขปญหาขยะกบบานเขาเหลกได คอ
1. กจกรรมขยะแลกไข
2. กจกรรมผาปาสามคครไซเคล
3. กจกรรมธนาคารขยะ
4. การลดการใชถงพลาสตก ดวยการใชตะกราไมไผหรอถงผา พรอมกบคดแยกขยะ ขยะท�
สามารถนากลบมาใชใหมได ใหแยกเกบไวขายกบพอคา สวนขยะท�ตองกาจดใหทาหลมเปยกเพ�อ
ฝงกลบ สวนขยะแหงใหเผา ขยะอนตรายใหนาไปท�งในหลมรวมของหมบาน การประกอบ
พธกรรมใดๆกใหใชวสดธรรมชาต ขยะพษ สงเสรมใหเพ�มมลคาขยะดวยการนาขยะประเภท
พลาสตก กระปอง ขวดแกว กระดาษ ดวยการนามาทาเปนดอกไมรไซเคลเสรมรายไดใหกบ
ชาวบาน ออกขอบงคบในการจดการขยะเพ�อเปนแนวทางปฏบตรวมกนและลงโทษผฝาฝน
5. โครงการ 29 บาท ครวเรอนสะอาด หมบานสดใส เปนการจดอบรมใหกบชาวบานเรอง
การจดการขยะโดยเสยคาอบรม 29 บาท พรอมกบมอบถงดาเพ�อใหแตละบานนาไปหมกขยะเปน
น� าปยหมกใชในการเกษตร
6. โครงการหนนอยรไซเคล
บางโครงการมการนาเงนท�ไดจากการจาหนายขยะต�งข�นเปนเงนกองทนหมบาน เพ�อใชใน
การทากจกรรมอ�นตอไป มอบใหกบผประสบภยหรอผด อยโอกาส บางชมชนมการต�งระบบ
ธนาคาร ออกบญชใหกบชาวบานแตละคนเพ�อสะสมรายไดท�ไดจากการจาหนายขยะ เปนการ
สงเสรมการออมและแกปญหาเร�องหน� สนในชมชนอกทางหน�ง
แตละชมชนมรปแบบการจดการขยะท�แตกตางกนข�นอยกบสภาพสงคม วฒนธรรม วถ
ชวตและส� งแวดลอมของชมชน การจดการขยะโดยชมชนมสวนรวมในการวเคราะหปญหา
วางแผนและรวมกนหาทางแกไข ทาใหการจดการขยะมความย �งยนเพราะชาวบานยอมเขาใจปญหา
และสภาพชมชนของตนเองท�สด ทาใหมความเหมาะสมกบสภาพส�งแวดลอมของชมชน การ
จดการขยะน�อาจนาไปสการแกปญหาอ�นๆในชมชนไดดวย เชน การสงเสรมการออมโดยการจดต�ง
ธนาคารขยะ เพ�อแกปญหาหน� สน เปนตน
ผวจยสามารถนารปแบบหรอวธการจดการขยะของแตละชมชนมาเปนแนวทางใหกบ
ชาวบานในการจดการขยะท�มความเหมาะสมตอบรบทของชมชน ตามวตถประสงคขอท� 3 ท�
ตองการหาแนวทางในการจดการขยะท�เหมาะสมรวมกนกบคนในชมชน
![Page 28: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/28.jpg)
20
บทท� 2
วธการศกษา
2.1 ประชากรและกลมตวอยาง
ประชากรท�ศกษา คอ ประชาชนท�อาศยในหมบานเขาเหลก ตาบลเขาโจด อาเภอศร
สวสด� จงหวดกาญจนบร
การศกษาการจดการขยะของหมบานเขาเหลกเปนงานวจยเชงคณภาพ (qualitative
research) ซ�งเปนขอมลในลกษณะการบรรยาย เน�องจากขอมลท�ใชในการศกษาเปนขอมลเก�ยวกบ
ประเภทของขยะ วธการจดการขยะ และทศนคตของคนในชมชนท�เก�ยวกบการจดการขยะ และ
การวจยในคร� งน� มรปแบบของการวจยเชงปฏบตการ (action research) ท�เนนการใหคนในชมชน
มสวนรวมในการศกษาต�งแตการศกษาในวตถประสงคขอท� 1 ศกษาวธการจดการของชมชน โดย
รวมกบกลมอาสาสมครในการเดนสารวจขยะ และศกษาในวตถประสงคขอท� 2 ศกษาทศนคตของ
คนในชมชนท�มตอการจดการขยะเพ�อใหผศกษาและกลมอาสาสมครไดทราบขอมลและเหนถง
ความสาคญของการจดการขยะในหมบาน และรวมกนพดคยแสดงความคดเหนเพ�อหาแนวทางใน
การจดการขยะ รวมท�งเขารวมกจกรรมและทดลองปฏบตการและรวมประเมนผลการศกษาการ
จดการขยะ
กลมตวอยางในการศกษาแบงออกเปน 2 กลม เน�องจากการศกษาในวตถประสงคขอท� 1
และวตถประสงคขอท� 2 เปนการศกษาและเกบขอมล เพ�อใหเกดองคความร ขอมลท�ไดน�นมาจาก
การสมตวอยางจากประชากรท�งหมดในหมบาน สวนการศกษาในวตถประสงคขอท� 3 เปนการ
ทดลองปฏบตการ เพ�อใหเกดความร และพบแนวทางในการจดการขยะท�เหมาะสมกบชมชน
กลมตวอยางจงหมายถงผท�เขารวมทดลองปฏบตการ ดงน�นกลมตวอยางจง ไดแก
กลมตวอยางท�ใชศกษาในวตถประสงคขอท� 1 และวตถประสงคขอท� 2 คอ ประชาชนท�
อาศยในหมบานเขาเหลก ตาบลเขาโจด อาเภอศรสวสด� จงหวดกาญจนบร ใชการสมตวอยาง
แบบเจาะจง (purpossive sampling ) กลมตวอยาง คอ ประชากรในหมบานเขาเหลก สมตวอยาง
ตามโซนของหมบาน ซ�งแบงออกเปน 3 โซน คอ โซนบน โซนกลาง และโซนลาง โดยเกบ
ขอมลในประเดนเดยวกน ตามวตถประสงคท�ศกษา คอ การศกษาการจดการขยะในชมชน และ
ศกษาทศนะคตของคนในชมชนเก�ยวกบการจดการขยะ โดยไมจากดจานวนประชากรท�ศกษา
จนกวาจะไมพบความแตกตางของขอมลท�เกบได หรอถงจดอ�มตวของขอมล
กลมตวอยางท�ใชศกษาในวตถประสงคขอท� 3 คอ ผท�มความสนใจเขารวมในการศกษา
แนวทาง และรวมปฏบตการการจดการขยะ กลมตวอยางจะไดมาจากผท�มความสนใจ รวมท�ง คร
พระสงฆ ท�จะเขารวมในกระบวนการการศกษาหาแนวทาง ทดลองปฏบตการ และการ
ประเมนผลการจดการขยะ นอกจากน� กลมตวอยางน� ยงมสวนรวมในการศกษาตามวตถประสงค
ขอท� 1และขอท� 2 ดวย
![Page 29: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/29.jpg)
21
2.2 การเกบรวบรวมขอมล (ดรายละเอยดในภาคผนวกท� 1 ตารางแสดงการเกบขอมลใน
การศกษา หนา 65)
การเกบรวบรวมขอมล แบงเปนสองสวน คอ
ใชการสารวจสนาม และการทดลองปฏบตการจดการขยะ กลาวคอ การสารวจสนาม
(Field survey) ใชในการเกบขอมล ตามวตถประสงคท�ศกษาท�ง 3 ขอ กลาวคอ การสมภาษณแบบ
มโครงสราง ในการเกบขอมลการจดการขยะและทศนคตของคนในชมชนท�มตอการจดการขยะ
น�น เน�องจากผศกษาตองการเขาไปศกษาวาชมชนมการจดการขยะอยางไร การสนทนากลม
(focus group) เพ�อรวมกนระหวางผวจยและอาสาสมครในชมชนในการหาแนวทางการจดการขยะ
และการสงเกตแบบไมมสวนรวมเพ�อเกบขอมลเก�ยวกบขยะ การจดการขยะของคนในชมชน
รวมท�งการเกบขอมลระหวางการสนทนากลม การทดลองปฏบตการ
วธการทดลอง ใชในการเกบขอมลในวตถประสงคขอท� 3 ศกษาหาวธการจดการขยะท�
เหมาะสมรวมกบคนในชมชน เน�องจากเปนการนาแนวทางท�ไดจากการสนทนากลมมาทดลอง
ปฏบตจรง
2.3 เคร�องมอท�ใชในการเกบขอมล (ดรายละเอยดในภาคผนวกท� 2 เคร�องมอในการแกบขอ
มล หนา 68)
ใชแบบบนทกการสมภาษณแบบมโครงสรางในการสมภาษณตามวตถประสงคขอท� 1
ศกษาการจดการขยะของคนในชมชน และวตถประสงคขอท� 2 ศกษาทศนะคตของคนในชมชนท�ม
ตอการจดการขยะในชมชน แบบบนทกการสงเกตแบบมโครงสรางใชในการเกบขอมลใน
วตถประสงคขอท� 1 เพ�อเกบขอมลประเภทของขยะท�มอยในชมชน และการจดการขยะในชมชน
การสงเกตแบบไมมโครงสรางในการเกบขอมลตามวตถประสงคท�ง 3 ขอ ในประเดนประเภทของ
ขยะท�มอยในชมชน การจดการขยะ ทศนคตของคนในชมชนท�มตอการจดการขยะในชมชน และ
สงเกตการณสนทนากลม เพ�อหาแนวทางการจดการขยะ การทดลองปฏบตการ แบบบนทกการ
สนทนากลม ใชในการเกบขอมลจากการสนทนากลมเพ�อหาแนวทางการจดการขยะ และการ
สรปผลการทดลองปฏบตการจดการขยะ
2.4 การวเคราะหขอมล
การวเคราะหขอมลเชงคณภาพ ประกอบดวยการวเคราะหขอมลตามประเดนในวตถ
วตถประสงค ตอไปน�
วตถประสงคขอท� 1 และวตถประสงคขอท� 2 ใชวธการวเคราะหขอมลจากการสรปผลการ
เกบขอมล จดหมวดหมตามวตถประสงคท�ศกษา สวนวตถประสงคขอท� 3 ใชวธการสรปผล
ขอมลจากการสนทนากลมยอย ผลการทดลองปฏบตการ ประเมนความเปนไปไดในการจดการ
ขยะอยางย �งยน โดยในทกข�นตอนของการวเคราะหขอมลในวตถประสงคขอท� 3 น� เปนการรวม
วเคราะหขอมลของผศกษาและกลมตวอยางท�เขารวมทดลองการปฏบตการขยะ
![Page 30: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/30.jpg)
22
จากน�นสรปผลขอมลท�งหมดและตความขอมลเพ�อตอบโจทยการวจย ใชวธการบรรยาย
และอธบายเช�อมโยงความสมพนธกน เพ�อใหเกดความเขาใจวา การจดการขยะของชมชนเขาเหลก
วามความเหมาะสมตอบรบททางสงคม และสภาพแวดลอมของชมชนหรอไมอยางไร และมการ
จดการขยะรปแบบใดท�เหมาะสมกบชมชนเขาเหลก โดยเนนการมสวนรวมของคนในชมชน
2.5 ข�นตอนการดาเนนงาน
ข�นตอนท� 1 วนท� 22 ตลาคม 2550
ตดตอกบผนาชมชนท�ง เจาอาวาส กานน อ.ไพรช อบต.เกษม ซ�งทางผวจยจะท�ตดตอกบ
ผนาชมชนไวกอนหนาลงหมบาน เพ�อขอความรวมมอในการจดกจกรรมของกลมผวจย ในการชวย
ประชาสมพนธและรวมช� แจงรายละเอยดถงสาเหตของการเขาไปในหมบานของนกศกษาใหแก
ชาวบานในหมบาน เพ�อขอความรวมมอจากชาวบาน และกระตนใหชาวบานเขามามสวนรวมทา
กจกรรมกบกลมผวจย อกท�งผวจยลงสารวจหมบาน เพ�ออธบายถงการเขามาของกลมผวจยวาจะมา
ทากจกรรมเก�ยวกบการจดการขยะภายในชมชน และเกบขอมลเก�ยวกบประเภทของขยะภายใน
หมบานและวธการจดการขยะของแตละบานอยางคราวๆ พรอมกบเขาไปพดคยสรางความสมพนธ
กบชาวบาน กลาวเชญชวนชาวบานในการเขารวมเปนอาสาสมครทากจกรรมรวมกนกบผวจย ใน
วตถประสงคท�ง 3 ขอ ข�นตอนน� เปนการประสานงานเพ�อใหเกดความราบร�นในการดาเนนงานตาม
วตถประสงคท�ง 3 ขอ
ข�นตอนท� 2 วนท� 23 ตลาคม 2550
ประชมรวมกบชาวบาน เพ�อช�แจงวานกศกษา มหาวทยาลยศลปากร เขามาศกษาวจยและ
เขามาทากจกรรมอะไรในหมบาน ในชวงวนท� 19-29 ตลาคม 2550 เพ�อเปนการขอความรวมมอจาก
ชาวบานท�สนใจเขารวมในการหาแนวทาง ทดลองปฏบตการการจดการขยะและงานวจยของกลม
อ�น ซ�งทางกลมผวจยจะอธบายงานหรอกจกรรมท�กลมผวจยจะทาเก�ยวกบการจดการขยะภายใน
ชมชนอยางละเอยด พรอมท�งใชส�อมาอธบายเพ�มเตม เพ�อสะทอนใหเหนถงปญหาขยะท�เกดข�นใน
ท�ตางๆ ท�วโลก อนมสาเหตมาจากการไมมการจดการขยะท�เหมาะสม เพ�อกระตนใหชาวบานเหน
และตระหนกถงปญหาขยะท�อาจเกดข� นภายในชมชน หากชมชนยงไมมว ธการจดการขยะท�
เหมาะสม เปดโอกาสใหชาวบานแสดงความคดเหนตอปญหาดงกลาว กลาวเชญชวนชาวบานใน
การเขารวมเปนอาสาสมครทากจกรรมรวมกนกบผวจย โดยข�นตอนน� เปนการประสานงานเพ�อให
เกดความราบร�นในการดาเนนงานตามวตถประสงคท�ง 3 ขอ
ข�นตอนท� 3 วนท� 23 - 26 ตลาคม 2550
กลมผวจยและกลมชาวบานอาสาสมครดาเนนการเกบขอมลในวตถประสงค ขอท� 1 และ
วตถประสงคขอท� 2 คอ โดยการสารวจและสมภาษณกลมตวอยาง โดยไปตามแตละบานท�ง 3 โซน
เพ�อช� แจงถงปญหาขยะท�อาจเกดข�นภายในชมชม หากไมมการจดการขยะท�เหมาะสมตอชมชม
พรอมกบเกบขอมลเก�ยวกบประเภทของขยะ วธการจดการขยะของแตละบานวาการจดการขยะท�
ชมชนใชน�นมความคดมาจากอะไร ทาไมถงใชวธการเหลาน� มผลมาจากฐานความเช�อ วฒนธรรม
![Page 31: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/31.jpg)
23
ประเพณบางหรอไม และทศนคตของชาวบานตอการจดการขยะของชมชนในปจจบน อกท�ง
สอบถามความคดเหนชาวบานวาชมชนควรมการจดการขยะอยางไร ตามความเหนของชาวบาน
ซ�งข�นตอนน�จะชวยใหผวจยมพ�นฐานความรละความเขาใจการจดการขยะท�มอยในหมบาน
และยงกอใหเกดประโยชนในการนาความรท�ไดไปใชในการรวมหาแนวทาง ทดลอง และ
ปฏบตการขยะรวมกบชาวบาน โดยเนนการมสวนรวมของคนในชมชน จากน�นสรปผลการเกบ
ขอมล ในข�นตอนน�ตรงกบวตถประสงคขอท� 1 และ 2
ข�นตอนท� 4 วนท� 25 -26 ตลาคม 2550
จดการสนทนากลมยอยรวมกบอาสาสมครและผนาชมชน เพ�อสรปขอมลของวตถประสงค
ขอท�1 และ 2 และหาแนวทางรวมกนในการจดกจกรรมการจดการขยะท�มความเหมาะสมกบชมชน
เพ�อนาไปทดลองปฏบตการ รวมท�งใชส�อมาอธบายถงแนวทางท�สามารถนาเอามาใชในการทดลอง
ปฏบต
ข�นตอนท� 5 วนท� 27 - 31 ตลาคม 2550
นาเอาแนวทางการจดการขยะท�เหมาะสมกบชมชนท�ไดตกลงรวมกนกบกลมอาสาสมคร
และผนาชมชนไปทดลองปฏบตการ โดยจะทดลองปฏบตเฉพาะโซนกลางของหมบาน และในวนท�
28 ตลาคม ซ�งเปนวนสดทายของการนาเอาวธการจดการขยะไปทดลองปฏบตมาสรปผลรวมกนกบ
กลมอาสาสมครและผนาชมชน เพ�อดวาสามารถนามาใชจดการขยะในชมชนไดอยางเหมาะสมและ
ย �งยนหรอไม สามารถใชจดการขยะในชมชนไดหรอไม และควรมวธการแกไข ปรบปรงการจดการ
ขยะหรอไม อยางไร และมแนวทางใดท�จะทาใหการจดการดงกลาวดาเนนการตอไปได หลงจาก
ผวจยออกจากชมชนแลว โดยเปดโอกาสใหอาสาสมครและผนาแสดงความคดเหนไดอยางเตมท�
และมสวนรวมในการจดการขยะภายในชมชนของตนเอง ข�นตอนน� เปนการดาเนนงานใน
วตถประสงคขอท� 3
ข�นตอนท� 6 วนท� 1 พฤศจกายน 2550
สงมอบงานใหแกผน าชมชนและชาวบานอาสาสมคร เพ�อสานตอและดาเนนกจกรรม
ตอไปในชมชนอยางย �งยน และสรปผลการเกบขอมลท�ศกษาตามวตถประสงคท�งหมด เพ�อเปนการ
ตรวจสอบความถกตอง ชดเจนของขอมลอกคร� ง ข�นตอนน� เปนการตรวจสอบความถกตอง และ
ครบถวนของขอมล ซ�งเปนการดาเนนงานในวตถประสงคท�ง 3 ขอ
2.6 วธการศกษาท�ปรบเปล�ยนใหม
วธการศกษาและการวางแผนการดาเนนการกอนลงภาคสนาม เม�อเร�มดาเนนการศกษาวจย
การจดการขยะของชมชนเขาเหลกน�น ผศกษาไดปรบเปล�ยนแกไขข�นตอน วธการศกษาและ
แผนการดาเนนงานในบางสวน เพ�อใหมความสอดคลองกบบรบทของชมชนในระหวางการลง
พ�นท�ศกษา โดยแบงกลมท�ศกษาออกเปน 2 กลม คอ กลมเดกและกลมผใหญในชมชน เน�องจาก
การใหท� งสองกลมรวมสนทนาในเวทเดยวกน จะทาใหกลมเดกแสดงความคดเหนไดไมเตมท�
เพราะคนในชมชนใหความสาคญกบระบบอาวโส ซ�งจะทาใหผศกษาไดขอมลจากกลมเดกยากข�น
![Page 32: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/32.jpg)
24
ดงน�นรปแบบของการศกษาของผวจย คอ แบงกลมผศกษาในการสนทนาออกเปนกลมเดกและกลม
ผใหญคนละเวท โดยผวจยจะนาความคดเหนท�ไดจากกลมเดกไปเสนอแลกเปล�ยนในเวทของกลม
ผใหญ
นอกจากน�นไดปรบเปล�ยนแผนในการดาเนนงานจากท�วางแผนไวกอนลงภาคสนาม ดงน�
1. ชวงเวลาของการดาเนนโครงการท�มการปรบเปล�ยนวนและเวลา เพ�อใหสอดคลองกบ
กจกรรมของคนในชมชน เน�องจากในชวงเวลาท�ลงภาคสนามน�นเปนฤดกาลของการเกบเหดโคน
การหาของปาและการทอดกฐน ทาใหตองปรบเปล�ยนวนและเวลาเพ�อใหผเขารวมกจกรรมและ
การประชมสามารถเขารวมกจกรรมในชมชนและการประกอบอาชพได ซ�งจะสะดวกแกผเขารวม
ประชมหรอรวมกจกรรม
2. กลมอาสาสมคร จากเดมท�กาหนดไววากลมอาสาสมครในการทดลองจะไดมาจากบาน
ท�ผศกษาเขาไปอาศยอย แตเม�อดาเนนการจรงไดมการปรบเปล�ยนกลมอาสาสมครในการทดลอง
จากผใหญเปนเดกท�มอายระหวาง 11-15 ป เน�องจากชวงเวลาท�กลมผศกษาเขามาในหมบานเปน
ชวงเวลาของการเกบเหดโคนและหาของปา ทาใหชาวบานเขาไปในปาเพ�อหาเหดและของปา
ตลอดท�งวน ซ�งมเพยงเดกและคนสงอายท�ไมไดไปหาของปา อกท�งหลงจากท�ไดผลการศกษาใน
วตถประสงคขอท� 1 แลวพบวาขยะท�พบมากท�สดในชมชน ซ�งสามารถพบไดตามทางเดนท�วไปใน
ชมชน คอ ถงขนมท�เกดจากการบรโภคของเดก ดวยเหตน� จงไดเปล�ยนกลมอาสาสมครในการ
ทดลองเปนเดก เพ�อสามารถแกปญหาไดท�ตนเหต
ซ�งหลงจากท�ไดมการทาประชาคมและทดลองทากจกรรมกบกลมอาสาสมคร การท�
เปล�ยนกลมอาสาสมครไปน�นทางกลมผศกษาไดพจารณาแลว วากลมตวอยางกลมใหมน�นสามารถ
ใหขอมล พดคยแลกเปล�ยนความคดเหนและรวมกจกรรมได เน�องจากไดแยกกลมสนทนาระหวาง
กลมเดกและกลมผนา ทาใหกลมอาสาสมครแสดงความคดเหนไดอยางเตมท� และกลมตวอยางเอง
กเปนคนในชมชน ซ�งไดเรยนรถงประเภทและวธการจดการขยะในครวเรอนและชมชนมาโดย
ตลอด ดงน�นจงสามารถนาขอมลท�ไดจากกลมเดกมาใชในการศกษาได เม�อไดขอเสนอแนะจาก
กลมเดกแลว ไดนาขอเสนอแนะดงกลาวเขาสเวทผใหญ เพ�อใหผใหญรวมแสดงความคดเหน และ
วเคราะหวาการจดการขยะท�เดกเสนอมามความเหมาะสมกบชมชนอยางไร
3. จากเดมกลมตวอยางในการตอบวตถประสงคขอท� 1 เปนการสมตวอยางตามโซนของ
หมบาน ซ�งแบงออกเปน 3 โซน คอ โซนบน โซนกลาง และโซนลาง โดยเกบขอมลในประเดน
เดยวกน คอ การศกษาการจดการขยะในชมชน และความคดเหนของคนในชมชนเก�ยวกบการ
จดการขยะ โดยไมจากดจานวนประชากรท�ศกษา จนกวาจะไมพบความแตกตางของขอมลท�เกบ
ไดหรอถงจดอ�มตวของขอมล แตหลงจากท�ไดดาเนนการจรงไดเปล�ยนกลมตวอยางเปน 9 กลม
กลมละ 3 ครวเรอน รวมเปน 27 ครวเรอน การสมตวอยางใหมเพ�อใหมความหลากหลายทางดาน
อาชพ การศกษา และวฒนธรรม ซ�งอาจจะมผลตอความรและวธการในการจดการขยะ
![Page 33: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/33.jpg)
25
4. กลมตวอยางในการสอบถามความคดเหนตอการจดการขยะน�นในวตถประสงคขอท� 2
น�น จากท�กาหนดไววาจะใชกลมตวอยางเดยวกบกลมท�ตอบวตถประสงคขอท� 1 แตเม�อดาเนนการ
จรงไดเปล�ยนเปนกลมเดกท�ไดทดลองกจกรรม และกลมแกนนาชมชน
5. รปแบบส�อท�ใช เดมส�อท�จะใชประกอบไปดวยวดทศน ส�อส�งพมพ แตเม�อถงวนท�ตอง
ดาเนนการทางผศกษาไดมการเปล�ยนส�อท�ใชไปเปนการใชส�อในรปแบบของการแสดงละคร
เน�องจากชวงเวลาท�ผวจยลงพ�นท�ศกษาน�นเปนชวงฤดหนาวทาใหมแสงอาทตยไมเพยงพอในการใช
เคร�องใชไฟฟาหลายๆชนด ทาใหทางผวจยตองปรบเปล�ยนรปแบบการใชส�อท�จะยงคงเขาถงกลม
อาสาสมครไดอย จงไดมการคดส�อท�เปนละครข�นมาโดยมเน�อหาท�องจากส�งท�ทางผวจยพบเหนใน
ชมชน
![Page 34: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/34.jpg)
26
ตารางท� 1: ระยะเวลาการทางานของผวจย 22
ต.ค.
23
ต.ค.
24
ต.ค.
25
ต.ค.
26
ต.ค.
27
ต.ค.
28
ต.ค.
29
ต.ค.
30
ต.ค.
31
ต.ค.
ข�นตอนท� 1 ประสานงาน
1.1 ตดตอกบผนาชมชน
1.2 สา ร ว จ จ ด ท� งแ ล ะ จ ด
ทาลายขยะ พรอมทา
แผนท�ประกอบ
1.3 หาอาสาสมครเขารวม
กจกรรม
ข�นตอนท� 2 สมภาษณคนใน
ชมชน
2.1 ศกษาประเภทและ
วธการจดการขยะ
2.2 ความคดเหนของคนใน
ชมชน
ข� น ต อ น ท� 3 ท าก จ ก รร ม
รวมกนกบกลมอาสาสมคร
3.1 การทาประชาคมเดก
3.2 เดนสารวจและเกบขยะ
ในชมชน
3.3 การแสดงละคร เพ�อ
สะทอนสถานการณขยะ
3.4 ประดษฐส�งของจากวสด
เหลอใช
ข�นตอนท� 4 สมภาษณและ
จดเวทประชาคมชาวบาน
และแกนนาชมชน
ข�นตอนท� 5 ทดลองผล
หลงจากท�ทากจกรรม
รวมกบกลมอาสาสมคร
ข�นตอนท� 6 ตดตาม
ประเมนผลความเปนไปได
ของโครงการกบกลมผนาใน
ชมชนและสรปผลการศกษา
![Page 35: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/35.jpg)
27
ตารางท� 2: วธการดาเนนงานวจย วตถประสงค ตวช�วดแตละข�นตอน ข�นตอนในการศกษา แหลงขอมล
1. ศ กษ าว ธ กา ร
จดการขยะของคน
ท� ง ใ น ร ะ ด บ
ครวเรอนและชมชน
1. ความรความเขาใจเก�ยวกบการ
จดการขยะในชมชน
§ ประเภทขยะ
§ ว ธการจดการขยะใน
ชมชน
§ แหลงท�พบ (แผนท�)
§ ปรมาณ
2. การมสวนรวมของชาวบานใน
การเกบขอมลรวมกน
1.การประชมช� แจงถงการเขามา
ของนกศกษา
2. สา รวจชมชน โดยใ ชกา ร
สมภ าษณ และ สง เ กต เพ�อ เกบ
ขอมลรวมกบอาสาสมคร
3. สารวจขยะภายในครวเรอน จาก
การสารวจและสงเกต
1. ครวเรอนท�ไดมาจากการสม
ตวอยางแบบเฉพาะเจาะจง
ท�งหมด 27 ครวเรอน รวมถง
กลมอาสาสมครท�เขารวมศกษา
กบผวจย
2. ศกษาทศนคต
ของคนในชมชนท�ม
ตอการจดการขยะ
1. ทศนคตของชาวบานตอการ
จดการขยะจากส�อและการจดการ
ขยะในชมชน
2. ทราบแนวทางการจดการขยะท�
มความเหมาะสมกบชมชน
1. การใชส�อ
2. จดสนทนากลมยอย เพ�อใหคน
ในชมชนแสดงความคดเหนตอ
การจดการขยะจากส�อ และความ
คดเหนตอการจดการขยะในชมชน
1. กลมอาสาสมครท� เขา รวม
ศกษากบผวจย
2. คนในชมชนท�สนใจเขารวม
3. ศกษาวธการ
จ ด ก า ร ข ย ะ ท�
เหมาะส มรวมกน
กบคนในชมชน
1.กลมอาสาสมครและผวจยทราบ
รปแบบของการจดการขยะท�ม
ความเหมาะสมกบชมชนน�
2. ความคดเหนของชาวบานและ
กลมอาสาสมครตอกจกรรม
3. ผลจากกจกรรมท�ไดดาเนนการ
1.จดสนทนากลมยอยกบคนใน
ชมชนและกลมอาสาสมคร เพ�อหา
แนวทางการจดการขยะรวมกน
2.นาแนวทางท�ตกลงรวมกนมา
ทดลองปฏบตการ
3.สนทนากลมยอยอกคร� ง เพ� อ
รวมกนสรปผล และประเมนผล
1.ชาวบานและกลมอาสาสมคร
ท� เ ขา ร ว มส นท น า ก ล มยอ ย
รวมกบผวจย
![Page 36: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/36.jpg)
28
บทท� 3
ประเภทและวธการจดการขยะของชมชน
จากการศกษาเร�องการจดการขยะท�เหมาะสมโดยการมสวนรวมของชมชน ในข�นแรก
ผวจยไดทาการเดนสารวจรอบหมบานรอบหมบาน ประกอบกบการทาแผนท� โดยผวจยสารวจพบ
จดเผาขยะ ถงขยะ จดท�งขยะ จดฝงกลบขยะ บรเวณท�มขยะหนาแนน ซ�งผวจยไดทาสญลกษณลง
บนแผนท�เพ�อศกษาถงปรมาณขยะ ประเภทขยะ จดท�พบขยะในชมชน และวธการจดการขยะของ
ชมชน
โดยจากการเดนสารวจพ�นท�ถนนสายหลกของหมบาน ผวจยพบวาในพ�นท�ดงกลาวน�นม
ปรมาณถงขนมมากท�สด พลาสตก ขวดแกว เศษผาและกระปองเปนลาดบรองลงมา ซ�งจากชนด
ของขยะท�พบตามแหลงท�สารวจดงกลาวทาใหทราบวาการบรโภคของชมชนไดรบอทธพลของการ
บรโภคจากภายนอกมากข�นจากการบรโภคท�พ�งพงวตถดบธรรมชาตท�มอยในชมชน
หลงจากท�ผวจยไดทาการสารวจพ�นท�ในชมชนโดยภาพรวมแลว ผวจ ยไดมการสารวจ
ชมชนอกคร� งหน� งโดยใชแผนท�ชมชนในการเกบขอมล คอ การทาเคร�องหมายลงในพ�นท� เพ�อ
ช�ใหเหนถงจดท�พบขยะเปนจานวนมาก จดท�ต�งของถงขยะสาธารณะ จดท�มการจดการขยะดวย
วธการตาง และจดหรอบานท�มการนาส�งของตางๆมาใชใหม เชน การนายางรถยนตท�ไมใชแลว
มาทาเปนกระถางตนไม หลงจากน�นผวจยไดทาการวเคราะหผลท�ไดจากการทาแผนท�เพ�อใหเหน
ถงท�มาของขยะ จากการสารวจพบวาถงขยะท�เปนของสาธารณะจดต�งอยในสถานท�สาคญของ
ชมชน คอ หนาบานของผนา โรงเรยน ศนยการศกษานอกโรงเรยน วด และรานคา ซ�งผวจยพบวา
เหตท� เปนเชนน�นเพราะในกรณท�อยหนาบานของผน าชมชน สามารถวเคระหไดในมตทาง
การเมอง คอ ผนาชมชนไมวาจะเปนกานนหรอสมาชกองคการบรหารสวนตาบล เปนผท�อนมต
งบประมาณของหมบาน รวมไปถงการจดซ�อถงขยะเขามาในชมชน เหตท�ถงขยะสาธารณะต�งอย
หนาโรงเรยนหรอศนยการศกษานอกโรงเรยน เพราะเปนสถานท�ท�มเดกๆมาทากจกรรมรวมกน
จานวนมาก จงเปนเหตใหเกดการสรางขยะในพ�นท�น�นๆมากข�น สาหรบกรณรานคาถอไดวาเปน
จดท�สรางขยะโดยตรง และนอกจากน� ยงเปรยบเสมอนจดพบปะพดคยกนของชาวบาน ซ�งจะมการ
บรโภคสนคา จงเปนเหตใหตองมถงขยะต�งอยหนารานคา
ผวจยไดวเคราะหถงจดท�พบขยะหนาแนน เชน รานคา รมหวยแมพล เพราะเปนท�มการ
พบปะหรอการทากจกรรมรวมกนของชมชนโดยเฉพาะกลมเดก เชน กลมเดกจะมาว�งเลนและทา
กจกรรมรวมกน รวมไปถงกรณของหนารานคาดวย
หลงจากท�ผวจยไดสารวจชมชนโดยใชแผนท�อยางละเอยดแลว ผวจยไดสงเกตพบวามขยะ
ท�กระจดกระจายอยตามพ�นท�สาธารณะในชมชนจานวนมาก เชน ในพ�นท�ท�มหญารกสงท�อย
หางไกลจากครวเรอน หรออยนอกเหนอจากความรบผดชอบของการจดการขยะแตละครวเรอน
ทาใหผวจยวเคราะหไดวาในพ�นท�สาธารณะในชมชนไมมผรบผดชอบอยางเปนทางการ แตผวจย
![Page 37: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/37.jpg)
29
ไดต�งสมมตฐานวาชาวบานอาจจะนาขยะท�ผวจยพบมาพกไวใหมปรมาณมากแลวจงจดการพรอม
กน หรอพกขยะไวใหแหงเพ�อรอการจดการตอไป เน�องจากชวงท�ผวจยไดศกษาน�นเปนชวงหนา
ฝน แตเม�อไดสารวจอยางละเอยดแลวไมพบรองรอยการจดการมากอน
![Page 38: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/38.jpg)
30
ถงขยะ จดเผาขนาดใหญ จดเผาขนาดเลก ขยะหนาแนน
จดฝงกลบขยะ recycle reuse จดท�งขยะ
แผนท�แสดงจดท�พบขยะตามพ�นท�ตางๆ ในชมชน
![Page 39: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/39.jpg)
31
นอกจากการเดนสารวจพ�นท� ผวจยไดสมภาษณถงประเภทและวธการจดการขยะจากคนใน
ชมชนตามบานตางๆ โดยคานงถงความแตกตางในดานการประกอบอาชพ การศกษา บทบาททาง
สงคม และการเมองในชมชน ซ�งจากการสมภาษณทาใหทราบวาขยะท�พบตามถนนเสนหลกของ
หมบานน�นสวนใหญเปนขยะท�มาจากการอปโภคบรโภคจากครวเรอนเน�องจากคนในชมชนมกจะ
นาขยะไปท�งบรเวณหลงบานของตนเอง และในการสมภาษณครวเรอนขางตนทาใหผวจยทราบถง
ประเภทและวธการจดการตางๆดงน�
3.1 ประเภทและการจดการขยะท�พบในครวเรอน
จากการศกษาพบวาประเภทและการจดการขยะของชาวบานแตละครวเรอน 27 ครวเรอน
(ดรายละเอยดในภาคผนวกท� 3 เกณฑการแบงครวเรอนในการสมภาษณถงประเภทและวธการ
จดการขยะท�พบในครวเรอน หนา 77 ) น�นมความแตกตางกน โดยเง�อนไขของความแตกตางกนน�น
มปจจยมาจากพฤตกรรมการบรโภคและความรในการจดการตอขยะท�มลกษณะแตกตางกนออกไป
โดยทางผวจยจดกลมของครวเรอนท�มประเภทและการจดการท�มลกษณะคลายกนไวในกลม
เดยวกน โดยการจดการของแตละกลมน�นมดงน�
• ครวเรอนท�บรโภคสนคาจากภายนอกนอย และจดการขยะดวยวธการด�งเดม–
ครวเรอนประเภทน� มลกษณะการใชชวตท�พ�งพงกบส�งแวดลอมธรรมชาตสง เน�องจากเปนกลม
ครวเรอนท�อาศยอยในชมชนมานาน จงไดมการสะสมความร ความเช�อ ท�กลายเปนส�งท�เรยกวาภม
ปญญาสาหรบคนในรนปจจบน โดยลกษณะการบรโภคของคนกลมน� จะเปนการบรโภคของท�
สามารถหาไดในชมชน หรอ ในพ�นท�ปารอบชมชน คอ ผก และ ผลไม หลากหลายพนธ ซ� ง
ครวเรอนกลมน� จะมรายจายนอยมาก ดงน�นขยะท�เกดข�นในครวเรอนกคอขยะท�เกดจากการบรโภค
เปนสวนใหญ คอ เศษอาหาร บรรจภณฑท�ทามาจากใบตองในลกษณะการเกบหออาหารท�เหลอจาก
การบรโภค ดงน�นการจดการท�พบคอ จะใชวธการเผาเปนสวนใหญโดยจะเผาจาพวก ถงพลาสตก
จากหอขนม ขวดพลาสตกท�ไมใชแลว สาหรบเศษอาหารท�เหลอจากการบรโภคและไมตองการเกบ
ไวบรโภคภายหลง กจะนามาใชเล�ยงสตวตอไป แตสาหรบขยะท�คดวาจะเกดผลเสยตอเร�องสขภาพ
ของสมาชกในครวเรอน อยางหลอดไฟ ถานไฟฉาย เศษแกวแตก และบรรจภณฑสารเคม กจะ
นาไปฝง หรอ นาไปท�งในพ�นท�ปารอบชมชนใหหางไกลจากครวเรอนของตน หรอ ชมชนมากท�สด
สวนในเร�องของส�งของเคร�องใชตางๆในครวเรอน กจะมการประดษฐเคร�องใช ส�งของ
ข�นมาเอง โดยใชวสดท�สามารถหาไดในชมชนหรอ การนาส�งของท�สามารถใชประโยชนไดอกมา
ใชซ� า และ นาไปใชประโยชนอ�นๆ กลาวคอ จากการศกษาผวจยไดพบส�งของท�กลมครวเรอน
ประเภทน�ไดประดษฐ หรอ ดดแปลง ดงน� กลมครวเรอนน�จะมการเขาปานาไมใผมา เพ�อนามาสาน
เปนท�ตากขาวในชวงฤดเกบเก�ยว และ นามาทาเปนกระบงท�ใชสาหรบฤดการหาของปา นอกจากน�
กลมครวเรอนประเภทน�ไดมการนาส�งของท�สามารถใชไดมาใชประโยชนคอ การนาเส�อผาท�ตนใส
ไมไดใหแกคนอ�น การนาเส�อผาเกามาทาเปนหนไลกา ผาข� ร� ว หรอ หากชดกะเหร� ยงเกดชารด
![Page 40: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/40.jpg)
32
พอท�จะสามารถซอมแซมไดกจะนามาปะซอมแซมเพ�อใหชดกะเหร� ยงดงกลาวยงคงสามารถนามา
สวมใสไดตอไป ถอเปนการรกษาภมปญญาการทอผาชดกะเหร�ยงอกดวย
• ครวเรอนท�มการบรโภคส�งของจากภายนอกคอนขางมากและยงมวธการจดการ
ขยะแบบด�งเดม - กลมคนน� สามารถจดไดวาเปนกลมคนรนใหมท�ไดมการรบวฒนธรรมจาก
ภายนอกเขามาในการใชชวตประจาว น กลาวคอ พฤตกรรมการบรโภคของคนกลมน� ได
เปล�ยนแปลงไปจากเดม คอ ไดเปล�ยนจากการบรโภคของท�มอยในชมชน แตปจจบน กลมคนกลมน�
จะมการจบจายใชสอยในเร�องของการบรโภคมากข�น โดยเฉพาะกลมเดกไดมการใชจายสาหรบ
เร�องดงกลาวมาก คอ กลมเดกนยมท�จะบรโภคขนมท�มขายในรานคาภายในชมชนมากกวา การ
บรโภคผก ผลไมในชมชน ซ�งผลท�ตามมาคอ การเกดขยะท�ยอยสลายไดยาก คอ ถงขนม ขวดน� า
พลาสตก โดยวธการจดการของคนกลมน�กจะใชวธการคดวารวดเรวและสะดวกมากท�สด ซ�งกคอ
การเผาและ การฝง กลาวคอ ขยะทกชนดท�สามารถเผาได อยางถงพลาสตกจากหอขนม ขวด
พลาสตกท�ไมใชแลว กจะเผาท�งหมดโดยไมไดผานกระบวนการการคดแยก แตสาหรบขยะคดวาจะ
เปนอนตรายตอสมาชกในครวเรอน และ ชมชนในเร�องของสขภาพ คอ หลอดไฟ ถานไฟฉาย เศษ
แกวแตก และบรรจภณฑสารเคม กจะทาการฝง หรอ นาไปท�งในบรเวณพ�นท�ปารอบชมชนให
หางไกลจากครวเรอนของตนมากท�สด
สาหรบส�งของท�สามารถใชประโยชนได คอขวดพลาสตก ขวดแกว กระปองเบยร ลอ
เหลกรถยนต ขาเตาแกส ถงพลาสตก เส�อผา บตรเตมเงนโทรศพทมอถอ แผนซด ฝาน� าอดลม
ยางรถยนต ถานไฟฉาย คนกลมน�กจะนากลบมาใชประโยชนตางๆ คอ การนาขวดพลาสตกมาใส
การนาขวดแกวท�ใสน� าปลามาใสน� าผ�ง ขวดโหลนามาใสเคร�องปรงในครว การนาผาท�ไมสามารถ
สวมใสไดแลวนามาทาเปนผาข� ร�วหรอพรมเชดเทา ซ�งจะพบวามการทาทกครวเรอน นอกจากน� ยง
มการนาแผนซดมาทาเปนท�ไลแมลงวนซ�งจะพบในกลมรานคา การทาโมบายจากกระปองเบยร
หรอบตรเตมเงน การนาไฟแชคมาประดษฐเปนรถมอเตอรไซค หรอการนาลอเหลกจากรถยนตมา
ทาเปนชงชา หรอการนาถานไฟฉายท�หลงจากใชพลงงานหมดแลวจะนามาทบใหแตกถา
ถานไฟฉายหมดวยสงกะส แตถาถานไฟฉายหมดวยกระดาษกจะสามารถนามาฝงไวบรเวณโคน
ตนไมไดเลย นอกจากน�จากการศกษาพบวากลมคนกลมน� ไดมการสรางรายไดใหกบตวเองจากการ
ขายขวดพลาสตก ขวดแกว รวมไปถง หมอแบตเตอร� ท�ไมใชแลว เศษเหลก เศษตะปกสามารถนาไป
ขายใหกบรถรบซ�อของเกาท�เขามาในชมชน
• ครวเรอนท�มการบรโภคส�งของจากภายนอกคอนขางมากและมวธการจดการขยะ
หลากหลาย กลมคนดงกลาวจดไดวา เปนกลมบคคลท�ไดมการตดตอส�อสารกบภายนอก
คอนขางมาก และมกทาหนาท�เปนตวแทนของชมชนในการเขารบการอบรมตางๆ ดงน�นส�งท�กลม
คนน� ไดรบมากคอ ความรจากภายนอกท�ไดรบการถายทอดมา โดยเปนปจจยท�สาคญท�ทาใหการ
มองเร�องขยะมความแตกตางออกไป กลาวคอ ในสวนของขยะ กลมคนกลมน� มวธการจดการท�
คลายกนกบกลมคนอ�นในชมชน คอ การเผา การฝง โดยจะเผาขยะท�สามารถเผาได และ สาหรบ
![Page 41: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/41.jpg)
33
ขยะคดวาจะเปนอนตรายตอสมาชกในครวเรอน และ ชมชนในเร�องของสขภาพ คอ แตสาหรบขยะ
ท�คดวาจะเกดผลเสยตอเร�องสขภาพของสมาชกในครวเรอน อยางหลอดไฟ ถานไฟฉาย เศษแกว
แตก และบรรจภณฑสารเคม กจะนาไปฝง หรอ นาไปท�งในพ�นท�ปารอบชมชนใหหางไกลจาก
ครวเรอนของตน หรอ ชมชนมากท�สด และ ในสวนของ ส�งของท�สามารถนาไปใชประโยชนได
อยาง ขวดพลาสตก ขวดแกว กระปองเบยร ลอเหลกรถยนต ขาเตาแกส ถงพลาสตก เส�อผา
บตรเตมเงนโทรศพทมอถอ แผนซด ฝาน� าอดลม ยางรถยนต ถานไฟฉาย โฟม เศษอาหารคนกลม
น�กจะนากลบมาใชประโยชนตางๆ คอ การนาขวดพลาสตกมาใสการนาขวดแกวท�ใสน� าปลามาใส
น� าผ�ง ขวดโหลนามาใสเคร�องปรงในครว การนาผาท�ไมสามารถสวมใสไดแลวนามาทาเปนผาข� ร�ว
หรอพรมเชดเทา ซ�งจะพบวามการทาทกครวเรอน นอกจากน� ยงมการนาแผนซดมาทาเปนท�ไล
แมลงวนซ�งจะพบในกลมรานคา การทาโมบายจากกระปองเบยรหรอบตรเตมเงน การนาไฟแชคมา
ประดษฐเปนรถมอเตอรไซค หรอการนาลอเหลกจากรถยนตมาทาเปนชงชา หรอการนา
ถานไฟฉายท�หลงจากใชพลงงานหมดแลวจะนามาทบใหแตกถาถานไฟฉายหมดวยสงกะส แตถา
ถานไฟฉายหมดวยกระดาษกจะสามารถนามาฝงไวบรเวณโคนตนไมไดเลย นอกจากน� จาก
การศกษาพบวากลมคนกลมน� ไดมการสรางรายไดใหกบตวเองจากการขายขวดพลาสตก ขวดแกว
รวมไปถง หมอแบตเตอร� ท�ไมใชแลว เศษเหลก เศษตะปกสามารถนาไปขายใหกบรถรบซ�อของเกา
ท�เขามาในชมชนโฟมกจะนาไปผสมกบน� ามนเบนซน เพ�อใหเกดคณสมบตท�เปนเหมอนส�งท�ชวย
อดรร�วตางๆได สวนเศษอาหาร กจะนาไปหมกเปนน� าหมกชวภาพ หรอ EM ท�ใชในการเกษตร
ตอไป สวนท�เหลอกจะนาไปปฏบตเหมอนกบกลมคนท�วไป
ความรตาง ๆ ท�คนกลมน� ไดรบมาน�นกมาจากท�ไดไปศกษาในระบบ หรอเปนการไดรบ
ความรจากคนในพ�นท�อ�น หรอจากส�อตางๆ รวมท�งการเขารวมอบรมกบหนวยงานภายนอก ซ�งกลม
คนเหลาน�น�นมความพยายามท�จะถายทอดความรตางๆไปสชมชน เพ�อใหสามารถใชประโยชนจาก
ส�งของตางๆอยางมมลคาและมคณคา
นอกจากการสารวจและการสมภาษณครวเรอนตางๆแลว ผวจยยงไดทราบขอมลจากเวท
ประชาคมหมบานวา การเกบเหดโคนในพ�นท�รอบปาชมชนของชาวบานและคนนอกชมชนสงผล
ใหเกดขยะในพ�นท�ดงกลาว ซ�งสถานการณน� เปนส�งใหมท�พ�งเกดข�นเม�อประมาณ1-2ปท�ผานมา ซ�ง
ขยะท�พบไดแก ขวดแกว ขวดพลาสตก ถงพลาสตก เปนตน และสถานการณขยะท�เกดข�นตาม
ฤดกาลหาของปาเปนส�งใหม ท�เกดข�นมาน� ไดมชาวบานจานวนหน� งไดเขาไปจดการโดยการเกบ
ขวดแกว และขวดพลาสตกท�ยงใชไดอยนาออกไปขายใหแกรถรบซ�อของเกา สวนขยะท�ไมสามารถ
นาไปขายไดชาวบานกลมดงกลาวจดการกบขยะเหลาน�นโดยการนาไปรวบรวมและเผา
ในการศกษาการจดการขยะในชมชนบานเขาเหลกน�นทางกลมผวจยเร�มตนการศกษา
โดยการสารวจการจดการขยะในพ�นท�สาธารณะในชมชน เพ�อใหเหนภาพรวมของการจดการขยะ
ท�ชมชนปฏบต จากการศกษาพบวา ในพ�นท�สาธารณะของชมชนมขยะท�เปนถงพลาสตกจากหอ
ขนมมากท�สด ขวดพลาสตก ขวดแกว เศษผาและกระปองเปนลาดบรองลงมา แตในพ�นท�ดงกลาว
![Page 42: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/42.jpg)
34
ยงไมมการจดการ จากการศกษาการจดการขยะในพ�นท�ครวเรอนดวยการสมภาษณเพ�อใหเหน
รายละเอยดของการจดการขยะในแตละครวเรอน ทาใหทราบวาขยะท�พบในพ�นท�สาธารณะใน
ชมชน เปนขยะท�มาจากครวเรอน ดงน�นการจดการขยะท�มจงเปนการจดการในพ�นท�ครวเรอน
นอกจากน� จากเวทประชาคมหมบานยงทาใหทราบวาชมชนประสบกบสถานการณใหม
ของขยะ กลาวคอ สถานการณขยะในพ�นท�ปารอบชมชน เกดจากการเขาไปเกบเหดโคนของคน
ในชมชน และคนนอกชมชน ซ�งชมชนยงไมมการจดการขยะในพ�นท�ดงกลาว และแนวโนมของ
ขยะในพ�นท�ดงกลาวมแนวโนมเพ�มมากข�น เน�องจากคนภายนอกชมชนเขามาเกบเหดโคนมากข�น
ดงน�นปญหาขยะ จงไมใชปญหาท�เกดข�นจากคนในชมชนเทาน�นแตปญหาขยะยงเกดข�นจากคนท�
เขามาในชมชนดวย
จากการศกษาพบวา พฤตกรรมสวนใหญของคนในชมชนเขาเหลกในเร�องการจดการขยะ
น�นเปนการจดการโดยครวเรอนอยางปจเจก โดยงานวจยแสดงใหเหนวาการมกระบวนการจดการ
ขยะในพ�นท�ครวเรอน มากกวาจดการในพ�นท�สาธารณะของชมชนและ เน�องจากคนในชมชนมฐาน
คดวาความรบผดชอบตอการจดการขยะน�นวาเปนเร�องภายในครวเรอนท�จะตองจดการดแล แตใน
พ�นท�นอกเหนอบรเวณครวเรอนของตนเองน�นไมไดสงผลกระทบตอตนเองคนในชมชนจงไมมการ
จดการรวมกน
3.2 จากขอมลท�ไดจากการศกษาดงกลาว ผวจยพบวาชมชนแหงน�มวธการจดการขยะดวยวธการ
จดการตางๆ โดยเรยงลาดบการจดการท�มอยในชมชน ซ�งมดงน�
- การบรโภคส�งของเทาท�จาเปน โดยคนในชมชนเขาเหลกจะใชการบรโภคสนคาท�มความ
จาเปนตอการดารงชวตโดยมการบรโภคสนคาฟ มเฟอยไมมากเทาคนสวนใหญในสงคมเมอง อกท�ง
คนในชมชนสวนใหญจะทาการผลตส�งของท�หาไดในชมชนและบรเวณใกลเคยงเปนส�งของ
เคร� องใช เชน การบรโภคอาหารของคนในชมชนจะบรโภคจนหมด ไมเหลอท�ง การเกบผกใน
ชมชนกน เปนตน
- การจดการโดยการเผา เปนการจดการกบส�งของจาพวกท�ไมสามารถนากลบมาใชไดอก
แลว เชน ถงพลาสตก ขวดพลาสตก กระดาษ ผา เปนตน
- การจดการโดยการฝง เปนการจดการกบส�งของท�อาจจะทาใหเกดอนตรายตอสขภาพ
ของคนในชมชนซ� งสวนใหญเปนส� งของมคมและมสารเคม รนแรงผสมอย เชน เศษแกว
ถานไฟฉาย เปนตน
- การนาของใชตาง ๆ ไปใหผอ�น เปนการนาส�งของท�ไมมความสาคญหรอส�งของท�ตนใช
ไมไดแลวใหแกคนอ�นๆ ท�งคนในครอบครวหรอเพ�อนบาน เปนวธการจดการท�ใชกบส�งของจาพวก
ท�ยงสามารถนกลบมาใชประโยชนไดอก เชน เส�อผา กระเปา หนงสอเรยน รองเทา เปนตน
- การคดแยกส�งของเพ�อนาไปขาย เปนวธการจดการผานทางรถรบซ�อของเกาท�จะข�นมารบ
ซ�อในชมชนเปน อยางไรกตามคนในชมชนเพ�งจดการดวยวธน� จากการท�มรถรบซ�อของเกาเขามา
![Page 43: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/43.jpg)
35
บรการ ในชวง 5 ปท�ผานมา เชน ขวดแกว ขวดพลาสตก กระปองโลหะ แบตเตอรร� เปนตน โดย
กอนกนาท�จะมรถเขามารบซ�อ คนในชมชนใชวธการอ�นๆในการจดการ ไดแก การเผา การฝง และ
การใชซ�าในการจดการ
- การซอมแซม เปนวธการจดการซอมแซมส�งของท�ชารดเสยหายใหสามารถกลบมาม
สภาพใชการไดอกคร� ง เชน กระเปา เส�อผา กระบง เคร�องใชไฟฟา เปนตน
- การนาสวนของส�งของตางๆกลบมาใชอกคร� ง เปนการนาสวนตางๆของส�งของมาใชให
เกดประโยชนท�งในรปแบบเดมหรอใชการประดษฐดดแปลงส�งของตางๆใหเกดประโยชนใชสอย
ในรปแบบใหมๆ เชน การนาไสไฟแชคมาดดแปลงเปนรถมอเตอรไซตของเดกเลน การประดษฐโม
บายจากฝากระปองเบยร เปนตน
- การผลตน� าหมกชวภาพ ซ�งเปนกระบวนการใชกากของเศษอาหารหมกผสมกนกบน� าเพ�อ
ผลตปยชวภาพในการทาการเกษตร โดยมเพยงกลมแกนนาโครงการนารองของอทยานแหงชาต
เฉลมรตนโกสนทรท�รวมกนทาเทาน�น
3.3 สรป
จากการศกษาวจยเร�องการจดการขยะท�เหมาะสมตอบรบทของชมชนทาใหผวจยสรปไดวา
ชมชนน�นมวธการจดการขยะท�แตกตางกนไปโดยการกากบของ ความเช�อ วฒนธรรมการบรโภค
ปจจยทางเศรษฐกจ และการเมอง และองคความรในการจดการขยะ โดยส�งสาคญคอวธคดของ
ชมชนตอส�งของตางๆท�ชมชนใชวามคณคาและมลคา ซ�งสงผลใหคนในชมชนใชส�งของตาง ๆ
อยางประหยดและใชอยางคมคา และมการเพ�มมลคาใหกบส� งของตาง ๆ ดวยการทานบารง
ซอมแซมส�งของตาง ๆ ใหสามารถนากลบมาใชประโยชนไดอก โดยสามารถดไดจากขอมลท�พบวา
กระบวนการจดการจากภายในใชวธการนาส�งของตางๆใหผอ�น รวมท�งการซอมแซมและการ
บรโภคส�งของท�จาเปนเทาน�น การผลตเคร�องใชจากวสดธรรมชาตท�หาไดงายในชมชน อกท�งคน
ในชมชนไดม นาความรขางนอกมาประยกต เชน การทาน� าหมกชวภาพ การสรางสรรคส�งใหมจาก
วสดท� เหลอใช เปนตน ในการศกษาพบวาวธการจดการขยะในชมชนบานเหลาน� มวธการท�
สอดคลองกบการจดการยะดวยวธการของสงคมเมองซ�งเปนกระบวนการท�เกดภายหลงจากการท�
คนในชมชนเมองประสบปญหาในการจดการขยะ เน�องดวยปรมาณขยะท�มมากเกนกบ
ความสามารถในการจดการ ทาใหเกดส�งท�เรยกวาการจดการขยะโดยการเปล�ยนแปลงพฤตกรรม
ต�งแตการลดการบรโภค การใชซ�า การซอมแซม และการนากลบเขาสกระบวนการรไซเคล หรอท�
เรยกวากระบวนการ 4Rs กระบวนการจดการขยะของบานเขาเหลกน�นมอยในวถปฏบตของชมชน
ซ�งดวยวธการเหลาน� เปนกระบวนการในการชะลอและลดการเกดส�งของท�เหลอใช โดยกระบวนท�
มอยในชมชนเขาเหลกน�นทาใหเราไมเหนส�งของเหลอเปนขยะมากเทาในสงคมเมอง
จากการจดการในลกษณะดงกลาว ทาใหทราบวาการจดการขยะในชมชนกตามการท�คนใน
ชมชนมวธคดในการมองขยะเหลาน�นวาเปนทรพยากรท�ประโยชนและมคณคา จงทาใหคนใน
![Page 44: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/44.jpg)
36
ชมชนมวธการจดการทรพยากรเหลาน�นกอนท�จะกลายเปนขยะ (prevention) ซ�งเปนการปองกน
และลดการเกดขยะในชมชน และเปนวธการท�ชมชนปฏบตกนมาอยางยาวนาน จนอาจถอไดวาเปน
วฒนธรรมของชมชนท�สอดแทรกอยในวถปฏบตของชาวกะเหร�ยง (ปรชา เป� ยมพงศสานต,2541) ท�
กลาวถงการปรบเปล�ยนโลกทศนตอทรพยากรธรรมชาต รวมท�งการกระตนและสรางจตสานกตอ
ส�งแวดลอม โดยนาเอาหลกการตามปรชญาสเขยวผสมผสานเขากบวธคดนเวศวทยาแนวลกและ
นเวศวทยาของชาวพทธหรอปรชญาตะวนออก อกท�งยงนาเอาจรยศาสตรทางส�งแวดลอมหรอ
จรยธรรมทางนเวศเขามากาหนดและควบคมการกระทาของคน โดยผานกระบวนการทาง
วฒนธรรมทองถ�นท�ยดถอและสบทอดกนมายาวนาน เพราะไมวาจะเปนมนษย พช หรอสตวลวน
ต�งอยบนความเสมอภาค และสทธเทาเทยมกน เนนเร� องการเคารพกฎเกณฑของนเวศวทยา ซ� ง
แสดงใหเหนวาคนในชมชนน�นเหนคณคาของทรพยากรและใชอยางคมคา และเปนการสะทอนให
เหน โลกทศนหรอปรชญาการใชชวตของคนในสงคมกะเหร� ยงท�มวถชวตท�พ�งพาและผกพนอย
กบธรรมชาต ซ�งเปนการจดการท�คนในชมชนปฏบตมากอนท�โลกตะวนตกเร�มตระหนกถงการ
จดการขยะหลงเกดปญหาส�งแวดลอมข�น ในขณะท�โลกตะวนตกมการจดการกบขยะท�ปลายเหต
และเพ�งเร�มมาตระหนกถงการจดการขยะท�ตนเหต โดยการใชวธการรไซเคล เพ�อลดการเกดขยะ
แตอยางไรกตามการปรบเปล�ยนวถชวตของชมชนบานเขาเหลกท�สงคมเปดรบภายนอก
มากข�น ท�งระบบการผลตท�เปนไปการผลตเพ�อการคา (mass production) และการศกษาในระบบ
ของรฐบาลไดมอทธพลตอการเปล�ยนแปลงตอประเพณและความเช�อเร�องธรรมชาตของชมชน และ
พฤตกรรมการบรโภคซ� งไดรบอทธพลมาจากภายนอกชมชน จนเกดสนคาลกษณะใหมข�นใน
ชมชน รวมท�งชมชนมการตดตอส�อสาร การอพยพยายถ�นและการรบส�อเขามาในชมชน จงทาให
ชมชนเร�มมการพฒนาและวถชวตของคนในชมชนเปล�ยนแปลงไป การบรโภคของคนในชมชนท�
เพ�มมากข�น สงผลใหมขยะเพ�มมากข�นดวย อยางไรซ� งคนในชมชนสวนใหญน�นยงคงใชวธการ
จดการสบตอกนมาดงขอมลท�พบขางตน แตยงกลมคนอกจานวนหน� งประยกตใชความรท�ไดมา
จากภายนอก ซ� งเปนการจดการดวยความรบผดชอบของแตละครวเรอนท�จะตองทาหนาท�ของ
ตนเองในการจดการกบขยะภายในและรอบบรเวณบานของตนเอง ทาใหขยะท�เกดข�นในบรเวณ
ชมชนจากพฤตกรรมการท�งขยะอยางไมเปนท�ของเดก และขยะในพ�นท�ปาท�เกดจากท�งคนในชมชน
และคนนอกชมชนเมอถงฤดการหาของปา ยงคงเปนปรากฎการณท�เพ�งเกดข�นตอชมชน โดยยงไมม
การรวมมอกนในการรบมอและหาแนวทางจดการขยะลกษณะใหมน�
![Page 45: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/45.jpg)
37
บทท� 4
ความคดเหนของคนในชมชนท�มตอการจดการขยะ
จากการสารวจประเภทและการจดการขยะตามวตถประสงคขอท� 1 ผวจยพบวาในชมชน
ท�งในพ�นท�ครวเรอนและพ�นท�สาธารณะในชมชนมถงขนมมากท�สด ซ�งเกดจากการบรโภคของ
ผวจยจงคดวาเดกนาจะเขามามสวนรวมในการจดการขยะของชมชนมากท�สด เพ�อเปนการกระตน
ใหเหนความสาคญของการจดการ รวมท�งเพ�อใหลดการบรโภคขนม ดวยเหตน� จงไดใหกลมเดก
เขามามสวนรวมในการจดการขยะกบผวจย โดยการทาประชาคมกลมเดกเพ�อใหเดกแสดงความ
คดเหนตอการจดการขยะของชมชน และทดลองกจกรรมท�เดกไดนาเสนอเพ�อหาแนวทางในการ
จดการขยะท�เหมาะสมกบชมชนรวมกบผวจย ท�งน� ผวจยไดสอบถามความคดเหนของคน 2 กลม
คอ กลมเดกซ�งเรยกวาอาสาสมครและกลมแกนนาชมชน(ดรายละเอยดในภาคผนวกท� 4 ตาราง
แสดงรายช�อผเขารวมการประชมประชาคมแกนนาและกลมอาสาสมคร หนา 77) เน�องจากการทา
ประชาคมรวมกนท�งสองกลมจะทาใหเดกไมกลาแสดงความคดเหน เพราะชมชนจะเคารพเร�อง
ระบบอาวโส ดงน�นจงไดทาประชาคมและทดลองกจกรรมกบกลมเดกกอน แลวจงนาความ
คดเหนของเดกและผลการทดลองเสนอตอชาวบานและท�ประชมประชาคมแกนนาชมชน เพ�อให
ชาวบานและกลมแกนนาชมชนไดแสดงความคดเหน และผลกดนโครงการหรอกจกรรมในการ
จดการขยะท�เหมาะสมใหเกดข�นในชมชนตอไป
สาหรบกจกรรมท�ทดลองกบกลมอาสาสมคร ไดแก
1. การทาประชาคมเดก (ดรายละเอยดในภาคผนวกท� 5 รายละอยดการทาประชาคมกลม
อาสาสมคร หนา 78)
2. การใชส�อในชมชนเพ�อถามความคดเหนตอการจดการขยะในชมชน (ดรายละเอยดใน
ภาคผนวกท� 6 รายละเอยดการใชส�อในชมชนเพ�อถามความคดเหนตอการจดการขยะในชมชน หนา
79)
3. กจกรรมท�กลมอาสาสมครเดกเสนอเพ�อทดลองปฏบต
กจกรรมท�ทากบกลมแกนนาชมชนและชาวบาน ไดแก
1. สมภาษณและจดเวทประชาคมชาวบานและแกนนาชมชน
สาหรบการสอบถามความคดเหนของกลมอาสาสมครตอการจดการขยะในชมชนน�น
ไดแบงออกเปน 2 ชวง คอ ความคดเหนของกลมอาสาสมครท�มตอการจดการขยะในชมชนกอนท�
มการจดทาส�อ และความคดเหนของกลมอาสาสมครท�มตอการจดการขยะในชมชนหลงจากท�ได
ใชส�อในชมชนแลว เพ�อตดตามผลวากจกรรมท�ไดทดลองโดยส�อจากชมชนน�น สามารถชวยให
กลมอาสาสมครเหนความสาคญและต�นตวในการเฝาระวง ตดตามหรอมสวนรวมในการแกไข
ปญหาขยะในชมชนไดมากนอยเพยงใด
![Page 46: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/46.jpg)
38
4.1 ความคดเหนของกลมอาสาสมครท�มตอการจดการขยะในชมชนกอนใชส�อจากชมชน
การทาประชาคมเดก
ผวจยไดจดทาประชาคมเพ�อสอบถามความคดเหนเก�ยวกบการจดการขยะท�เหมาะสมใน
มมมองของเดก หรอท�ผวจ ยเรยกเดกกลมน� วากลมอาสาสมคร ซ� งจากการเกบขอมลของผวจย
พบวากลมเดกเปนกลมคนท�สรางขยะจาพวกถงขนมพลาสตกมากท�สด ซ�งกสอดคลองกบขอมล
ท�วาในชมชนมขยะประเภทถงขนมพลาสตกมากท�สดอกดวย ดงน�นผวจยมความคดเหนวากลม
อาสาสมครกลมน� จะเปนกาลงสาคญและมบทบาทในชมชนตอไป ในการท�จะเฝาระวง ตดตามใน
การชวยแกไขปญหาเร�องของขยะในชมชน โดยกลมเดกน�นสามารถท�จะเขารวมกจกรรมหรอ
เสนอโครงการตางๆ ตอกลมผใหญท�เปนแกนนาชมชนได จงเปนเหตใหผวจยกลมอาสาสมครเขา
มามสวนรวมในกระบวนการศกษาต�งแตตน เพ�อเปนการฝกฝนใหเกดการกลาแสดงออกทาง
ความคดและการกระทาอยางสรางสรรคในทางท�เปนประโยชนตอชมชน
อยางไรกตามกลมอาสาสมครน�นกทราบวาไดเกดขยะรปแบบใหมในชมชน ซ�งเปนขยะท�
ไมสามารถยอยสลายได คอ ถงพลาสตกและถงขนม ซ�งพบมากตามพ�นท�สาธารณะในชมชนและ
กลมอาสาสมครเองกทราบวาในชมชนมขยะสวนน� มาก ซ�งเกดจากการบรโภคของเดกๆ และยง
ทราบถงโทษของขยะจากการศกษาในโรงเรยน แตกลมอาสาสมครยงไมเหนความสาคญของ
ปญหา เน�องจากยงเปนปญหาท�ยงไมสงผลกระทบรนแรง สวนการจดการขยะในพ�นท�ครวเรอน
และพ�นท�ปารอบชมชน กลมอาสาสมครเหนความสาคญของการจดการนอยกวาพ�นท�สาธารณะ
เน�องจากในพ�นท�ครวเรอนพอแมจะเปนผท�จดการขยะในครวเรอนมากท�สด ทาใหกลมอาสาสมคร
มบทบาทในการจดการขยะในครวเรอนนอย อกท�งขยะในครวเรอนสวนมากเปนขยะพวกเศษ
อาหาร ผก ผลไมท�เหลอจากการบรโภคท�ครวเรอนสามารถจดการได และมปรมาณไมมาก สวน
พ�นท�ปารอบชมชนซ�งพบปญหาขยะตามฤดกาลท�เปนประเดนใหมในชมชน กลมอาสาสมครไมได
เขาไปพบปญหาโดยตรง ทาใหกลมอาสาสมครไมทราบปญหา
ผลท�ไดรบจากการทาประชาคมเดก คอ ความคดเหนของกลมอาสาสมครท�มตอการ
จดการขยะท�เหมาะสมของชมชน สามารถแบงออกเปนแนวทางในการจดการขยะท�เหมาะสมกบ
ชมชนได 3 พ�นท� ดงน�
1. พ�นท�ในครวเรอน
2. พ�นท�สาธารณะในชมชน
3. พ�นท�ปารอบชมชน
การจดการขยะในพ�นท�ครวเรอน
ในพ�นท�ครวเรอน ส�งท�กลมอาสาสมครสะทอนออกมาใหเหนคอ ชาวบานไดมการจดการ
ขยะท�ตนเหตอยแลวในครวเรอน โดยกลมอาสาสมครมความคดเหนตอการจดการขยะแตละวธวาม
![Page 47: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/47.jpg)
39
ความเหมาะสมกบขยะแตละประเภท เน�องจากเปนวธการท�คนในชมชนสามารถจดการกบขยะ
ดงกลาวไดดวยตนเอง อยางไรกตามกลมอาสาสมครคดวาควรท�จะหาวธการจดการขยะอ�นๆ เพ�อ
รองรบและจดการกบขยะในชมชนและในแตละครวเรอนท�มแนวโนมเพ�มมากข�น เน�องจากการ
เปล�ยนแปลงทางดานคานยมและวฒนธรรมการบรโภค วฒนธรรมการแตงกาย การศกษา การ
ประกอบอาชพ ความเช�อและโลกทศนท�มลกษณะเหมอนสงคมเมองมากข� น ลกษณะดงกลาว
โดยเฉพาะลกษณะของวฒนธรรมการบรโภคของชมชนท�เปล�ยนแปลงไป คอ การนาสนคาจาก
ภายนอกเขามาในชมชน กอใหเกดการบรโภคสนคาท�ใชวสดท�ยอยสลายไดยาก และนาไปสการ
เพ�มปรมาณขยะข�นภายในชมชน และจากการสารวจวธการจดการขยะในชมชน เพ�อจดทาแผน
แมบทชมชน พบวาปรมาณขยะท�พบในครวเรอนท�งชมชนในป พ.ศ.2547 มปรมาณ 7,980
กโลกรม และจากการสมภาษณพบวาครวเรอนมการจดการขยะถ�มากข�นจากท�มการเผาขยะ
ประมาณเดอนละคร� ง เม�อประมาณ 2-3 ปท�ผานมา ไดเปล�ยนมาเผาอาทตยละคร� ง ซ�งขยะท�เพ�มข�น
น�นเปนปรากฏการณใหมสาหรบคนในชมชนท�จะตองชวยกนหาวธการในการรบมอกบส�งท�จะ
เกดข�นดงกลาว
การจดการขยะในพ�นท�สาธารณะของชมชน
ในพ�นท�สาธารณะในชมชน ขยะท�พบเปนพวกถงขนมเปนสวนมาก ซ�งเกดจาก
การบรโภคในกลมเดก โดยไมมผจดการดแล เดมทครท�โรงเรยนบานเขาเหลกจะพานกเรยน
ทาความสะอาดชมชน เม�อครท�เปนแกนนาในการทากจกรรมไดยายไปสอนโรงเรยนอ�น ทา
ใหกจกรรมดงกลาวลมเลกไป เน�องจากไมมผสานตอ ทาใหสามารถพบขยะพวกถงขนมได
ท�วไปตามพ�นท�สาธารณะในชมชน เพราะเดกมกจะท�งขยะไมถกท�เม�อไมพบถงขยะอยใกล
บรเวณน�น แตเม�ออยท�โรงเรยนเดกๆจะท�งขยะลงถงมากกวา เพราะกลวถกครดหรอต แสดง
ใหเหนวาเดกๆจะกลวครมากกวาพอแม จากตรงน�ทาใหผวจยเหนวาการจะทากจกรรมใดๆ ซ�ง
เร�มจากเดกกอนจะงายกวา เน�องจากเดกสามารถรบรส�งใหมๆไดงาย และการท�เดกกลวคร จะ
ทาใหเดกใหความรวมมอในการทากจกรรมไดดข�นหากเร�มตนการทากจกรรมท�โรงเรยน
การจดการขยะในพ�นท�ปารอบชมชน
สาหรบพ�นท�สาธารณะน�น กลมอาสาสมครไมทราบมากอนวาเกดขยะในพ�นท�ปา
รอบชมชน ซ�งเปนขยะตามฤดกาลจากการหาเหดโคนและของปา เน�องจากเดกสวนใหญแทบ
จะไมไดเขาไปในพ�นท�ปาเลย ทาใหไมทราบสถานการณขยะในพ�นท�ปา อกท�งประเดน
ดงกลาวยงเปนประเดนใหมท� เกดข�นในชมชน ทาใหเดกยงไมทราบถงปญหาสวนน� กลม
อาสาสมครจงเหนวาไมมปญหาขยะในพ�นท�ปารอบชมชน
ท�กลาวมาขางตน คอความคดเหนของกลมอาสาสมครท�มตอการจดการขยะในชมชน
กอนท�จะมการทดลองทากจกรรมรวมกบกลมอาสาสมคร โดยหลงจากการทาประชาคม กลม
อาสาสมครไดนาเสนอกจกรรมท�เดกสามารถทาไดดวยตนเอง เพ�อลดปญหาขยะในชมชน ไดแก
การประดษฐส�งของจากวสดเหลอใช กจกรรมเดนเกบขยะในชมชนและและกจกรรมเดนสารวจ
![Page 48: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/48.jpg)
40
ผก-ผลไมในชมชน นอกจากน� ทางผวจยไดมการนาเสนอขอมลดานการจดการขยะท�ไดจากการ
ทบทวนวรรณกรรมเขามาผสมผสานรวมกบขอมลท�ไดจากการศกษาจากชมชนจากวตถประสงค
ขอท� 1 และกจกรรมท�กลมอาสาสมครเสนอมาจากการทาประชาคม ถายทอดออกมาในรปแบบส�อ
ท�มาจากสถานการณของชมชน เพ�อใหกลมอาสาสมครไดเหนถงสภาพของปญหาท�เกดข�นใน
ชมชน อนจะนาไปสการเสนอแนวทางของการทากจกรรมท�จะรวมทดลองเพ�อหากจกรรมท�ม
ความเหมาะสมในชมชนตอไป
หลงจาก ท�ผวจยไดทาการประชาคมเดกและไดผลจากการทากจกรรมในขางตนแลว ก
ไดมการจดทาเปนส�อ เพ�อสะทอนผลท�ไดจากการศกษากลบไปสคนในชมชน เพ�อเปนการแสดง
ใหคนในชมชนไดเหนถงส�งท�ชมชนกาลงประสบอยซ�งกคอ การมเศษขยะ จาพวกถงขนมพลาสตก
ในพ�นท�สาธารณะในชมชน ซ�งเกดจากการบรโภคของเดก ท�สงผลกระทบหลายดาน เชน ทาให
สภาพภมทศนของชมชนไมนามอง ทาใหวฒนธรรมอาหารทองถ�นเร�มหายไปเพราะแสดงใหเหน
วา มการบรโภคขนมจากภายนอกมากข�น ดงน�นกลมผวจยจงคดวาการทาส�อท�จะสะทอนปญหา
ขยะในชมชนไดดท�สด
4.2 ความคดเหนของกลมอาสาสมครตอการจดการขยะท�ไดรบจากส�อชมชน
ผวจยไดจดทาส�อข�น 3 ส�อดวยกน คอ การแสดงละคร การเดนเกบขยะในชมชน และ
การเดนสารวจผก-ผลไมในชมชน ซ�งเปนส�อท�สะทอนพฤตกรรมหรอสถานการณท�เกดข�นจรงใน
ชมชน โดยหลงจากท�ผวจ ยไดใชส� อท� งสามจนครบถวนแลว ผวจ ยกไดมการนดพบกลม
อาสาสมครอกคร� งหน�ง เพ�อเปนการสอบถามความคดในเร�องการจดการขยะท�เหมาะสมสาหรบ
ชมชนเปนคร� งท�สอง เพราะผวจยตองการประเมนวากจกรรมหรอส�อท�งหมดท�ผวจยไดใชทาการ
ทดลองกบกลมอาสาสมครต�งแตหลงจากการทาประชาคมคร� งแรกแลวน�น กลมอาสาสมครม
มมมองท�เปล�ยนแปลงไปมากนอยเพยงใดตอการจดการขยะท�เหมาะสมสาหรบชมชน
ในการสงเกตพฤตกรรมของกลมอาสาสมครเบ�องตน สามารถกลาวไดวา ส�อท�งหมดท�
ผวจยไดใชน�นเปนส�อท�เปดโอกาสใหกลมอาสาสมครไดมการแสดงบทบาทของตนเอง ในการเขา
มามสวนรวมในระดบชมชน ซ�งกลมอาสาสมครกมความพรอมและเตมใจท�จะใหความรวมมอใน
การจดการเร�องขยะในชมชนตอไป โดยดไดจากความตองการของกลมอาสาสมครเองท�ตองการ
ใหเกดชมรมเกบขยะเพ�อรกษาความสะอาดในชมชน โดยหลงจากการท�ทดลองทากจกรรมท�งหมด
แลว ผวจยกไดแนวทางในการจดการขยะท�เหมาะสมท�ไดจากการใชส�อกบกลมอาสาสมคร ซ�ง
ในท�น�สามารถแบงการจดการขยะท�เหมาะสมแบงตามพ�นท� 3 พ�นท� ไดดงน�
การจดการขยะในพ�นท�ครวเรอน
กลมอาสาสมครมความเหนวาวธการจดการขยะท�เหมาะสมในพ�นท�ครวเรอน คอ การลด
การใช(reduce) ซ�งถอวาเปนวธการจดการท�ตนเหต กอนท�จะมการใชทรพยากรท�ทกๆครวเรอน
![Page 49: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/49.jpg)
41
สามารถปฏบตได เพ�อจะเปนหนทางนาไปสการลดขยะประเภทถงพลาสตก ถงขนมและขยะอ�นๆ
ในพ�นท�ครวเรอนและชมชน แตยงพบวามนอย เพราะสวนมากชาวบานจะใชวธการใชทรพยากรท�
มอยใหคมคามากท�สด ซ�งเปนวธลดขยะท�ไดมการใชทรพยากรน�นๆแลว เชน การใชซ� า(reuse)
พวกถงพลาสตกนามาใสอาหารหรอส�งของจนไมสามารถใชประโยชนไดอก ขวดแกวนาไปใส
น� าผ�ง และส�งของบางอยางท�สามารถนาไปประดษฐเปนของประดบตกแตงบานได เชน บตรเตม
เงนนาไปทาเปนโมบาย เปนตน ซ�งเปนวธการท�ไมยงยากซบซอน ทกครวเรอนสามารถปฏบตได
อกท�งยงทาใหปรมาณขยะท�จะเผาลดลง ไมตองเผาขยะบอยๆ ทาใหสงผลกระทบตอสขภาพและ
ส�งแวดลอมลดลง
การจดการขยะในพ�นท�สาธารณะในชมชน
การจดการขยะท�มความเหมาะสมในพ�นท�สาธารณะในชมชน กลมอาสาสมครเหนวาคน
ในชมชนควรรวมมอกนในการจดการขยะ โดยการต�งชมรมเกบขยะหรอชมรมรกษาความสะอาด
ในชมชน ซ�งถอไดวาเปนการคดตอยอดจากส�อท�ผศกษาไดถายทอดในการทาใหชมชนนาอย เปน
ชมชนปลอดขยะ กลมอาสาสมครยงตองการใหแตละบานนาขยะของแตละครวเรอนมาแยกท�งใน
หลมสวนกลางของชมชน และกาจดขยะน�นๆตอไป และมความตองการใหเกดการประกวดบานท�
รกษาความสะอาดไดดท�สดในแตละป ซ�งครสอนเดกปฐมวยในชมชนไดเสนอแนะวาอาจจะ
จดเปนกจกรรมหนาบานนามอง โดยต�งคณะกรรมการตดสนบานท�รกษาความสะอาดไดดท�สดใน
แตละป และมอบรางวลใหหรอตดปายประกาศหนาบาน เพ�อเปนการสรางแรงจงใจในการรกษา
ความสะอาดในแตละครวเรอน
กจกรรมท�กลมอาสาสมครนาเสนอเพ�อจดการขยะในพ�นท�สาธารณะขางตน ถอวาเปนการ
เร�มตนในการเกดกระบวนการจดการแบบกลมในการพฒนาและแกไขปญหาเร�องขยะในชมชน
และเปนการใหบทบาทกบกลมอาสาสมครในการเฝาระวงการเกดขยะและตดตามสถานการณขยะ
ในชมชน ซ�งในบางกจกรรมกลมอาสาสมครสามารถมสวนรวมในการจดการขยะในชมชนได
เน�องจากขยะท�ปรากฏในพ�นท�สาธารณะในชมชนยงไมมผรบผดชอบหรอดแลอยางเปนทางการ
นอกจากชวงเทศกาลสาคญๆ เชน วนพอ เปนตน จะมการระดมคนในชมชนมาชวยกนทาความ
สะอาดชมชน โดยในท�น� กลมอาสาสมครมความตองการท�จะใหโครงการตางๆท�กลมอาสาสมคร
ไดคดรวมกบผวจยน�น ไดถกผลกดนเขาสเวทประชาคมของผใหญอกดวย
การจดการขยะในพ�นท�ปารอบชมชน
ในระดบพ�นท�สาธารณะ กลมอาสาสมครไมไดมการสะทอนใหเหนถงโครงการหรอ
กจกรรมท�สามารถเขามาจดการกบขยะในพ�นท�สาธารณะหรอพ�นท�ปาเพ�มเตมจากการทาประชาคม
คร� งแรกแตอยางใด เน�องจากกลมอาสาสมครเหนวาเปนเร�องท�ควรอยในความรบผดชอบของ
ผใหญท�จะหาแนวทางในการแกไขปญหาขยะในพ�นท�ดงกลาว โดยเฉพาะขยะตามฤดกาลท�เกด
จากการหาของปาของบคคลภายนอก เน�องจากเปนเร�องท�สาคญและเก�ยวของกบหลายฝาย จงตอง
มความละเอยดรอบคอบในการจดการ แตถงกระน�นส�งท�กลมอาสาสมครสามารถทาได คอ การ
![Page 50: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/50.jpg)
42
ชวยลดการบรโภค เพ�อเปนการแบงเบาภาระคาใชจายของครวเรอน ท�มรายไดลดลง เน�องจากการ
หาของปายากข�น
หลงจากท�ผวจยไดผลของการทดลองท�งหมดแลว ผวจยกไดมการมาวเคราะหเพ�อประเมน
วาประโยชนท�กลมอาสาสมครจะไดรบจากการทดลองของผวจยน�น ไดทาใหเกดการเปล�ยนแปลง
หรอเกดประโยชนมากนอยเพยงใด โดยทาการประเมนจากส�งท�อาสาสมครสะทอนกลบมาในรป
ของการสงรายงานผลการทดลองในแตละกจกรรม ท�ผวจยและกลมอาสาสมครรวมกนทดลอง
และเรยนรไปพรอมๆกน ซ�งหลงจากน�นผวจยกไดนาผลงานท�งหมดมาประมวลผลท�ไดจากการ
ทดลองจดกจกรรมกบกลมอาสาสมคร
4.3 ประมวลผลท�ไดรบจากการทดลองจดกจกรรมกบกลมอาสาสมคร
จากการท�ผวจยไดมการทดลองกจกรรมรวมกบกลมอาสาสมครในชมชน ไมวาจะเปนการ
แสดงละคร กจกรรมเดนเกบขยะในชมชน และการเดนสารวจผก-ผลไมในชมชน ซ�งผลท�กลม
อาสาสมครไดรบจากการเขารวมกจกรรมตางๆ มดงน�
- สรางความเขาใจในสถานการณขยะในชมชน หลงจากท�ผวจยไดทาการทดลองกบกลม
ตวอยางหรอกลมอาสาสมครท�มาเขารวมกจกรรมกบกลมผวจย ผลท�ไดรบคอเกดการกระตนให
กลมอาสาสมครเขาใจถงสถานการณขยะชมชนในปจจบน และเร�มตระหนกถงความสาคญของการ
จดการขยะในชมชน จากเดมท�กลมอาสาสมครไมไดใหความสนใจกบการจดการขยะในชมชน
และไมเหนปญหาท�กาลงเกดข�นในปจจบน
- ความใสใจดานส�งแวดลอม กลมอาสาสมครมองเหนความเช�อมโยงระหวางปญหา
ส�งแวดลอมและปญหาขยะ โดยมการพดถงเร�องการทาใหชมชนของตนน�นสะอาดมากข�น และยง
นาไปสการรวมกนระดมความคดเหนท�จะคดโครงการตางๆท�จะแกไขปญหาดงกลาวรวมกน ซ�ง
ผลท�ไดจากการตดตามคอ ทางชมชนจะมการจดโครงการหนาบานนามอง เพ�อรกษาความสะอาด
ภายในบานและบรเวณบานของตน ซ�งท�งผวจยคาดวากจกรรมน� จะย�งทาใหพ�นท�แตละครวเรอน
สะอาดมากข�น เน�องจากผลการสารวจการจดการของแตละครวเรอนพบวาครวเรอนมการจดการ
กบทรพยากรกอนท�ส�งเหลาน� จะไปสการเปนขยะ ซ�งเปนวถปฏบตของคนในชมชนอยกอนแลว
สวนการจดการขยะชมชนมการจดการขยะดวยการการเผา ฝง ซ�งหากขยะมเพ�มมากข�นในอนาคต
การเผาหรอฝงขยะจานวนมากอาจกอใหเกดปญหามลพษ ท�สงผลกระทบตอส�งแวดลอมและคนใน
ชมชน ดงน�นในการทาการทดลองผวจยจงไดมการสอดแทรกความรเก�ยวกบการจดการขยะท�
ปลายเหตอยางถกตอง หรอมโทษนอยท�สด ซ�งทาใหอาสาสมครมความรความเขาใจท�พรอมนาไป
เผยแพรตอไป
- การกระตนใหเกดการใชทรพยากรอยางคมคา จากการศกษาของผวจยพบวาในชมชนม
การจดการทรพยากรกอนท�จะไปเปนขยะ โดยการยดอายการใชงานของทรพยากร เพ�อปองกน
และลดการเกดขยะ ซ� งทางผวจยเหนวาเปนการจดการท�ดอยแลว และไดสนบสนนการจดการ
![Page 51: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/51.jpg)
43
ดงกลาวโดยการเพ�มความรเก�ยวกบการจดการทรพยากร ดวยการนาทรพยากรเหลาน�นมาการ
ประดษฐเปนของใช ซ�งเปนการจดประกายความคดสรางสรรคใหแกกลมอาสาสมคร นอกจากน�
ยงเปนการกระตนใหกลมอาสาสมครนาความรดงกลาวไปถายทอดใหกบคนอ�นๆ ในชมชนดวย
- การรเร�มใหเกดการสรางกระบวนการกลม จากการจดกจกรรมรวมกบกลมอาสาสมคร
น�น ทางผวจยไดมการผลกดนและสนบสนนกลมอาสาสมครเหลาน� เน�องดวยความคาดหวงวา
กลมน� จะสามารถทาหนาท� เปนแกนนาเยาวชนในการชวยกนดแลชมชนของตนได อกท�งจด
ประกายใหคนในชมชนเกดความคดท�จะดแลชมชนอยางตอเน�อง โดยการรวมมอและเหนชอบจาก
ชมชนกบองคกรภายนอก เพ�อใหเกดโครงการตางๆ ท�สอดคลองกบท�งชมชนเองและทางอทยาน
ซ�งจะนาไปสการเกดโครงการท�มประสทธภาพและประสทธผล รวมท�งสามารถดารงอยไดใน
ชมชนตอไป
- เพ�มบทบาทใหกลมอาสาสมครเปนผ เฝาระวง ตดตามและมสวนรวมในการแกปญหา
จากเดมท�ชมชนไมไดดงเดกเขามามสวนรวมในการแกปญหาของชมชน ซ�งความจรงแลวเดก
สามารถมสวนรวมในการดแลชมชนได ซ�งหลงจากผวจยไดใหกลมอาสาสมครเขามามสวนรวมใน
การศกษา ทาใหชมชนเหนวากลมอาสาสมครกลมน�มความสามารถในการจดการขยะในชมชนได
ในระดบความรและความสามารถท�เหมาะสมกบวย เชน การเปนสมาชกชมรมเกบขยะ เปนตน
เปนการสรางกระบวนการมสวนรวมใหเกดข�นในชมชน ท�จะกอใหเกดการจดการขยะท�ย �งยนและ
มประสทธภาพ
จากการท�ผวจยไดสอบถามความคดเหนจากกลมอาสาสมครท�เปนกลมเดก ซ� งกไดผล
ออกมาดงขางตนแลว ผวจยกไดนาผลการทดลองกจกรรม ความคดเหนและกจกรรมตางๆท�กลม
อาสาสมครนาเสนอ คอ โครงการหรอกจกรรมตางๆคอ หลมท�งขยะสวนกลาง โครงการหนาบาน
นามอง และชมรมเกบขยะ และนอกจากน� ผวจ ยกไดเสนอโครงการท�มาจากผวจยในการแกไข
ปญหาชมชนคอโดยท�งหมดน�ผวจยไดนาเสนอผานเวทประชาคมของกลมผใหญท�เปนกลมแกนนา
ชมชน ธนาคารขยะ ถงขยะสวนกลาง เตาเผาขยะ แนวทางแกไขปญหาขยะอนตรายและการจดการ
ขยะตามฤดกาล เพ�อใหกลมแกนนาชมชนแสดงความคดเหนตอกจกรรมท�ไดทดลองกบกลม
อาสาสมคร และกจกรรมท�กลมอาสาสมครนาเสนอในการจดการขยะในชมชน เพ�อหาแนว
ทางการจดการขยะท�เหมาะสมกบชมชน แลวนากจกรรมท�เหมาะสมใหกลมแกนนาชมชนเขาส
วาระของการประชาคม เพ�อหากจกรรมท�มความเหมาะสมกบชมชน และใหผนาชมชนผลกดน
กจกรรมน�นๆใหเกดข�นจรงในชมชนตอไป
4.4 ความคดเหนของกลมแกนนาชมชนตอการจดการขยะในชมชน
หลงจากท�ไดสนทนากลมยอยและทดลองกจกรรมเพ�อหาแนวทางการจดการขยะท�
เหมาะสมกบชมชนกบกลมอาสาสมครแลว ผวจยไดประชมประชาคมรวมกบกลมแกนนา
ชมชน ไดนาเสนอเก�ยวกบท�มาในการศกษาเร�องการจดการขยะ ความสาคญของการจดการ
![Page 52: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/52.jpg)
44
ขยะ และเสนอผลการศกษา ไดแก ประเภทและการจดการขยะท�พบในชมชน ซ�งพบขยะพวก
ถงขนมมากท�สด จากการบรโภคของเดกเปนสวนใหญ ทาใหผวจ ยใหเดกเขามาเปนกลม
อาสาสมครในการทดลองกจกรรม เพ�อกระตนและใหบทบาทเดกในการแกไขปญหาในชมชน
พรอมเสนอกจกรรรมท�ไดทดลองกบกลมอาสมครและผลของแตละกจกรรมท�กลาวมาแลว
ขางตนดวย จากน�นจงแจงใหทราบถงสถานการณขยะในชมชน ซ�งพบวาเกดปญหาขยะตาม
ฤดกาลเปนปญหาใหมท�เกดข�นในชมชน จงยงไมมการจดการขยะในสวนน� อยางเปนรปธรรม
และสดทายไดเสนอกจกรรมท�เดกนาเสนอเพ�อแกปญหาขยะในระดบชมชน ไดแก หลมท�ง
ขยะสวนกลาง โครงการหนาบานนามอง และชมรมเกบขยะ รวมถงขอเสนอแนะของผวจย
ในการจดการขยะในระดบชมชน ไดแก ธนาคารขยะ ถงขยะสวนกลาง เตาเผาขยะ แนว
ทางแกไขปญหาขยะอนตรายและการจดการขยะตามฤดกาล เพ�อใหกลมแกนนาไดแสดงความ
คดเหนตอส�งท�ผวจยไดนาเสนอ
การจดการขยะในพ�นท�ครวเรอน
กลมแกนนามความเหนโดยปกตทกครวเรอนจะมการจดการขยะภายในครวเรอนของ
ตนเองอยแลว ตามความเหมาะสมของขยะ เชน ถงพลาสตก เศษกระดาษ หรอของท�ไม
สามารถใชประโยชนไดแลวและสามารถเผาไดกจะนาไปเผา สวนเศษอาหารหรอผก ผลไมท�
เหลอจากการบรโภคจะนาไปใหสตวกน หรอทาน� าปยหมก ข�นอยกบความสะดวกของแตละ
ครวเรอน แตหลงจากท�ไดแลกเปล�ยนความรและความคดเหนระหวางผวจยและกลมแกนนา
แลว ท�ยงเหนวาควรจะมการจดการท�เหมาะสมมากข�น เพ�อลดผลกระทบท�จะเกดข�นกบคนใน
ชมชนและส�งแวดลอม คอ ขยะอนตราย เน�องจากวธท�ชมชนจดการกบขยะอนตรายในปจจบน
คอ นาไปฝง และถาเปนถานไฟฉายจะนาไปทบใหแตกแลวฝงตามโคนตนไม เพ�อเปนปยให
ตนไมเจรญเตบโตไดด เพราะในถานไฟฉายมผงคารบอนซ�งชวยบารงดน แตกมสวนประกอบ
สารเคมอ�นๆท�เปนอนตรายดวย แตชมชนยงไมมความรเหลาน� ผวจยจงมขอเสนอแนะในการ
จดการกบขยะอนตราย ดงน�
- รวบรวมขยะอนตรายท�งชมชน ลงไปท�งในเขตเทศบาลหรอในเมอง โดยการ
ต�งเวรรบผดชอบผท�จะนาขยะอนตรายลงไปท�งในเขตเมองหรอเทศบาล แตบางสวนกเหนวา
วธดงกลาวมตนทนในการจดการ และการหาผรบผดชอบในการจดการน�นอาจจะเปนไปได
ยาก หรออาจประสานกบทางรถขยะของอทยานใหชวยขนลงไปให ซ�งทางอทยานกยนดท�จะ
จดการให
- ผศกษาไดเสนอวธการฝงซ�งเปนวธท�ชมชนจดการอยแลว เพยงปพ�นและขาง
หลมดวยถงพลาสตกหรอถงดากอน หรออาจจะใชปนซเมนตแทนพลาสตกกได ซ�งจะชวย
ปองกนสารเคมจากขยะอนตรายท�จะซมลงดนและปนเป� อนในแหลงน� า ซ�งกลมแกนนาเหน
ดวยกบวธการดงกลาว เน�องจากไมยงยากซบซอนมากนก และไมใชเงนทนในการจดการสง
![Page 53: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/53.jpg)
45
การจดการขยะในพ�นท�สาธารณะในชมชน
กลมแกนนามความเหนวาเดกจะชอบท�งขยะเกล�อนกลาดไมเปนท�เปนทาง ซ� ง
เม�อกอนไมเปนปญหามาก เน�องจากทกสปดาหครท�โรงเรยนบานเขาเหลกจะพานกเรยนเดน
เกบขยะในชมชน แตโครงการดงกลาวกไดลมเลกไปเพราะครท�เปนแกนนาในการทากจกรรม
ยายไปสอนท�อ�น ทาใหไมมผสานตอกจกรรม ประกอบกบปจจบนเดกบรโภคขนมถงมากข�น
ทาใหพบถงขมไดท�วไปในชมชน ดงน�นกลมแกนนาชมชนจงเหนวากจกรรมเดนเกบขยะ ซ�ง
ตอมากลมอาสาสมครไดเสนอเปนชมรมเกบขยะในชมชนน�น เปนโครงการท�ดท�จะชวยให
ชมชนสะอาดมากข� น แตอยางไรกตามตองนากจกรรมท� งหมดท�นาเสนอเขาสท�ประชม
ประชาคมชาวบาน เพ�อหาขอตกลงรวมกนวาจะเลอกกจกรรมใดในการจดการขยะในชมช
การจดการขยะในพ�นท�ปารอบชมชน
ปจจบนเกดปญหาขยะตามฤดกาลในชวงท�มการหาเหดโคนและของปา ซ�งบคคล
จากภายนอกท�เขามาหาของปาไดท�งขยะท�หออาหาร เคร�องด�มและเศษอาหารไวในปา ซ� ง
ชาวบานใหเหตผลวาขยะดงกลาวไดทาลายเช�อเหดและจะสงผลกระทบตอส�งแวดลอมใน
อนาคตได เน�องจากปญหาน� เปนปญหาใหมท�ชมชนเกดข� นทาใหยงไมมการจดการท�เปน
รปธรรม โดยเบ�องตนชาวบานไดแกปญหาดวยการใครพบขยะเม�อเขาไปในปากชวยกนเกบ
ออกมา และมการรวมกลมแบบไมเปนทางการกลมเลกๆกลมหน� งเพ�อออกไปเกบขยะในปา
หากมเวลาวาง
เหตผลท�ชาวบานยงไมมการจดการกบปญหาดงกลาว เหตผลหน�งท�สาคญคอชมชนไมม
อานาจในการจดการกบปญหาดงกลาว เน�องจากเปนพ�นท�ของอทยาน จงใหเปนหนาท�ของ
อทยานในการจดการ ซ�งกลมแกนนาชมชนไดเสนอแนวทางในการปองกนและแกปญหา ขยะ
ตามฤดกาล ดงน�
1. ใหอทยานอนญาตใหกลมบคคลภายนอกสามารถเขามารบซ�อของปาจากชาวบานได
แตหามเปนผหาของปาเอง วธน� ทางเจาหนาท�อทยานและแกนนาชมชนเหนวาเปนไปไดยาก
และจะสงผลเสยตอชาวบานเอง เน�องจากจะทาใหกลมคนท�เคยเขามาหาของปาไดไมพอใจ
ความพอใจน�จะทาใหชาวบานไดรบอนตรายเม�อลงไปยงหมบานเขาบางหรอเม�อลงไปพ�นราบ
หรอใหทางอทยานอนญาตใหบคคลภายนอกเขามาหาของปาได แตจะจากดอปกรณ
บางอยางในการหาของปา เพ�อไมทาลายทรพยากรและส�งแวดลอมมากเกนไป โดยการ
ตรวจสอบรถท�เขามาในชมชน ทางกลมผน าเหนวาวธน� ยากตอการตรวจสอบคนเขาออก
ภายในชมชนไดตลอดเวลา เน�องจากชาวบานเองกตองเขาปาหาของปาเชนกน
2. ทางผศกษาเสนอวาใหทางอทยานอนญาตใหบคคลภายนอกเขามาหาของปาได แต
ตองหกรายไดสวนหน� งใหกบชมชน ซ�งเปนผดแลรกษาปา โดยเงนสวนน� จะนาไปต�งเปน
เงนกองทนในการพฒนาหมบาน ซ�งทางกลมแกนนาชมชนและเจาหนาท�อทยานเหนวาวธน�
![Page 54: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/54.jpg)
46
นาจะมความเปนไปไดมากกวาวธการแรก เน�องจากจะยตธรรมกบท�งทางอทยาน ชมชนและ
บคคลภายนอก
กจกรรมท�ไดกลาวมาท�งหมดขางตนน�น ทางกลมแกนนาชมชนจะมการเสนอเขาสท�
ประชมประชาคมหมบาน เพ�อแจงใหชาวบานไดรบทราบและแสดงความคดเหน เพ�อลง
ความเหนวาจะใชกจกรรมหรอโครงการใดในการปองกนและแกไขเก�ยวกบปญหาขยะท�
เหมาะสมสาหรบชมชน
นอกจากน�จากการศกษาของผวจย ทาใหสามารถวเคราะหปจจยท�สงผลตอวธคดของ
ชาวบานในการจดการขยะท�มอยในชมชน เพ�อเปนการประเมนวาปจจยใดเปนเหตใหกลม
อาสาสมครและแกนนาชมชนสะทอนความคดเหนดงกลาว นอกจากน� การวเคราะหปจจยท�
สงผลตอวธคดของชาวบานในการจดการขยะท�มอยในชมชน ทาใหผวจยสามารถหาโครงการ
หรอกจกรรมท�เหมาะสมสาหรบชมชนเพ�อใหกจกรรมเหลาน�สามารถท�จะดาเนนการตอไปได
4.5 ปจจยท�สงผลตอความคดเหนในการจดการขยะของคนในชมชน
ปจจยท�สงผลตอความคดเหนในการจดการขยะของคนในชมชน ผวจยไดวเคราะห
จากการทาประชาคมกลมอาสาสมคร กลมแกนนาชมชนและจากการสมภาษณชาวบาน
บางสวน สามารถวเคราะหไดดงน�
- ดานความรและการศกษา จากการท�กลมอาสาสมครหรอแกนนาของกลมเดกไดไป
ศกษาในโรงเรยน ซ�งมกจกรรมท�เกดข�นในโรงเรยน คอ มการเกบขยะในโรงเรยนเปนประจา
และการคดแยกขยะ ซ�งส�งน� ทาใหเดกไดรบแนวคดน� มาใช ในการแสดงความคดเหนและ
ขอเสนอแนะเก�ยวกบการจดการขยะวา ควรมชมรมเกบขยะข�นในชมชน นอกจากน� จากการท�
ชาวบานไดแสดงความคดเหนวา ควรท�จะรวบรวมขยะอนตรายนาไปท�งในเมอง จากความ
คดเหนดงกลาวแสดงใหเหนวาชาวบานจะคานงถงความสามารถของตนเองในดานการจดการ
และผด าเนนการจดการ เม�อชาวบานเหนวาเกนความสามารถของคนในชมชนแลวน� น
ชาวบานจะเสนอใหหนวยงานท�มความสามารถในการจดการเปนผดาเนนการแทน
- ดานการเมอง จากการท�กลมแกนนาไดเสนอความคดเหนเก�ยวกบเร� อง ขยะตาม
ฤดกาลวาควรใหทางอทยานเปนผออกกฎระเบยบในการต�งกฎเก�ยวกบการท�คนนอกเขามาเกบ
เหดโคนในบรเวณอทยาน แทนท�จะเปนผนาในชมชนซ�งไมมอานาจในการออกกฎ จงแสดง
ใหเหนถงบทบาทของผนาในชมชน ท�ยงคงมบทบาทท�ถกจากดสทธชมชนโดยกฎหมายของ
ภาครฐ เน�องจากหมบานเขาเหลกเปนหมบานท�อยในเขตอทยานแหงชาต นอกจากน� ชมชนยง
คานงถงงบประมาณท�ชมชนสามารถเสนอโครงการเพ�อรบเงนสนบสนนอกดวย
- ผลประโยชนท�ชาวบานจะไดรบ ในชมชนเขาเหลกมความเช�อวาการพฒนาท�เขามา
ตองเปนการพฒนาแบบมเง�อนไข หมายความวาการพฒนาใดๆท�เขามาจะตองเปนการพฒนาท�
ชาวบานจะไดรบประโยชนทางเศรษฐกจ และไมเสยประโยชนในการประกอบอาชพ เชน
![Page 55: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/55.jpg)
47
ชาวบานจะเหนวาโครงการหรอกจกรรมน�นๆ เปนประโยชน จะตองเปนโครงการท�มผลเปน
รปธรรมจบตองได ชาวบานสามารถเขาถงประโยชนไดอยางท�วถง และไมกระทบตอเวลาการ
ทาไรทานาของชาวบาน เปนตน
ปจจยขางตนเปนหตใหผวจยตระหนกมากข�นในการทากจกรรมหรอโครงการตางๆใน
ชมชนใหสอดคลองกบปจจยดงกลาว เพราะถาไมคานงถงปจจยดงกลาวแลว การทากจกรรม
หรอโครงการใหประสบความสาเรจยอมเปนไปไดยาก
จากการทาประชาคมกลมอาสาสมครและกลมแกนนาชมชน ทาใหทราบความคดเหนและ
ขอเสนอตอการจดการขยะในชมชน ซ�งกจกรรมท�งท�กลมตวอยาง กลมแกนนาและผวจยเสนอน�น
กลมแกนนาชมชนจะนาเขาสท�ประชมประชาคมหมบาน เพ�อหาแนวทางการจดการท�เหมาะสม
ตอไป จากการท�กลมอาสาสมครและแกนนาชมชนแสดงความคดเหนตอการจดการขยะในชมชน
และกจกรรมท�ไดทดลอง รวมถงท�นาเสนอ ทาใหทราบวากลมอาสาสมครและกลมแกนนาชมชน
ใชวธการคดเลอกความเหมาะสมของกจกรรมหรอโครงการอยางไร ซ�งจะกลาวในวตถประสงค
ตอไป
![Page 56: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/56.jpg)
48
บทท� 5
วธการจดการขยะท�เหมาะสมกบชมชน
จากการท�กลมผวจ ยทากจกรรมรวมกบกลมอาสาสมคร และจากเวทประชาคมแกนนา
รวมท�งจากการสมภาษณผนาในชมชนและการเสนอแนะกจกรรมของกลมผวจย ซ�งผลท�ไดรบคอ
คนในชมชนไดมการเสนอแนะโครงการหรอกจกรรม เพ�อจดการขยะในพ�นท�ครวเรอน ชมชน และ
พ�นท�ปารอบชมชน โดยคนในชมชนไดแสดงความคดเหนตอโครงการตางๆ วามความเหมาะสมกบ
ชมชนหรอไมตามมมมองของคนชมชน เพ�อนาไปสการจดต�งโครงการหรอกจกรรมท�คนในชมชน
เหนดวยและพรอมท�จะเขามามสวนรวม ท�งน� จากการแสดงความคดเหนเร�องการจดการขยะท�
เหมาะสมในชมชน คนในชมชนไดเสนอแนวทางการจดการขยะท�มความเหมาะสม และท�ชมชน
เหนวายากตอการดาเนนการ โดยเสนอไวดงน�
ตารางท� 3 กจกรรมท�มความเหมาะสมและขอจากดของกจกรรมในมมมองของคนในชมชน
กจกรรม เง�อนไขท�ทาใหกจกรรมดาเนนการได ขอจากดหรออปสรรคท�อาจพบ
1. เดนเกบขยะ
ในชมชน
- เปนกจกรรมท�ใหประโยชน
- สามารถทาไดงาย ไมซบซอน
- ใชงบประมาณนอย
- ตองการกลมอาสาสมครท�พรอมจะ
ทาหนาท�ตรงน� เทาน�น
2. ประดษ ฐ
ส�งของจากวสด
เหลอใช
- ครสามารถนาเอาไปเปนกจกรรมใน
โรงเรยน เพ�อถายทอดความรใหกบ
เดกๆ
- กลมอาสาสมครกสามารถนาความร
เหลาน� ไปถายทอดใหกบเดกรนตอๆ
ไปได
- สรางจนตนาการท�สรางสรรคใหกบ
เดก ซ� งทาใหเดกเหนประโยชนและ
คณคาของทรพยากร
- สามารถตอยอดเปนผลตภณฑท�สราง
รายไดใหกบชมชนได
3. โครงการ
ห น า บ า น น า
มอง
- คนในชมชนเองกใหความสนใจ และ
พรอมท�จะใหความรวมมอในการทา
กจกรรม
- ใชเวลานอย ไมยงยาก
- ผน าพรอมท�จะเปนแกนนาในการ
![Page 57: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/57.jpg)
49
ผลกดนกจกรรมดงกลาวใหเกดข� น
ในชมชน
- ทาใหแตละครวเรอนเปนระเบยบ
และ เสรมสรางสขนสยท�ด
4. เพ�มจานวน
ถ ง ข ย ะ ใ น
ชมชน
- ชมชนและผน าเองเหนดวยและให
การสนบสนนอยางย�ง
- ชวยลดขยะภายในพ�นท�ของชมชนให
นอยลง ซ� งเปนประโยชนตอชมชน
เอง
- มงบประมาณสนบสนนจากทาง
อบต.
- ช ว ย ล ด ป ร ม า ณ ข ย ะ ใ น พ� น ท�
สาธารณะของชมชน
5. โครงการขด
ห ล ม ข ย ะ ท ก
หลงคาเรอน
- ทาไดงาย ใชเวลานอย
- แตละครวเรอนกมความสามารถใน
การจดการกบขยะภายในครวเรอน
- สงเสรมใหเยาวชนท�งขยะใหเปนท�
6. ธนาคารขยะ
- กลมเดกและครเปนแกนนาในการทา
หนาท�ดาเนนการและรบชวงโครงการ
เพ�อใหโครงการสามารถดาเนนตอไปได
ในชมชน
- โครงการน� ยงอยในข�นของการเสนอ
โครงการตอผอานวยการโรงเรยนเพ�อ
ของบประมาณ และ การสรรหา
อา สา สมค รท� จะ เขา มา ทา หน า ท�
ดงกลาว
7. ชมรมเกบ
ขยะ
- ทาไดยาก ภายใตเง�อนไข เพราะ
ตอง มกล มอา สา สมค รใน กา ร
รบผดชอบทาหนาท�ดงกลาว
- หากทางโรงเรยนจะเขามาเปนผ
สา น ต อ โ ค ร ง ก า ร ก อ า จ ทา ให
กจกรรมน� สามารถเกดข� นไดใน
ชมชน
8. หลมท�งขยะ
สวนกลาง
- เว ทปร ะชาคม ไม คอ ยใหกา ร
สนบสนน
- ไมมพ�นท� สวนกลางท�จะใชเปน
พ�นท�ในการทาหลมขยะ
![Page 58: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/58.jpg)
50
จากกจกรรมท�เลอกมาทาน�น สวนใหญคนในชมชนมกมองวาเปนกจกรรมท�ทาไดงาย ไม
ซบซอน ใชเวลานอยในการดาเนนงาน หรอสามารถทาใหเหนผลท�เปนรปธรรมในระยะเวลาอนส�น
มงบประมาณอดหนน ผนาในชมชนเปนแกนนาหลกในการดาเนนการ และท�สาคญคอทกคนม
ความสามารถและศกยภาพเพยงพอในการเขารวมทากจกรรมหรอโครงการตางๆ ได โดยท�ตนเอง
ไมเดอดรอน หรอรบกวนเวลาสวนตว
จากความคดเหนของคนในชมชนตอโครงการตางๆท�จะจดทาใหผวจ ยไดทราบวา
โครงการตางๆท�ชมชนเสนอ จะประกอบดวยปจจยตางๆดงน�
1. การมสวนรวมของคนในชมชน โครงการจะมความเหมาะสมและดาเนนการตอไปได
น�น ท� งผน าและชาวบานตองรบรขอมลเก�ยวกบโครงการและเหนดวยกบโครงการน�น ซ� งกจะ
นาไปสการรวมปฏบตไปพรอมๆ กน โดยทกคนสามารถเขารวมกจกรรมหรอโครงการได ซ�งการ
ดาเนนโครงการใดๆกตามในชมชน ทกๆคนจะตองเหนดวย และคดวาตนเองน�นพรอมท�จะมสวน
รวมในโครงการน�นๆ โดยเราจะเหนไดจากการจะต�งโครงการใดกตามจะตองผานเวทประชาคมใน
ชมชนกอนทกโครงการ
2. การผลกดนกจกรรมหรอโครงการของผนา ผนาตองพยายามขบเคล�อนกจกรรมหรอ
โครงการอยางสม�าเสมอ ท�งกอนท�จะเกดกจกรรมหรอโครงการและหลงจากท�เกดกจกรรมหรอ
โครงการข�นแลว และมการประชาสมพนธและกระตนใหชาวบานเหนความสาคญของการทา
กจกรรมอยเสมอ โดยผนาตองปฏบตใหชาวบานเหนเปนตวอยางท�ดดวย เพราะถาผนาซ�งเปนคน
ผลกดนเกดกจกรรมหรอโครงการข�นแลว แตผนากลบไมปฏบตตามท�ไดประชาสมพนธ ชาวบาน
- ไมมผท�จะมาทาหนาท�รบผดชอบ
จดการกบขยะในหลม
- คนในชมชนเขามามสวนรวมนอย
- ตองมการประสานงานกบทาง
อ ท ย า น แ ห ง ช า ต เ ฉ ล ม
ร ต น โ ก สน ท ร ไ ด เ พ ร า ะ ท า ง
อทยานมรถขนขยะอยแลว อาจจะ
ฝากรถของอทยานลงไปท�งได
9.น า ข ย ะ
อนตรายไปท�ง
ในเมอง
- ไมมใครในชมชนเปนตวแทนใน
การนาขยะอนตรายลงไปท�ง
- เปนการเพ�มภาระใหกบคนใน
ชมชน และอาจกอใหเกดอนตราย
ไดอกดวย
![Page 59: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/59.jpg)
51
จะขาดความเช�อม�นและความใสใจในการรวมกจกรรมหรอโครงการน�นๆ ซ�งในบรบทของชมชน
น�นผน าอยางเปนทางการไดแก กานน และ อบต. น�นมบทบาทในการตดสนใจ ผลกดน พรอม
จดสรรงบประมาณเขามาสนบสนนโครงการ อกท�งเปนผกระตน และ เผยแพรขอมลขาวสารตางๆ
ใหชาวบานไดรบร
3. ประโยชนท�ชาวบานและชมชนจะไดรบจากการเขารวมกจกรรมหรอโครงการ กจกรรม
ท�จะจดทาจะตองเก�ยวของกบประโยชนท�คนสวนใหญจะไดรบ เพ�อสรางแรงจงใจในการเขารวม
โครงการ เชน การใหรางวลตอบแทน การยกยองสรรเสรญ เน�องจาก ลกษณะการประกอบอาชพ
ของชาวบานทาใหเวลาท�อยท�บานมนอย ซ�งในบรบทของชมชน ชาวบานคดวา ส�งท�จะทาจะตอง
กอใหเกดประโยชนในดานตางๆ เชน รายได สขภาพ เปนตน กจะทาใหเปนแรงจงใจในการตดสน
เขารวมโครงการของชาวบาน
4. ดานงบประมาณและคาใชจาย ใชงบประมาณไมมาก สามารถหางบประมาณมา
สนบสนนไดหรอมงบประมาณท�รองรบอยแลว เน�องจากวาชมชนบานเขาเหลก มรายไดท�ไม
เพยงพอในการทาโครงการขนาดใหญ หรอ ใชงบประมาณในการจางบคลากร เทคโนโลยตางๆได
5. ความสะดวก แบงออกเปน 2 ดาน ดงน�
- ดานระยะเวลา ใชระยะเวลาในการดาเนนการไมมากในการรวมกจกรรม เปนกจกรรมท�
ไมเบยดเบยนเวลาในการประกอบอาชพ และเปนกจกรรมท�สามารถเหนผลเปนรปธรรมไดใน
ระยะเวลาอนส�น เน�องจากวถชวตความเปนอย เปนสงคมเกษตรกรรม ดงน�นจงไมมเวลาวาง
มากนก ในการทากจกรรมหรอโครงการท�เปนของชมชนสวนรวม
- ดานการดาเนนงาน ข�นตอนการเขารวมกจกรรมไมยงยากซบซอน เปนกจกรรมท�เขาใจได
งาย ไมใชความรเฉพาะทางหรออปกรณเฉพาะมากเกนไป โดยเฉพาะอปกรณท�ตองซ�อใหม
และมราคาสง เน�องจากชาวบาน มชดความรท�จากดในเร�องท�สอดคลองกบวถชวตความเปนอย
เปนสวนใหญ ดงน�นในการดาเนนโครงการท�ตองใชทกษะ หรอ ความรพเศษ ชาวบานจะตอง
งายตอการเขาใจของชาวบาน
นอกจากผวจยจะประเมนกจกรรมหรอโครงการท�คนในชมชนคดวาเหมาะสมกบชมชน
แลว ผวจยยงไดนาเสนอความคดของผวจยเองตอการคดเลอกกจกรรมหรอโครงการตางๆ อกดวย
เน�องจากผวจยตองการใหกจกรรมหรอโครงการท�เกดข� นในชมชนน� นมประสทธภาพและ
ประสทธผลท�เพยงพอจะทาใหโครงการน�นๆ สามารถดาเนนตอไปในชมชนเองไดอยางย �งยน
ดงน�นผวจ ยมความคดบางอยางเก�ยวกบการวธการคดเลอกกจกรรมในมมมองท�แตกตางจาก
ชาวบาน ซ�งวธการคดเลอกกจกรรมของชาวบานเองยงคงไวอย เน�องจากวธการคดเลอกโครงการท�
ชาวบานมน�นเปนส�งท�ควรมตามความคดของชาวบานเองอยแลว แตในขณะเดยวกนกลมผวจยกได
เสนอแนะวธการคดเลอกอ�นๆ เสรมเขาไปดวยในการคดเลอกกจกรรม ซ�งสวนหน� งไดมาจากการ
ทบทวนวรรณกรรม เพ�อใหโครงการเหลาน�นสามารถคงอยในชมชนไดตอไป โดยท�ง 9 ขอน� ผวจย
เหนวาการท�จะจดทาใหโครงการบรรลผลสาเรจและดารงอยตอไปในชมชนน�นควรคานงถงปจจย
![Page 60: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/60.jpg)
52
ในหลายๆดาน เน�องจากจะชวยทาใหการจดทาโครงการมความเหมาะสมกบบรบทชมชนมากย�งข�น
ซ�งมดงตอไปน�
1. คาใชจายในการลงทน และการดาเนนงานและซอมแซมบารงรกษา
2. การมสวนรวมระหวางผนาและคนในชมชน
3. การผลกดนกจกรรมหรอโครงการของผนา
4. ประโยชนท�ชาวบานและชมชนจะไดรบจากการเขารวมกจกรรมหรอโครงการ
5. ความสะดวกท�งในดานของเวลาและการดาเนนงาน
6. กฎหมาย ระเบยบ ขอบงคบ และหนวยงานท�เก�ยวของ เพ�อเปนมาตรการหรอกลไก
สาคญในการผลกดนโครงการตางๆใหเกดข�นจรงชมชน อาจมไดผลกดนเปนกฎหมาย จากการท�
คนในชมชนมลกษณะความสมพนธท�ใกลชดกน อกท�งเปนเพยงชมชนขนาดเลกในพ�นท� เขต
อทยานฯ เพราะเปนการควบคมท�เครงครดมากเกนไป ดงน�นชมชนควรมการต�งนโยบายหรอ
ขอตกลงรวมกนระหวางคนในชมชน เพ�อใหคนในชมชนสามารถยอมรบและปฏบตรวมกนได โดย
ไมกอใหเกดปญหาความขดแยงกน
7. การประสานงานหรอรวมมอกบหนวยงานหรอองคกรท�งราชการและเอกชน เพ�อชวย
ยกระดบความรความเขาใจและกอใหเกดการแลกเปล�ยนความรกบคนในชมชนในการจดการขยะ
แตละประเภทอยางถก วธ และการรณรงคใหชวยกนลดการบรโภคสนคาจากภายนอก โดยเฉพาะ
ขยะอนตรายและถงขนม ซองพลาสตกตางๆ ซ�งเปนปรากฏการณใหมสาหรบคนในชมชน โดยท�
ชมชนยงมไดเตรยมความพรอมในการรบมอกบขยะดงกลาวท�มแนวโนมในอนาคตวาจะเพ�มมาก
ข�นเร�อยๆ ในชมชน นอกจากน�การสรางแนวรวมกบองคกรหรอหนวยงานภายนอกจะนาไปสการ
จดทาโครงการรวมกนเพ�อใหโครงการดงกลาวไดรบการสนบสนนและเปนสวนหน� งของนโยบาย
ของหนวยงานหรอองคกรน�นๆ ดวย
8. ปญหาเก�ยวกบสภาพแวดลอม ไดแก การทาใหเกดมลพษแกพ�นดน แหลงน� าและอากาศ
ปจจยอ�นๆ ท�อาจมผลกระทบตอสขภาพและความเปนอยของมนษย ทศนยภาพของพ�นท�และ
บรเวณใกลเคยง เน�องจากสภาพภมศาสตรของชมชนอยในพ�นท�ปาอนรกษและต�งอยในบรเวณท�
เปนแหลงตนน� า โดยสภาพแวดลอมของชมชนมความอดมสมบรณทางธรรมชาตมาก ดงน�นการท�
ชมชนจะมโครงการใดๆ น�น ควรคานงถงมลพษหรอผลกระทบท�อาจเกดข� นจากขยะและการ
จดการขยะ
จากวธการคดเลอกกจกรรมหรอโครงการท�มความเหมาะสมตามมมมองของผวจย
ดงกลาว จงทาใหสามารถบอกไดวามกจกรรมใดบางท�ผวจยเหนวามความเหมาะสมกบชมชน
และชมชนมความจาเปนหรอสมควรท�จะตองทา โดยตระหนกถงท�ความสามารถในการจดการ
และดาเนนการของชมชน ซ�งมดงน�
![Page 61: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/61.jpg)
53
ตารางท� 4 กจกรรมท�มความเหมาะสมและขอจากดของกจกรรมในมมองของนกวจย
กจกรรม เง�อนไขท�ทาใหกจกรรมดาเนนการได ขอจากดหรออปสรรคท�อาจพบ
1. เดนเกบขยะ
ในชมชน
- เปนกจกรรมท�ไมยาก
- คนในชมชนมความสามารถในการ
จดการและดแล
- เปนการสะทอนใหกลมอาสาสมคร
เหนสภาพแวดลอมและสถานการณ
ขยะในพ�นท�ของชมชนท�เพ�มข�น
- กระตนใหคนในชมชน โดยเฉพาะ
กลมเดกท� มาเ ปนอาสาสมครเร� ม
ตระหนกถงการท�งขยะลงในถงขยะ
2. ชมรมเกบ
ขยะ
- ใชงบประมาณนอย
- ชมชนสามารถจดการกบขยะท�อยใน
พ�นท�ชมชนเองได
- ชวยทาใหขยะในพ�นท�ชมชนลดลง
- กอใหเกดความสามคคในการสราง
ความรวมมอของคนในชมชนในการ
ชวยกนรกษาความสะอาด
3. โครงการ
ห น า บ า น น า
มอง
- เปนกจกรรมประกวดความสะอาด
ประจาปของชมชน
- ชวยกระตนใหคนในชมชนแตละ
ครวเรอนรกษาความสะอาดท�งพ�นท�
ภายในบานและบรเวณบานเพ�มมาก
ข�น และอาจขยายไปสการทาใหพ�นท�
ในชมชนปราศจากขยะอกดวย
- รวมมอกบชมรมเกบขยะ เพ�อใหเปน
ตนแบบชมชนสะอาด
- งบประมาณเพ�อจดซ�อของรางวล
สา ห ร บ บ า น ท� สะ อ า ด ท� ส ด ก ใ ช
งบประมาณไมมากนก
4. หลมท�งขยะ
สวนกลาง
- ชวยทาใหการจดการกบขยะท�ปลาย
เหตของแตละครวเรอนและในพ�นท�
ของชมชนเองน�นเปนระบบและเปน
![Page 62: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/62.jpg)
54
ท�เปนทางมากข�นมากย�งข�น ทาใหจด
ท�แตละครวเรอนนาขยะไปเผาไม
กระจดกระจาย
5. เพ�มจานวน
ถ ง ข ย ะ ใ น
ชมชน
- ชวยลดขยะท�อยตามทางเดนในพ�นท�
ชมชน
- ชวยสรางอปนสยและระเบยบวนย
ใหกบเดกท� เปนกลมสาคญท�ทาให
ขยะประเภทถงขนมมมากในชมชน
ใหรกความสะอาดและท�งขยะใหเปน
ท�เปนทางมากข�น
6. นโยบายขด
ห ล ม ข ย ะ ท ก
หลงคาเรอน
- แตละครวเรอนมพ�นท�ในการจดการ
กบขยะท�ปลายเหตเปนแหลงท�แนนอน
ตายตว ทาให จด เผาขยะไมกระจด
กระจายอยในพ�นท�ของชมชนหรอพ�นท�
สาธารณะ
7. โครงการขด
ห ล ม ข ย ะ
อนตราย
- ทาใหมพ�นท�สาหรบท�งขยะอนตรายท�
เ ปนห ลกแ หลง แนน อน ทาใหขย ะ
เหลาน� ไมกระจดกระจายอยในพ�นท�ของ
ชมชนและสาธารณะ แตอยางไรกตาม
- ตองอาศยผเช�ยวชาญในการทาหลม
ขยะเพ�อท�งขยะอนตรายควรมการ
จดทาอยางมมาตรฐาน
8. ประดษ ฐ
ส�งของจากวสด
เหลอใช
- เปนกจกรรมท�อาจกอใหเกดขยะ
เพ�มมากข� น เน�องจากวสดบางอยาง
อาจตองนาเขาจากภายนอก เปนวสด
ท�ไมไดมอยแลวภายในทองถ�น ซ�งจะ
ทาใหใหเพ�มคาใชจายมากข�นดวย
9. ธนาคารขยะ
- เสยเวลาในการจดการ เน�องจาก
ลกษณะการดาเนนชวตของคนใน
ชมชนกบการประกอบอาชพ
![Page 63: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/63.jpg)
55ความเหมาะสมของกจกรรม
ท�ทาและเสนอแนะในชมชน
กจกรรมในมมมอง
ของคนในชมชน
กจกรรมในมมมอง
ของผวจย
กจกรรมท�เหมาะสม
เดนเกบขยะในชมชน
ประดษฐส�งของจาก
วสดเหลอใช
โครงการหนาบานนามอง
ธนาคารขยะ
เพ�มจานวนถงขยะ
กจกรรมท�อาจพบอปสรรค
หลมท�งขยะสวนกลาง
ชมรมเกบขยะ
นาขยะอนตรายไปท�งในเมอง
กจกรรมท�เหมาะสม กจกรรมท�อาจพบอปสรรค
เดนเกบขยะ
ชมรมเกบขยะ
โครงการหนาบานนามอง
ขดหลมขยะทกครวเรอน
เพ�มจานวนถงขยะ
หลมท�งขยะสวนกลาง
ขดหลมขยะอนตราย
ธนาคารขยะ
ประดษฐส�งของจากวสดเหลอใช
แผนภมแสดงความเหมาะสมและความเปนไปไดของกจกรรม
![Page 64: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/64.jpg)
56
5.1 การตดตามประเมนผลโครงการตางๆ
เพ�อตดตามประเมนผลโครงการวามการดาเนนการไปถงข�นตอนใด และมความเปนไปได
มากนอยเพยงใดท�จะทาใหโครงการมความเปนไปได ซ�งผวจยไดทาการประสานงานกบเจาหนาท�
อทยาน และ จากแผนแมบทของชมชน เพ�อตองการใหส�งท�ชมชนเสนอเขาไปสแผนพฒนาของ
หนวยงาน ซ�งจะทาเกดเปนโครงการท�ย �งยนตอไป
ทางดานการจดกจกรรมการเดนสารวจผกและผลไมในชมชน โดยแผนแมบทของชมชน
ท�จดทาข�นมา มเน�อหาท�สอดรบกนในสวนท�แผนแมบทกลาวถง ปญหาทางดานเศรษฐกจ ท�คน
ในชมชนประสบกบปญหาหน� สนในครวเรอน(ดรายละเอยดในภาคผนวกท� 7.1 ตารางแสดงการทา
แผนเพ�อแกปญหาดานเศรษฐกจ หนา 86) โดยจะมแนวทางการแกปญหา คอ การลดละเลก
รายจายท�ไมจาเปน การใชชวตพอเพยง การเปล�ยนคานยมท�ฟ มเฟอย โดยจะม การทาโครงการ
บญชครวเรอน และโครงการครวเรอนตนแบบ(ดรายละเอยดในภาคผนวกท� 7.2 ตารางแสดงการ
จดอนดบโครงการ:โครงการกลมท� 1 แกปญหาหลกดานหน� สน หนา 87) ซ�งถาหากแผนแมบทได
ดาเนนการตามแผนดงกลาว กสามารถนาเพ�มโครงการการสงเสรมการกนผก และผลไม ในชมชน
แทนการไปซ�อขนมท�รานคา เพราะจะสามารถการเปล�ยนคานยมท�ฟ มเฟอย และลดรายจายท�
ฟ มเฟอยลงได ซ�งสอดรบกบหลกการแผนแมบทท�ไดกลาวไวขาวตน ซ�งถาหากชมชนนากจกรรม
การเดนสารวจ ผลไมในชมชนมาปรบเปล�ยนใหเปนกจกรรมการสงเสรมการกนผลไม และขนมท�
ทาข� นในชมชน ซ�งเปนส�งท�ตรงกบวตถประสงคของกจกรรมน� กจกรรมกคาดไดวาจะเปน
โครงการท�เปนไปได โดยมการตดตามประเมนผานทางแผนแมบท
โดยสรปแลว กจกรรมตาง ๆ ท�ทางกลมผวจยไดทดลอง รวมถงกจกรรมตางๆ ท�ทาง
ผวจย และ ชมชนไดนาเสนอน�น เปนกจกรรมทางดานการจดการขยะ ซ�งสามารถเช�อมโยงกบแผน
แมบทชมชน ในดานทรพยากรธรรมชาต(ดรายละเอยดในภาคผนวกท� 7.3 ตารางแสดง
ขอเสนอแนะในการแกปญหาดานทรพยากรธรรมชาต หนา 89) ซ�งในแผนแมบทไดกลาวไววา
ปญหาของชมชนน�น ยงไมมการบรหารจดการ เร�องการใชทรพยากรอยางย �งยน ซ�งในแผนไดเสนอ
แนวทางการแกปญหา คอ การสงเสรมกระบวนการเรยนรใหคนมความสามารถในการอนรกษ
ทรพยากรธรรมชาต และส�งแวดลอม พรอมกบมโครงการตางๆเพ�อสนบสนน(ดรายละเอยดใน
ภาคผนวกท� 7.4 ตารางแสดงการจดอนดบโครงการ:โครงการกลมท� 3 สงเสรมขอดของชมชนดาน
ความอดมสมบรณทางทรพยากรธรรมชาต หนา 90) ซ�งกจกรรมตางๆทางดานการการจดการขยะ
กเปนกจกรรมท�ชวยสงเสรมกระบวนการเรยนร ใหคนในชมชนมความสามารถในการอนรกษ
ทรพยากรธรรมชาตดวยเชนเดยวกน ดงน�น กจกรรมตางๆ ทางดานการจดการขยะกสามารถเขาไป
อยในแผนแมบทชมชนได เพราะมความสอดคลองกน ซ�งถาหากกจกรรมสามารถเขาไปอยใน
แผนแมบทชมชนไดสาเรจ แผนแมบทกจะเปนส�งท�ตดตามประเมนผลกจกรรมตางๆ ใหมความ
เปนไปได และมความย �งยนในชมชน
![Page 65: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/65.jpg)
57
นอกจากกจกรรมท�ทางกลมผวจยใชทดลองกบกลมอาสาสมครแลว ยงมกจกรรมหรอ
โครงการในแผนแมบท ท�จะชวยสงเสรมใหกจกรรมท�ทดลองน�นมความเปนไปได และมความ
ย �งยนในชมชน น�นคอ กจกรรม การจดฝกอบรมพฒนาองคกรผนาในชมชนและสรางแรงจงใจให
บคลากร ผนาและประชาชน โดยการจดเวทประชาคมประชมวางแผน ศกษาดงานในดานการ
พฒนาชมชน และการจดประกวดครอบครวหรอผน าและกลมท�มความเสยสละตอชมชน(ด
รายละเอยดในภาคผนวกท� 7.5 ตารางแสดงการทาแผนเพ�อแกปญหาดานการปกครอง หนา 90) ซ�ง
กจกรรมเหลาน� จะทาใหอาสาสมครและกลมแกนนามความเขมแขง และจะเปนตวแทนในการ
ขบเคล�อนกจกรรมในชมชนตอไป
5.2 สรป
ขยะท�พบในชมชนสวนใหญเปนถงพลาสตกจากหอขนมเปนจานวนมากท�สด เน�องจาก
พฤตกรรมการบรโภคท�เปล�ยนแปลงไป ประกอบกบการมรานคาในหมบานทาใหเดกสามารถ
บรโภคสนคาจากภายนอกไดสะดวกข�น ขยะท�เกดจงมมากข�นและเปนขยะท�ยอยสลายไดยาก แต
คนในชมชนยงใชวธการจดการดวยวธการเผา การฝง และคนในชมชนยงใชส�งของตาง ๆ อยาง
คมคา ซ�งเปนวธการจดการท�คนในชมชนเคยปฏบตมา วธการดงกลาวสอดคลองกบบรบทของ
ชมชน วถชวตของคนในชมชน ความเช�อ วฒนธรรมการบรโภค ปจจยทางเศรษฐกจ การเมอง
และองคความรในการจดการขยะ
สาหรบเร�องความคดเหนของคนในชมชนท�มตอการจดการขยะน�นทางกลมผวจยไดมการ
ทาประชาคมเดกและประชาคมผใหญ ทาใหทราบลกษณะของคนในชมชนวา การรวมกลมทา
กจกรรมตาง ๆ ในชมชนน�นคอนขางยาก ตองมตวอยางใหดกอนชาวบานจงจะเขารวม
การจดการขยะท�เหมาะสมในชมชนบานเขาเหลกน�น เปนแนวทางการจดการขยะท�ตาง
ไปจากชมชนเมอง และไมสามารถท�จะนาเอาวธการจดการแบบชมชนเมองมาปฏบตได เน�องจาก
วธการของชมชนเมองเปนการแกไขท�ปรมาณขยะ และรฐเปนผรบภาระในการจดการ แตเน�องจาก
ชมชนบานเขาเหลกน�นมขยะท�กระจดกระจายตามพ�นท�ตางๆในชมชนท�มปรมาณไมมากนก อกท�ง
การท�ในชมชนมกลมคนท�หลากหลายแตกตางกนออกไป ซ�งสงผลใหแตละกลมมการจดการขยะท�
หลากหลายตามไปดวย ซ�งการจดการเหลาน�มความสาคญตอการจดการขยะท�มความเหมาะสมกบ
บรบทของชมชน เน�องจากชมชนต�งอยหางไกลจากการบรการของรฐ ดงน�นการจดการขยะของ
ชมชนจงเปนการจดการขยะท�อยนอกระบบของรฐ อยางไรกตามการจดการขยะของคนในชมชน
ยงไมสามารถจดการกบขยะรปแบบใหมท�เขามาได ไมวาจะเปนขยะตามฤดกาลและขยะอนตราย
เน�องจากการจดการกบขยะเหลาน� เกนความสามารถในการจดการของชาวบาน ดงน�นจงจาเปนท�
จะตองมการสรางความรวมมอกบกลม องคกร หรอหนวยงานภายนอก รวมท� งผผลตหรอ
![Page 66: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/66.jpg)
58
ผประกอบการเองกควรเขามามสวนรวมในการแกไขปญหาดงกลาว โดยการสรางกลไก นโยบาย
หรอโครงการเพ�อจดการกบขยะรปแบบใหมดงกลาว
และเน�องจากชมชนเขาเหลกน�นมกลมคนท�หลากหลาย จงมแนวทางในการจดการของแต
ละกลมแตกตางกนออกไป ข�นอยกบบรบทของกลมตางๆ เชน องคความร การตดตอกบภายนอก
นอกจากน�นการจดการในชมชนท�เหมาะสมน� ยงตองเปนการจดการขยะท�เนนตรงกระบวนการ
สรางขยะ เพราะชมชนน�มฐานความคดเร�องการจดการส�งแวดลอมอยแลว น�นคอ วธคดและวธ
ปฏบตตอธรรมชาตท�สอดคลองกบวถชวตของคนกะเหร�ยง ท�มความผกพนและพ�งธรรมชาต ดแล
รกษาธรรมชาต ซ�งการจดการขยะของคนในชมชนน�น เร�มตนมาต�งแตการท�เขาเหนคณคาและใช
ทรพยากรอยางคมคาใชจนกวาจะใชงานไมไดแลว จงอาจกลาวไดวา คนกะเหร�ยงมการจดการขยะ
ท�ไดกลายเปนวฒนธรรมชมชนกวาได นอกจากท�กลาวมาแลวน�น การจดการขยะท�เหมาะสมของ
ชมชนน� ยงตองใหบทบาทกบกลมคนตางๆ ใหมากข�น ไมวาจะเปนกลมเดก และการมสวนรวม
ของทกภาคภาค ไมวาจะเปน กลมแกนนา หรอ กลมอทยาน
![Page 67: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/67.jpg)
59
บทท� 6
ขอเสนอแนะจากผวจย ในการจดการขยะในชมชน
ในปจจบนการจดการขยะสวนใหญมลกษณะเปนการจดการขยะท�รฐเปนผดแลจดการ
(formal waste management) แตเม�อไดมาศกษาในชมชนพบวาชมชนตางมกระบวนการจดการขยะ
ท�ตนเหต ซ�งเปนการจดการของคนในชมชนเอง โดยมไดพ�งพารฐหรอองคกรภายนอกในการเขามา
ดแลจดการ เน�องจากการผลกภาระในการจดการขยะใหรฐเปนผจดการน�นไมเพยงพอ และยงไมใช
วธการจดการขยะท�เหมาะสม อกท�งสภาพบรบทของชมชนท�ตางกนระหวางชมชนเมองและชมชน
เขาเหลก ดงน�นจงสงผลใหการจดการขยะแตกตางกนออกไป กลาวคอ การจดการขยะในเมองเนน
การจดการขยะ เพ�อลดปรมาณขยะ ซ�งแตในชมชนพบวามขยะมไดมมากเทากบในเมอง แตเปนขยะ
ท�อยกระจดกระจายอยในพ�นท�สาธารณะในชมชน ดงน�นการจดการแบบเมองจงไมเหมาะสมกบ
บรบทชมชน
จากการท�กลมผวจยไดเขาไปศกษาเร�องการจดการขยะน�น พบวาการจดการขยะในชมชน
น�น มการจดการท�ชวยปองกนและลดการเกดขยะผานการใชวฒนธรรมชมชนในการจดการขยะ
อยางไรกตามทางกลมผวจยเหนวาการจดการขยะของชมชนน�นยงไมครอบคลมการจดการขยะใน
ทกพ�นท� และยงมไดถกยกระดบความรใหเปนท�รบรหรอตระหนกของสงคมภายนอก นอกจากน�น
ทางผวจยยงพบวามขยะเกดข�นตามฤดกาลและขยะอนตรายท�ถอไดวาเปนปรากฏการณขยะรปแบบ
ใหมของชมชน ซ�งคนในชมชนยงมไดรบรถงโทษและความเสยหายท�อาจเกดข�นกบวถชวตความ
เปนอยของตนเองในเร�องของสขภาพ ส�งแวดลอม และการประกอบอาชพ อกท�งคนในชมชนยงไม
มวธการในการจดการกบสถานการณดงกลาว ดงน�นทางกลมผวจยจงไดมขอเสนอแนะ เพ�อเปน
แนวทางใหกบชมชนในการจดการขยะ และเสรมสรางใหกจกรรมหรอโครงการตางๆ สามารถ
ดาเนนตอไปในชมชนไดอยางตอเน�องและมประสทธภาพ ซ�งขอเสนอแนะดงกลาวมดงตอไปน�
การจดการกบขยะตามฤดกาล
ปรากฏการณขยะในปจจบนท�คนในชมชนกาลงเผชญหนาอยและเปนส�งท�เพ�งเกดข�น คอ
ขยะตามฤดกาล ซ�งพบอยในพ�นท�ปารอบชมชนในชวงของฤดกาลเกบของปา โดยทางคนในชมชน
เองกไดรบอนญาตใหมการใชพ�นท�ดงกลาวในการแสวงหาทรพยากรและหาของปา หากคนใน
ชมชนมการประสานงานกบทางอทยาน เพ�อหามาตรการหรอแนวทางในการรบมอกบส�งดงกลาว
จะชวยทาใหขยะในพ�นท�สาธารณะของอทยานลดนอยลง ซ� งทางอทยานเองกไดมการออก
กฎระเบยบหามมใหท�งโฟมในเขตอทยาน มฉะน�นจะถกปรบ ซ�งหากทางอทยานปรบกฎระเบยบ
ใหครอบคลมไปถงการท�งขยะทกชนด หรอมการเพ�มเงนคาปรบมากข�นจะชวยทาใหกลมคน
![Page 68: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/68.jpg)
60
ภายนอกและคนเขาเหลกท�เขามาเกบของปาในพ�นท�อทยาน ไมกลาท�งขยะตามทางเดนในปา ซ�งจะ
ชวยลดขยะในพ�นท�อทยานได ซ�งจะใหคนในชมชนเปนผดแลรบผดชอบน�น คนในชมชนเหนวา
เปนส�งท�เกนกาลงความสามารถในการเขาไปจดการกบขยะเหลาน�น เพราะอาจกอใหเกดความ
ขดแยงระหวางคนในและนอกชมชนเน�องจากเร�องดงกลาวเก�ยวของและเช�อมโยงไปถงกลมคน
ภายนอกท�เขามาหาของปาดวย ดงน�นรฐท�ทาหนาท�เปนกลาง และเปนเจาของผนปาดงกลาวควร
เปนผน าในการทาหนาท� รบผดชอบในการจดการกบขยะเหลาน� โดยอาจออกกฎระเบยบ หรอ
ขอบงคบของอทยาน เพ�อบงคบใชกบกลมคนภายนอกในชวงฤดกาลเกบของปา และรวมมอกบคน
ในชมชนในการเพ�มสทธของชมชนในการมสวนรวมชวยกนรกษาส�งแวดลอมทางธรรมชาต และ
ทางชมชนเองกควรมมาตรการในการเฝาระวงกลมคนภายนอกท�เขามาท�งขยะในพ�นท�ปา และ
ชวยกนรกษาความสะอาดในพ�นท�ปา โดยทางชมชนเองกมสทธชมชนในการจดการส�งแวดลอมซ�ง
มกลาวอยในกฎระเบยบปาไม แตในทางปฏบตสทธดงกลาวกลบมไดยกระดบหรอกระตนใหคนใน
ชมชนไดรบสทธน�นอยางแทจรง ดงน�นองคกรหรอหนวยงานท�เก�ยวของควรใหสทธแกชมชน
เพ�อใหคนในชมชนมสวนรวมในการดแลรกษาปาไมและทรพยากรของเขาเองดวย
การจดการกบขยะอนตราย
ชมชนเขาเหลกท�มบรบททางสงคมและส�งแวดลอมท�ผกพนกบธรรมชาตมาก การนาวสด
สารเคมซ� งเปนส�งใหมเขามาในชมชนน�นอาจกอใหเกดอนตรายตอคนในชมชนและส�งมชวต
โดยรอบในระยะยาว หากจดการกบขยะเหลาน� ไมถกวธ ซ�งคนในชมชนเองกยงไมทราบถงอนตราย
หรอภยจากขยะดงกลาว ดงน�นคนในชมชนจงยงไมเหนวาการจดการกบขยะดงกลาวมความสาคญ
แตเน�องจากชมชนมการตดตอกบภายนอกมากข�น วถชวตท�เร� มเปล�ยนไป จงคาดไดวาในอนาคต
ขยะเหลาน� จะมแนวโนมวาเพ�มสงข� นเร� อยๆ ส�งท�ตองตระหนกถงจากการใชสารเคม คอการท�
สารเคมอนตรายซมเป� อนลงไปในดน และแหลงตนน� า อนจะกอใหเกดอนตรายท�งคนและสตว ซ�ง
ไมเฉพาะคนในชมชนเทาน�น แตยงมคนในชมชนอ�นๆอกมากท�ตองพ�งพาอาศยแหลงน� าน� ในการ
ดารงชวตเชนเดยวกน ซ�งเคยมกรณพพาทมาแลวคร� งหน�งท�สารเคมท�ใชในการเกษตรไหลลงแหลง
น� า ทาใหสตวน� าตาย คนท�บรโภคน� าดงกลาวกเจบไขไดปวย ดงน�นหนทางและวธการในการรบมอ
กบส�งท�จะเกดข�นในอนาคตจงเปนส�งท�ตองเรงใหเกดข�น เพ�อปองกนการเกดปญหาท�จะตามมา
อยางไรกตามวธการในการท�จะรบมอกบขยะดงกลาวตองไดรบความรวมมอและความ
ชวยเหลอจากหลายฝาย ท�งคนในชมชน องคกรหรอหนวยงานภายนอก และอทยาน เน�องจากขยะ
ดงกลาวมผลกระทบตอคนหลายฝาย และเปนส�งท�ไมสามารถใหใครเพยงคนใดคนหน� งเปน
ผรบผดชอบท�งหมด ซ� งแมแตผผลตวสดสารเคมเองกควรมสวนรวมในการหาทางแกไขและ
ชวยเหลอ ไมวาจะเปนการรบคนขยะดงกลาวไปจดการใหถกตองตามกระบวนการ (returnable
recycling program) หรอการใชวสดท�เปนมตรกบส�งแวดลอมในการผลตวสดสารเคม เพ�อใหม
![Page 69: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/69.jpg)
61
ผลกระทบตอส�งแวดลอมนอยท�สด ทางอทยานเองไดช�อวาเปนเจาของพ�นท� ดงน�นตองชวยรบภาระ
ในสวนน� ดวย โดยอาจมการใหความชวยเหลอในดานของการขนสงในการนารถเขามารบขยะ
ดงกลาวไปท�งในเมอง สวนคนในชมชนเองกควรท�จะรจกการคดแยกขยะอนตราย ถงแมขยะเหลาน�
จะไปสามารถเพ�มรายไดใหกบคนในชมชนไดเหมอนกบขยะ recycle แตคนในชมชนเองควรพง
ระลกอยเสมอวาการกระทาดงกลาวจะสงผลดใหกบลกหลานของตนเองในอนาคต ใหพวกเขา
สามารถดารงชวตอยทามกลางธรรมชาตเหลาน� ไดตอไป และควรสรางเปนขอปฏบตรวมกนของคน
ในชมชนในการชวยกนคดแยกขยะดงกลาว เพ�อสงตอไปในเมอง
นอกจากน�แลวทางผวจยเหนวานาจะเกดกระบวนการทางวฒนธรรม ท�จะเปนฐานของการ
สรางความเขมแขงของชมชนในการรบมอกบปรากฏการณใหมๆท�จะเขามาในชมชน
การสรางวฒนธรรมทองถ�นเพ�อทาใหเกดกระบวนการจดการขยะท�มประสทธภาพ
วธการตามกระบวนการจดการขยะของชมชนน�ถอไดวาเปนกระบวนการท�ฝงรากลกอยใน
วถปฏบตของคนกะเหร� ยงมายาวนาน อนเน�องมาจากวถชวตความเปนอยของคนกะเหร� ยงท�ตอง
พ�งพาอาศยกบทรพยากรธรรมชาต ปาไม ซ� งลวนเปนแหลงอาหารและรายไดของชาวกะเหร� ยง
ดงน�นส�งใดกตามท�อาจสงผลกระทบตอพ�นท�ท�คนเหลาน� พ�นท�น�นจะไดรบการปกปองจากผอาศย
พ�นปาแหงน� เพ�อใหพวกเขาสามารถดารงชวตอยและพ�งพาอาศยทรพยากรเหลาน�นไดตอไป อกท�ง
ยงรกษาทรพยากรเหลาน�นมใหหมดไป เพ�อใหลกหลานในภายภาคหนาไดใชทรพยากรเหลาน�น
สบไป ดงน�นคนกะเหร�ยงจงมวธการในการจดการกบขยะท�พยายามใหมผลกระทบตอส�งแวดลอม
นอยท�สด โดยใชกระบวนการอนเปนการจดการขยะกอนเกดขยะข�นเปนการจดการขยะลวงหนา
โดยการปองกน และลดการเกดขยะ(proactive waste reduction & proactive recycle) โดยการส�งสม
ความร และถายทอดความรน�นไปสคนรนถดไป จนกลายเปนการสรางวถปฏบตและกลายเปน
วฒนธรรมชมชน ท�คนในชมชนรบและสบทอดกนมา ซ�งวฒนธรรมชมชนน� สามารถถกยกระดบ
ข�นไปเพ�อเผยแพรใหสงคมไดรบร และตระหนกถง อกท�งอาจมการนาไปปรบหรอประยกตใชใน
สงคมอ�นๆ ดวย โดยถอไดวาการกระทาดงกลาวจะนาไปสการพฒนาอยางย �งยนในเชงของ
ส�งแวดลอม
การสรางความเขมแขงของชมชนท�จะทาใหโครงการการจดการขยะมความย�งยน
วถชวตของคนในชมชนเขาเหลก มการสรางกลไกลควบคมซ�งกนและกนดวยระบอบวถ
ประชา และรวมกนสรางสรรคชมชนได อยางไรกตามดวยเหตท�ชมชนเองตางกเร�มเปล�ยนแปลงไป
เน�องจากการรบวฒนธรรมและการตดตอส�อสารกบภายนอกมากข�น ทาใหสถานการณขยะท�เกดข�น
ในชมชนเปล�ยนไป แตการจดการขยะในปจจบนของชาวบานจงยงมลกษณะเปนกาจดการแบบเดม
และสงผลทาใหการตระหนกถงการมสวนรบผดชอบตอสงคมและชมชนเร�มลดลง สงเกตไดจาก
การเขารวมกจกรรม หรอการประชมของหมบานท�มชาวบานเขามาใหความสนใจนอย เน�องจากคด
![Page 70: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/70.jpg)
62
วาเร�องดงกลาวเปนหนาท�ของแกนนาหรอผนาในชมชนเทาน�นท�ทาหนาท�เปนผรบผดชอบจดตอ
เร�องสาธารณะของชมชน ดงน�นการกระตนและเสรมสรางความรวมมอใหเกดข�นตอชมชนบานเขา
เหลกจงเปนส�งท�ผวจยคดวาเปนส�งท�จะชวยทาใหคนในชมชนหนกลบมาเหนความสาคญของการ
เขามามสวนรวม และหาแนวทางในการปองกนและแกไขปญหาตางๆ รวมกน ซ�งหากคนในชมชน
ตางเหนพองวาส�งใดเปนปญหาของชมชนหรอสวนรวมท�จะตองชวยกนแกไขหรอปองกนแลว กจะ
นาไปสการแลกเปล�ยนความคดเหนในการหาแนวทางการจดการ และการรวมตวของกลมคนท�จะ
มาเปนอาสาสมครในการทางานเร�องตางๆ อกท�งการรวมมอกบกลม หนวยงานหรอองคกรภายนอก
ในการจดการกบปญหาบางอยางในชมชน
ดงน�นกจกรรมท�ผวจย ไดเขาไปจดทารวมกบกลมอาสาสมครน�น กเพราะมความตองการท�
จะไปกระตนจตสานกของเดกตอเร�องพฤตกรรมการท�งขยะ การบรโภค และสะทอนถงสถานการณ
ขยะในพ�นท�ชมชนและพ�นท�ปา ซ�งกลมอาสาสมครไดเสนอแนวทางการจดการขยะในพ�นท�ชมชน
กลบมา ซ�งถอไดวาเดกเร�มตระหนกและเหนความสาคญของขยะในชมชนของพวกเขาแลว และ
การรวมกลมอาสาสมครดงกลาวยงเปนการรเร�มการสรางองคประกอบหน�งของข�นตอนการนาไปส
การเกดชมชนเขมแขงอกดวย อกท�งการนาผลการศกษาและขอเสนอแนะของกลมอาสาสมครตอ
การประชมประชาคมน�นกชวยกระตนเร�องขยะและส�งแวดลอมทรพยากรในกลมของผนาและแกน
นาชมชนใหตระหนกถงความสาคญของการหาแนวทางในการปองกนและแกไขปญหาท�เกดข�น
โดยความสามารถของชมชนเอง หรออาจมการรวมมอกบกลมหรอองคกรภายนอกในการจดการ
และรบมอกบปญหาท�จะเกดข�นดงกลาว
การกระตนใหเกดการเพ�มบทบาทและใหอานาจ (Empowerment) การจดกจกรรมกบกลม
อาสาสมครท�เปนเดกน�น เน�องจากผวจยเหนวานอกจากเดกจะเปนกลมท�สามารถเรยนรปลกฝงได
งายแลว ยงเปนกลมสาคญท�จะชวยลดขยะประเภทถงขนมในพ�นท�ชมชนไดแลวกลมเดกเหลาน� ยง
ถอไดวาเปนกลมท�จะเปนแกนนาในการพฒนาชมชนของพวกเขาตอไป ดงน�นการเร� มตนเพ�ม
บทบาทและอานาจใหแกกลมเดก โดยการใหเดกเขามามสวนรวมและแสดงความรบผดชอบตอ
สวนรวมน�นจงจาเปนอยางย�ง เพ�อรวมกนหาแนวทางในการต�งรบ ปองกนและแกไขสถานการณ
ขยะท�เกดข�นรวมกนกบกลมผใหญหรอแกนนาในชมชน และหนวยงานหรอองคกรภายนอก อก
ท�งเขามามบทบาทหรอเปนแกนนาสาคญในการเกบขยะในพ�นท�ของชมชน
การสนบสนนใหเกดการมสวนรวมของภาคภาคท�หลากหลาย การมสวนรวมดงกลาวจะ
สงผลสาคญในการจดการขยะใหย �งยน เน�องจากโครงการหรอกจกรรมบางอยางชมชนมอาจ
จดการเพยงฝายเดยวได เพราะโครงการดงกลาวอาจอยนอกเหนอความสามารถของคนในชมชน
ดงน�นทกภาคสวนควรมบทบาทตอการจดการขยะของชมชน ต� งแต หนวยงานของรฐบาล
บรษทเอกชน หรอ องคกรอสระตางๆ และตวชมชนเองเขามารวมมอกบการจดการเร�องขยะ โดยใน
ชมชนบานเขาเหลกน�นเพ�อมความจาเปนท�จะตองพ�งพาและอาศยความรวมมอจากองคกรภายนอก
![Page 71: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/71.jpg)
63
หรอทางอทยานแหงชาตเฉลมรตนโกสนทร เน�องจากสทธของชมชนตอการจดการทรพยากร
ทองถ�นน�นถกเพกถอนไป เม�อรฐเขามาควบคมทรพยากรธรรมชาตตางๆของประเทศจากการจดต�ง
อทยานแหงชาต หนวยงานอทยานแหงชาตเฉลมรตนโกสนทรท�จะเขามาทาหนาท�เปนแกนนา
สาคญในการเขามบทบาทตอกระบวนการจดการขยะของหมบาน หรอเขามามสวนเก�ยวของในการ
ชวยสนบสนนโครงการในเร�องตางๆ เชน งบประมาณ คาปรกษาในการจดทาโครงการ หรอการ
รบนาเอาแนวทางหรอวตถประสงคของโครงการไปใสไวในแผนงานหรอกฎระเบยบตางๆ ของ
หนวยงานท�สอดคลองกน เพ�อเปนการรองรบความย �งยนของโครงการดงกลาวตอไป
![Page 72: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/72.jpg)
64
บทท� 7
กระบวนการเรยนรของกลมผวจยท�ไดจากงานวจย
ในปจจบนในวงการวชาการมการกลาวถงนเวศวทยาแนวลก (deep ecology) อยาง
กวางขวาง อนเน�องมาจากปญหาส�งแวดลอมในปจจบนท�เพ�มมากข�นท�เปนผลมาจากกระบวนการ
ผลตและบรโภคตามกระแสระบบทนนยม แตจากการท�ผวจยไดศกษาการจดการขยะของชมชนเขา
เหลกกลบพบวาวธการจดการของคนในชมชนมลกษณะท� เปนการอนรกษธรรมชาตและ
ส�งแวดลอมอยกอนแลว กลาวคอมการจดการและใชทรพยากรอยางคมคากอนท�ส�งเหลาน�นจะ
กลายเปนขยะ โดยผานกระบวนการทางวฒนธรรมและวถปฏบตของชมชนท�สบทอดกนมา
ยาวนาน
นอกจากน�ผวจยยงไดรบมมมองใหมจากการเขาไปศกษาในชมชนเขาเหลก กลาวคอ คน
กะเหร�ยงซ�งมกถกคนสวนใหญมองวาเปนชนกลมนอยท�มภาพในทางลบวาเปนผทาลายธรรมชาต
จากการทาไรเล�อนลอย และเปนกลมท�ไมมบทบาทในการดแล และรกษาธรรมชาต แทท�จรงแลว
กลบเปนกลมคนท�มโลกทศนในการดแลธรรมชาต และรกษาส�งแวดลอมมากกวาชมชนเมอง ส�ง
เหลาน�ทาใหเราตองกลบมาพจารณากนวา เราจะมโลกทศน วธปฏบตตอธรรมชาตอยางไร และจะ
เลอกการจดการส�งแวดลอมและทรพยากรธรรมชาต โดยเฉพาะขยะแบบใดท�จะเปนการรกษา
ส�งแวดลอมอยางแทจรง
![Page 73: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/73.jpg)
65
บรรณานกรม
กรมการปกครอง. โครงการรณรงคส�งของท�ไมใชแลวท�วประเทศ. กรงเทพมหานคร, 2539.
กรมควบคมมลพษ. ขยะอนตราย. (2550).[ออนไลน]. เขาถงไดจาก
http://infofile.pcd.go.th/waste/Municipal.pdf
โครงการจดการขยะมลฝอยหมบานนารอง ( สนบโครงการเมองนาอย ).(2550). [ออนไลน]. เขาถง
ไดจาก http://www.muangkao.com/binpilot49.doc
ตนตะวน. “สรางความรวมมอในชมชนในการจดการขยะ,” วารสารทองถ�นไทย. 1.(2) :57-60,
2545.
ปรชา เป� ยมพงศสานต. นเวศเศรษฐศาสตร และนเวศวทยาการเมอง. กรงเทพมหานคร : โรงพมพ
จฬาลงกรณมหาวทยาลย, 2541.
ปานกมล พสฐอรรถกลและเสาวลกษณ รงเรองตะวนศร. “การสงเสรมการมสวนรวมและ
กระบวนการเรยนรของประชาชนในการจดการขยะมลฝอยชมชน,” วารสาร
มหาวทยาลยสงขลานครนทร ฉบบสงคมศาสตรและมนษยศาสตร.10. ( 2) :165-166, 2547.
แผนแมบทชมชนบานเขาเหลก.(2550).หมท� 5 ตาบลเขาโจด อาเภอศรสวสด� จงหวดกาญจนบร
มลนธชมชนไทย. (2550). [ออนไลน]. เขาถงไดจาก : http://www.chumchonthai.or.th
ลาวลย จระพงษ,ไคโตซาน.(2550).[ออนไลน]. เขาถงไดจาก :
http://www.doae.go.th/Library/html/detail/ditosan.htm
สถาบนวจยและพฒนา มหาวทยาลยศลปากร. สงคมและวฒนธรรมกะเหร�ยง กาญจนบร.
นครปฐม: สานกพมพมหาวทยาลยศลปากร พระราชวงสนามจนทร,2533.
![Page 74: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/74.jpg)
66
สมสวย สะหร�งบน. การสรางหลกสตรฝกอบรมส�งแวดลอมศกษาเร�องการจดการขยะมลฝอย ใน
ครวเรอนสาหรบคณะกรรมการชมชนเขตเทศบาลเมองนครปฐม. กรงเทพมหานคร :
2538.
สรรกษ บางสด. “29 บาทครวเรอนสะอาดหมบานสดใส,” วารสารผนาทองถ�น. 5. (56) : 49-52.
2548.
สจรตลกษณ ดผนง และคนอ�นๆ. สารานกรมกลมชาตพนธ กะเหร�ยงโป. กรงเทพมหานคร:
สานกพมพบรษทสหธรรมก จากด, 2540.
อาณต ตนโช. “การเล�ยงไสเดอนดนในโรงเรอนเพ�อกาจดขยะชมชน,” วารสารเกษตรธรรมชาต. 48
(1): 28-34, 2546.
วธคดชมชนน� าผาง จงหวดนาน วารสารผนาทองถ�น. 3.27:62, 2548.
![Page 75: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/75.jpg)
67
ภาคผนวก
ภาคผนวกท� 1 ตารางแสดงการเกบขอมลในการศกษา
ประเดนการเกบขอมล
(แยกตามวตถประสงค)
กลมผใหขอมล
วธการดาเนนงาน
เคร�องมอท�ใชเกบขอมล
1. ศกษาวธการจดการขยะ
ของชมชน
ประเดนในการเกบขอมล
ชด A:
ความรความเขาใจเก�ยวกบ
การจดการขยะในครวเรอน
§ ประเภทขยะ
§ วธการจดการขยะ
§ รายละเอยด ข�นตอน
วธการจดการ
§ แ ห ล ง ท� ม า ข อ ง
ความรในการจดการ
ขยะ
ชด B: ความรความเขาใจ
เก�ยวกบการจดการขยะใน
ชมชน
§ ประเภทขยะ
§ วธการจดการขยะ
§ รายละเอยด ข�นตอน
วธการจดการ
§ แหลงท�พบขยะใน
ชมชน (แผนท�)
§ ปรมาณขยะแตละ
ป ร ะ เ ภ ท ท� พ บ ใ น
ชมชน
ชด A:
กลมตวอยาง 27 ครวเรอน
ชด B:
ไม ม เ น� อ ง จา ก เ ป นก า ร
สงเกตแบบไมมสวนรวม
พ�นท�ท�สงเกต
ชด A:
การสารวจครวเรอนโดยใชการ
สงเกตแบบไมมสวนรวม
แ ล ะ ก า ร ส ม ภ า ษ ณ แ บ บ ม
โครงสราง
ชด B:
การสงเกตแบบไมมสวนรวม
ชด A:
แบบบนทกการสารวจใน
ครวเรอน
ชด B:
แบบบนทกการสง เกตใน
ชมชน
![Page 76: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/76.jpg)
68
2 .ศกษาทศนคตของคนใน
ชมชนท�มตอการจดการขยะ
ประเดนในการเกบขอมล
ชด C:
§ ค ว า ม ค ด เ ห น ข อ ง
ช า ว บ า น ถ ง ผ ล ด -
ผ ล เ ส ย ข อ ง ก า ร
จ ด ก า ร ข ย ะ ข อ ง
ชมชนในปจจบน
§ เหตผลในการจดการ
ขยะแตละประเภท
และผลด-ผลเสย ตอ
ก า ร จด ก า ร ข ย ะ ท�
กระทาอยในปจจบน
§ แ น ว โ น ม ข อ ง
ปรมาณและประเภท
ขยะในอนาคต
§ ค ว า ม ค ด เ ห น ข อ ง
ชาวบานตอส�อ เพ�อ
นาไปสการวเคราะห
ห า แ น ว ท า ง ก า ร
จ ด ก า ร ข ย ะ ท�
เหมาะสมตอ ปจจย
เง�อนไข ของชมชน
(สง ค ม วฒน ธ ร ร ม
การเมอง เศรษฐกจ
§ แนวทางและวธการ
จ ด ก า ร ข ย ะ ท�
เหมาะสมตอชมชน
เขาเหลก
ชด C:
กลมอาสาสมครท� เขารวม
ศกษากบผ วจยจ านวน 8
ค น แ ล ะ ค น ใน ช ม ช น ท�
สนใจเขาสนทนากลม โดย
ไมจากดจานวน
ชด C:
การสนทนากลมยอย ( focus
group)
ชด C:
แบบบนทกการสนทนากลม
ยอย
![Page 77: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/77.jpg)
69
3. ศกษาวธการจดการขยะท�
เหมาะสมรวมกนกบคนใน
ชมชน
ประเดนในการเกบขอมล
ชด D:
กจกรรมท�ทา
§ วตถประสงค
§ ผเขารวมกจกรรม
§ ข� น ต อ น ก า ร
ดาเนนงาน
§ เ ก ณ ฑ ก า ร วด ผ ล
โครงการ
§ สรปผลกจกรรม
ชด E:
§ ผ ล ก า ร ด า เ น น
โครงการ เพ�อดว า
โครงการประสบผล
ตามวตถประสงค
§ ปจจย หรอ เง�อนไข
ท� ท า ให โ ค ร ง ก า ร
บ ร ร ล ผ ล ห ร อ ไ ม
บรรลผล
§ การเสนอแนวทางใน
ก า ร ด า เ น น ง า น
จดการขยะเพ� อให
กจกรรมเปนไปตาม
วตถประสงค
ชด D:
กลมอาสาสมครท� เขารวม
ศกษากบผวจย
ชด E:
กลมอาสาสมครท�เขารวม
ศกษากบผวจย
ชด D:
- การสนทนากลมยอย( focus
group) เพ�อหาแนวทางในการ
ทดลองปฏบตการจดการขยะ
ชด E:
- ก า ร สนท น า ก ล มยอ ย เ พ� อ
สรปผลกจกรรม
แบบบนทกผลการทดลอง
- แบบบนทกกจกรรมการ
จดการขยะ ชด D
- บนทกสนทนากลมยอย ชด
E
![Page 78: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/78.jpg)
70
ภาคผนวกท� 2 เคร�องมอการเกบขอมล
แบบสอบถามชด A
แบบบนทกการสารวจ ( ในครวเรอน )
ช�อผสงเกต...........................................................................................................................................
สถานท�.............................................โซน........................ วน/เวลาท�สงเกต.......................................
ประเดนในการสารวจ
1. เพ�อสารวจประเภทของขยะและวธการจดการขยะท�พบในครวเรอน (โปรดอธบายข�นตอนการ
จดการขยะในขอ 2 )
ขยะแหง ตนทาง Recycle ปลายทาง เผา
Reduce ฝง
Reuse อ�นๆ
Repair
อ�นๆ
ขยะเปยก ตนทาง Recycle ปลายทาง เผา
Reduce ฝง
Reuse
Repair อ�นๆ
อ�นๆ
ขยะอนตราย ตนทาง Recycle ปลายทาง เผา
Reduce ฝง
Reuse อ�นๆ
Repair
อ�นๆ
![Page 79: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/79.jpg)
71
ขยะท�วไป ตนทาง Recycle ปลายทาง เผา
Reduce ฝง
Reuse อ�นๆ
Repair
อ�นๆ
2. รายละเอยดของข�นตอนการจดการขยะท�สารวจได ...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
3. ชาวบานในแตละครวเรอนสรางขยะประเภทใดมากท�สด และเน�องมาจากสาเหตใด (เพ�อนาไปส
การลดขยะประเภทน�นๆ อยางเหมาะสม)
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
4. ไดรบความรเก�ยวกบการจดการขยะหรอไม และมาจากแหลงใดบาง อยางไร (เพ�อดแหลงท�มา
ของความรในการจดการขยะของชมชน วธการถายทอดหรอผมบทบาทในการถายทอด) ...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
![Page 80: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/80.jpg)
72
แบบสอบถามชด B
แบบบนทกการสงเกต (ในชมชน)
ช�อผสงเกต...........................................................................................................................................
สถานท�.............................................โซน........................ วน/เวลาท�สงเกต.......................................
ประเดนในการสารวจ
1. เพ�อสารวจประเภทของขยะและวธการจดการขยะท�พบในชมชน (เพ�อดวธการจดการขยะตามแต
ละประเภทในชมชน)
ขยะเปยก ตนทาง Recycle ปลายทาง เผา
Reduce ฝง
Reuse ทาปย
Repair อ�นๆ ระบ.........
อ�นๆ ระบ........
ขยะแหง ตนทาง Recycle ปลายทาง เผา
Reduce ฝง
Reuse ทาปย
Repair อ�นๆ ระบ..........
อ�นๆ ระบ............
ขยะอนตราย ตนทาง Recycle ปลายทาง เผา
Reduce ฝง
Reuse ทาปย
Repair อ�นๆ ระบ
![Page 81: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/81.jpg)
73
อ�นๆระบ..........
ขยะท�วไป ตนทาง Recycle ปลายทาง เผา
Reduce ฝง
Reuse อ�นๆ............
Repair อ�นๆ ระบ.........
อ�นๆ ระบ............
2. รายละเอยดของข�นตอนการจดการขยะท�สารวจได ดการจดการของ
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
3. เพ�อสงเกตจดท�ท�งขยะในชมชน (แผนท�ประกอบ) (เพ�อใหทราบถงพ�นท�ท�งขยะวาจะมผลดหรอ
ผลเสยตอชาวบานหรอไม อยางไร และนาไปสการการแลกเปล�ยนความคดเหนในการจดการขยะท�
เหมาะสมตอไป)
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
4. ชาวบานในชมชนมการสรางขยะประเภทใดมากท�สด และเน�องมาจากสาเหตใด (เพ�อนาไปสการ
ลดขยะประเภทน�นๆ อยางเหมาะสม)
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
![Page 82: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/82.jpg)
74
แบบสอบถามชด C
แบบบนทกการสนทนากลมยอย
เพ�อทราบทศนคตของคนในชมชนตอการจดการขยะ
ผเขารวมสนทนา
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
ผบนทก............................................................................................................................................
วนท�.............................................................................. .................................. ................................
1. ความคดเหนตอการจดการขยะของชมชนในปจจบนวามผลดและผลเสยตอชาวบานหรอไม
อยางไร (เพ�อทาใหทราบวาการจดการขยะท�เปนอยควรมรปแบบการจดการขยะอ�นๆ หรอไม)
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
2. เหตผลในการจดการขยะแตละประเภทในปจจบน (เพ�อดเหตผลวาทาไมชาวบานจงใชวธน�นใน
การจดการขยะแตละประเภท)
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
3. คาดวาแนวโนมของปรมาณขยะในชมชนจะเปนอยางไร และเปนขยะประเภทใด เพราะเหตใด
(เพ�อหาแนวทางในการจดการขยะประเภทน�นๆ)
ขยะเปยก เพ�ม ลดลง คงท�
ขยะแหง เพ�ม ลดลง คงท�
ขยะอนตราย เพ�ม ลดลง คงท�
![Page 83: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/83.jpg)
75
ขยะท�วไป เพ�ม ลดลง คงท�
4. มความคดเหนอยางไรตอการจดการขยะจากส�อ (เพ�อท�จะทาใหชาวบานไดพจารณาถงความ
เหมาะสมของวธการจดการขยะท�พบในส�อ ซ�งจะนาไปสการหาแนวทางในการจดการขยะท�
เหมาะสมกบชมชน)
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
5. รวมเสนอแนะแนวทางวธการจดการขยะ ท�คดวามความเหมาะสมกบบรบทของชมชน (โดย
คานงถง คาใชจาย ความสะดวก ระยะเวลา กฎ/กตกาของหนวยงานท�เก�ยวของ ประเพณวฒนธรรม
ความเช�อ ฯลฯ) (เพ�อหาวธการในการทดลองจดการขยะท�มความเหมาะสมกบบรบทชมชน)
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
![Page 84: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/84.jpg)
76
แบบสอบถามชด D
แบบบนทกผลการทดลองโครงการ
เพ�อหาแนวทางการจดการขยะท�เหมาะสมกบชมชน โดยบนทกการดาเนนโครงการและผล
การดาเนนโครงการ เพ�อสรปผลการดาเนนโครงการและวเคราะหวาโครงการท�เกดข�นมความ
เหมาะสม ประสบความสาเรจหรอไม เพราะอะไร จะมวธการดาเนนโครงการตอไปอยางไร ใน
รปแบบใดจงจะเหมาะสมและประสบความสาเรจ
ผบนทก............................................................................................................................................
วนท�.............................................................................. .................................. ................................
ประเดนในการดาเนนกจกรรม
1. วตถประสงคของกจกรรม
2. ผเขารวมกจกรรม
3. ข�นตอนการดาเนนงาน
4. เกณฑการวดผลโครงการ
5. สรปผลกจกรรม
![Page 85: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/85.jpg)
77
แบบสอบถามชด E
แบบบนทกการสนทนากลมยอย (แบบประเมนผลการทดลอง)
เพ�อสรปผลการทดลองจดการขยะ
ผเขารวมสนทนากลมยอย
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
ผบนทก............................................................................................................................................
วนท�.............................................................................. .................................. ................................
1. ผลการดาเนนงานเปนอยางไร (เพ�อดวาโครงการไดผลตามวตถประสงคหรอไม)
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
. .........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
. .........................................................................................................................................................
. .........................................................................................................................................................
2. ปจจย / เง�อนไข ท�ทาใหโครงการประสบผลหรอไมประสบผลตามเปาหมายคออะไร (เพ�อด
ปจจยหรอเง�อนไขท�จะทาโครงการตอไปใหเปนไปตามวตถประสงค)
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
. .........................................................................................................................................................
![Page 86: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/86.jpg)
78
3. หากตองการทาใหโครงการจดการขยะบรรลตามวตถประสงคควรมวธการทาอยางไร (เพ�อหาวธ
ท�ทาใหโครงการตอไปมความเหมาะสมและตรงตามวตถประสงค)
.........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
. .........................................................................................................................................................
.......................................................................... ........................................... ..................................
![Page 87: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/87.jpg)
79
ภาคผนวกท� 3 เกณฑการแบงครวเรอนเพ�อทาการสมภาษณถงประเภทและวธการจดการขยะท�พบ
ในครวเรอน
แบงเง�อนไขความแตกตางออกเปน 9 กลมตวอยาง จานวน 27 ครวเรอน ดงน� คอ
1. รานคาของชาจานวน 3 ราน
2. บานผนาท�เปนทางการจานวน 5 หลง ผนาอยางไมเปนทางการจานวน 3 หลง
3. บานท�มการทาโฮมสเตยจานวน 3 หลง
4. บานท�ทาอาชพเกษตรกรรมท�ใชสารเคมจานวน 2 หลง และไมใชสารเคมจานวน 2 หลง
5. บานท�มลกหลานไปทางานหรอศกษาตอในเมองจานวน 2 หลง
6. บานท�มการทาโครงการนารองจานวน 3 หลง
7. วด
8. บานท�มครในชมชนอาศยอยจานวน 2 หลง
9. บานท�ไมใชคนพ�นถ�นแตด�งเดม 2 หลง
ภาคผนวกท� 4 รายช�อผเขารวมประชาคมกลมอาสาสมครและกลมแกนนาชมชน
รายช�อผเขารวมประชาคมกลมอาสาสมครและทดลองกจกรรม มท�งหมด 10 คน ดงน�
1) นางสาวอารยรตน ศรเร�มสกล อาย 15 ป ช�น ม.4 โรงเรยนศกษาสงเคราะหพนมทวน
2) เดกหญงนกเอ�ยง สขนา อาย 14 ป ช�น ม.2 โรงเรยนศกษาสงเคราะหพนมทวน
3) เดกหญงแววตา โจนอางน� า อาย 13 ป ช�น ม.1 โรงเรยนศกษาสงเคราะหพนมทวน
4) เดกชายขจร แกวพาว อาย 13 ป ช�น ม. 1 โรงเรยนประชามงคล
5) เดกหญงพชรนสา โจนอางน� า อาย 12 ป ช�น ป. 6 โรงเรยนบานเขาเหลก
6) เดกชายพรศกด� สวสด� พนาไพร อาย 12 ป ช�น ป. 6 โรงเรยนบานเขาเหลก
7) เดกหญงศนนารถ คลองแหง อาย 12 ป ช�น ป. 6 โรงเรยนบานขาเหลก
8) เดกหญงภาวน ถ�นเขาเหลก อาย 11 ป ช�น ป. 5 โรงเรยนบานเขาเหลก
9) เดกหญงจราพร บวขาว อาย 11 ป ช�น ป. 5 โรงเรยนบานเขาเหลก
10) เดกชายพนม ภพนาสวสด� อาย 12 ป ช�น ป. 5 โรงเรยนบานเขาเหลก
รายช�อผเขารวมประชมประชาคมกลมแกนนาชมชน มดงตอไปน�
1) นายไพศาล สนหอม เจาหนาท�อทยาน
2) นายกาพล สวสด� บรรกษ เจาหนาท�อทยาน
3) นางสาวสชาดา สนชย เจาหนาท�อทยาน
4) นางสาวสไพร ศรภมมา เจาหนาท�อทยาน
5) นางปราณ มานกร เจาหนาท�อทยาน
![Page 88: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/88.jpg)
80
6) นายอนนต บญเขญ เจาหนาท�อทยาน
7) นางสาวสภางค บานกลางดารง เจาหนาท�ศนยพฒนาสงคม
8) นายสยาม สวสด� คณา เจาหนาท�ศนยพฒนาสงคม
9) นายนคม สวสด� พนาไพร กานน
10) นายมาโนช แกวพาว ผชวยกานน
11) นายสวทย มหาโชคธรณ สารวตรกานน
12) นายเกษม ลาใยวมล องคการบรหารสวนตาบลเขาโจด
13) นายทนงศกด� สวสด� พนาไพร องคการบรหารสวนตาบลเขาโจด
14) นายไพรช ศรเร�มสกล ครศนยการศกษานอกโรงเรยน
15) นายไกรษร มานตย กลมผทาโฮมสเตย
16) นางมนทกา มาณะด ผดแลเดกกอนวยเรยนบานเขาเหลก
17) นายบญมา ดาวเรอง
18) นายหอย เขาเหลกสมบรณ
ภาคผนวกท� 5 รายละเอยดการทาประชาคมกลมอาสาสมคร
วตถประสงคในการทาประชาคมกลมอาสาสมคร
1. เพ�อใหกลมเดกท�เปนอาสาสมครเรยนรประเภทขยะและการจดการขยะท�มอยใน
ครวเรอนของตน
2. เพ�อใหกลมอาสาสมครรวมแสดงความคดเหนท�มตอการจดการขยะท�มอยในชมชน
และครวเรอน และรวมกนหาแนวทางในการทากจกรรมท�เก�ยวกบการจดการขยะในชมชนและ
ครวเรอนรวมกน
3. เพ�อหาแนวทางท�เหมาะสมในการจดการขยะในพ�นท�ครวเรอน และชมชน
4. เพ�อใหกลมอาสาสมครรบรและตระหนกถงเร� องขยะในชมชนท� เพ�มมากข� นถง
สถานการณขยะท�เกดข�นในชมชน เน�องจากขยะมปรมาณมากข�น ซ�งนอกจากขยะจะเกดข�นจาก
คนในชมชนเองแลว ชมชนแหงน� ยงมขยะตามฤดกาลซ�งเปนส�งใหมท�คนในชมชนไมเคยประสบมา
กอน โดยเฉพาะในชวงของฤดกาลการเกบเหดโคน รวมไปถงขยะท�เกดข�นตามเทศกาลตางๆ ดวย
ท�งน� เพ�อเปนการเตรยมพรอมในการปองกนปญหาขยะท�จะเกดข�น
5. เพ�อใหกลมอาสาสมครไดตระหนกถงหนาท�ความรบผดชอบท�ตองมรวมกนในชมชน
เน�องจากไมวาจะเปนกลมคนวยใดกไดช�อวาเปนคนในชมชนเชนเดยวกน อกท�งยงกลมเดก
รบทราบวาตนเองกสามารถเขามามสวนรวมและมสวนสาคญในการเสนอแนะแนวทางและชวย
แกปญหาตางๆ ของชมชน
![Page 89: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/89.jpg)
81
ภาคผนวกท� 6 รายละเอยดการใชส�อในชมชนเพ�อถามความคดเหนตอการจดการขยะในชมชน
ผวจยไดจดทาส�อข�น 3 ส�อดวยกน คอ การแสดงละคร การเดนเกบขยะในชมชน การเดน
สารวจผก-ผลไมในชมชน ซ�งเปนส�อท�สะทอนพฤตกรรมหรอสถานการณท�เกดข�นจรงในชมชน
โดยมรายละเอยด ดงตอไปน�
4.1 การแสดงละคร
ผวจยไดใชส�อการแสดงละคร เน�องจากเปนส�อท�ผวจยคดวาสามารถสะทอนใหเหน
ถงสภาพปญหาของชมชนไดด โดยเฉพาะกบกลมอาสาสมครท�เปนกลมเดกในชมชน เพราะกลม
อาสาสมครอยในชวงวยท�เหมาะสมในการถายทอดความรโดยใชละคร นอกจากน�กลมอาสาสมคร
กจะสามารถถายทอดความรท�ไดจากละครไปสกลมเดกในวยเดยวกนได โดยประเดนท�ผวจ ย
ตองการใหมมมองแกกลมอาสาสมคร คอ ปญหาของขยะตามฤดกาลท�ทาใหเกดอปสรรคในการ
หาของปา และการชวยลดภาระคาใชจายของผปกครองดวยการลดการบรโภคขนมถงจากภายนอก
ซ�งเน�อหาของบทละครมดงน�
เชาตร ณ บานหลงหน�ง ท�สองสามภรรยา กาลงจะต�นเพ�อออกไปหาเหดโคน
ภรรยา : พอๆต�นๆ…. สายแลว!
สาม : รแลวแม
ภรรยา : รบหงขาวเตรยมไวใหดะบอกอน
สาม : ออ
ภรรยา : วนน� เราจะไปหาเหดแถวไหนด ชวงน�หาไดนอยจรงๆ บานอ�นกรบต�นกนแตเชามดออกไป
หากนแลว แถมปน�คนจากขางลางกข�นมาหาเยอะกวาปกอนๆอก
สาม : น�นส ! ง�นเราคงตองเขาปาไปลกๆหนอยแลวกน ใกลเปดเทอมลกแลว
ภรรยา : ออ.........
ระหวางทางในปา
ภรรยา : ตายจรงทาไมเด�ยวน�ขยะมนเยอะอยางน� น�!
สาม : จรงดวย!
ภรรยา : แมวาเจอขยะเยอะกวาเหดอก
สาม :พอวาระหวางหาเหดน�จะเกบขวด ท�เจอตามทางไปขายดวยดกวา อาจไดเยอะกวาเหดซะอก
ภรรยา : ง�นกเกบขยะอ�นๆไวดวยเลย ขยะน�มนเยอะข�นจรงๆ
เดนหาเหนจนถงชวงบายของวน
ภรรยา : เฮออ.. สงสยวนน� ไดแคน�ละ สายแลว รอนจรงๆ แมวาไดซกรอยแหละม�ง
วนน�กเปนวนสดทายท�จะหาได
สาม : น�นสนะ ....เหนวาบานแมไอแดบกวาอยางง�นนะ
![Page 90: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/90.jpg)
82
ท�รานคา
แมคา : วนน� เปนไง หาไดเยอะม�ย เหนวากนวาเหดหมดแลวหน
ภรรยา : พรงน�กไมไปหากนแลว อยางวนน� เขาไปหาในปาลกนน
สาม : แตปน� เหดหมดเรวนะ คนขางลางเขามาหากนเยอะเลย ระหวางทางนะกเจอขยะเตมไปหมด
น�กเกบมาไดกระบงใหญเลย เด�ยววาจะเกบไวรอรถข�นมาซ�อ ขยะเยอะข�นอยางน� ไมรวาตอไปจะ
เปนยงไงนะ ไอท�ขายไมไดกตองเอามาเผาน�ส ควนกเยอะยงกะไฟไหม
แมคา : เอาน� ยงไมถงเจดขด 95บาท
ภรรยา : หาต�งคร� งคอนวน ยงไดไมถงรอยเลย วาจะซ�อน� าสมกนหนอย แตเอาไวกอนเหอะ
แมคา : จะเซนไวกอนม�ยละ
ภรรยา :ไวกอนละ เอาไวเซนอยางอ�น 555!
ท�บานดะบอ
ภรรยา : อาวไปไหนกนหมดแลว
พอ ดหนอยสวาดะบออยขางบานหรอเปลา
สาม : ออ เด�ยวเอาขวดท�เกบมาแยกไวกอน
ดะบอ : พอออออ อยากกนหนม ขอตงหนอยยย
ภรรยา : น�ๆ มาถงกขอเงนเลยนะ มาชวยแมหงขาวหนอย ตกน� ามาลางผกใหแมหนอย
ดะบอ :( รบตกน� า เอาผกมาแชไว)
พอออ เสรจแลวขอกนหนมนะ
พอ : เออออ ถามแมดลก
ดะบอ :นะพอนะ เด�ยวแดบมาจะไปรานคาดวยกน
แม : เด�ยวกเปดเทอมแลวนะ วนน�กหาเหดไดไมถงรอย
ดะบอ : กนนดเดยวจรงๆ นะพอนะ
พอ : แมใหลกหนอย หาบาท
ดะบอ : ขอสบบาทนะ นะ
พอให5 บาท แมให 5
แดบ : ดะบออ!!
ดะบอ : เอออ เด�ยวกอไฟใหแมกอน
รานคา
แดบ : ดะบอ ซ�อไร มขนมออกมาใหมๆ น�ๆ หอใหญเหมอนในทวเลย แมคา น�เทาไหร
แมคา : 25
แดบ : อะน� เอาดโดดวย
ดะบอเอาไร
![Page 91: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/91.jpg)
83
ดะบอ : ดโด กบหนมขาวโพด
ม 10บาท จะไดเหลอไว3 บาท
ดะบอ : ไปเลนท�โรงเรยนกนเถอะ เพ�อนๆคงเลนน� าแถวน�น
แดบ : ออๆ ไปกน
ดะบอกนขนมแปงขาวโพดหมด แดบกนน�าสมหมด กาลงจะท�งขยะลงตามขางทาง !!!
ทนใดน�น นางฟา กปรากฏกายข�น
เดกๆท�ง2 สองหยดน�ง มองหนากน
นางฟา : หามท�งนะ นองๆรม�ยวาการท�เราท�งขยะไมเปนท�อยางน� จะเกดอะไรข�นบาง
เดกๆท�ง 2 สายหนาพรอมกน
นางฟา : มา พ�นางฟาจะเลาใหฟง
การท�เราท�งขยะไมเปนท�อยางน� เม�อมนมหลายๆช�นเขา อยางแรกท�เราจะเหนเลยกคอ บาน
ของเราชมชน ของเราจะสกปรก ไมนาอยนะ
เสยงเหมอนมบางส�งแหวกอากาศออกมา!!!
ทนใดน�นมารรายปรากฏกายข�นมา
นางมาร : เดกๆจะอยาไปเช�อ ปาคนน� นะ เขาจะหลอกหน ถาขยะเยอะเรากเผาๆๆๆๆ เด�ยวมนก
หายไป จรง ม�ยยยย!!!
เดกๆ พยกหนาเหนดวย
นางมาร : ท�งๆไปเหอะๆ
เดกๆมองหนากนย�มเหนดวย
นางฟา : เดกๆตองฟงนางฟานะ นางฟาจะเลาใหฟงเพ�ม
น�แหนะ (มารรายเร�มทารายนางฟา) ปาคนน� น�มาวนวายกบเดกๆทาไม
นางฟา : โอยย! นางมารรายน�นแหละทาไมมาบอกใหเดกๆทาในส�งไมถกตอง
นางมาร : ช�นกแคบอกในส�งท�เดกๆ ทากนอยทกวน จรงม�ยย!!!
นางฟา : มายยนะ
ท�ง 2 ทะเลาะกน นางฟากไมสามารถท�จะชนะมารรายได
เดกท�งสองกท�งขยะลงตามพ�นขางทางใกลสะพานขามลาหวย กลางหมบาน
ภรรยา : ดะบอ ชวยแมกวาดบานหนอย เอาถงขยะไปเทแลวเผาดวยนะ
ดะบอ : ทาไมเด�ยวน� เผาบอยจงเลยแม
ภรรยา : อาว! กตองกนตองใชเยอะข�นน� ไอน�กอยาก ไอน�นกด ขนมท�แกกนดวยน�
ดะบอ : รแลวนา... เด�ยวจดไฟแปบเดยวกหายหมด
ขยะกองโต กอใหเกดควนไฟลอยท�วตวดะบอ และสนขท�บานเล�ยงไว ดะบอน�งเฝาดไฟเพ�อปองกน
ไมใหลามไป
![Page 92: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/92.jpg)
84
เชาวนตอมา ท�บานดะบอ
สาม : ดะบอต�นยงลก
ดะบอ : (ไอ) แอะๆ เจบคอ มนๆท�หวดวย พอ
พอ : ไมสบายรเปลา? เม�อวานไปเลนน� ามารเปลา?
ดะบอ : เปลาพอ เม�อวานกกนหนมกะดะบอแลวกน�งดคนอ�นเลนกน
แม : สงสยกนขนมเยอะเกนไปซะละม�งง ขาวปลากไมคอยกน กนแตขนมน�นแหละ ง�นเด�ยวไปหา
ยามากนไป แลวกนอนพกซะนะ
ดะบอ : จาแม แตเด�ยวออกไปเลนน� านะ พกหนอยเดยวคงจะหาย
แดบ : ดะบออยม �ยย ออกไปเลนท�โรงเรยนกน
ดะบอ : แปบนงๆ เด�ยวชวยแมทางานกอน
แมตะโกนเรยกใหดะบอท�ยนคยกบแดบอยหนาบานไปซ�อของมาทากบขาว
แม : ดะบอเอย ไปซ�อน� าปลากบน� ามนใหแมหนอยเรว (พดพลางคนหาเงนในกระเปาตง แลวหน
ไปบนกบพอวา) ทาไงดละพอ เงนเราเหลอไมพอจะซ�อของหรอใหดะบอมนไปโรงเรยนแลว จะ
ไปหยบยมใครด
ระหวางท�ดะบอเดนมาหาแมเพ�อนาเงนไปซ�อของกไดยนท�พอกบแมคยกน แตกเดนเขาไปหาพอกบ
แมเหมอนไมไดยนอะไร
ดะบอ : ไหนแมจะใหดะบอซ�ออะไร
แม : ไมตองซ�อแลวลก เด�ยวแมทากบขาวอยางอ�นดกวา(ฝนทาเสยงราเรง)
ดะบอ : ง�นดะบอไปเลนน� ากบแดบกอนนะแม
พอ แม : ไปเถอะ แตอยากลบมดนะ เอาน�เอาเงนไปซ�อขนมกนกบแดบมนส (แมย�นเงนให 10
บาท)
ระหวางทางท�ไปเลนน�า แดบกบดะบอแวะซ�อขนมท�รานคากอน
ท�รานคา
แดบ : ดะบอวนน� กนไรด เม�อวนศกรเหนวาแมคาไปซ�อขนมมาใหมๆเยอะเลย
ดะบอ : เหรอๆ ไหนๆ
แดบ : น�ไง ขนมมของแถมเหมอนในการตนท�เราดเม�อวานไง เราจะเอาอนน�นะ แลวกโคกขวดนง
ดะบอ : วนน� ไมเอาไรหรอกแดบ พอแมเราไมมตงแลว เราจะเกบเงนท�พอแมใหมาซ�อขนมไว
หยอดกระปกดกวา
แดบ : โอโห! ดะบอเกงจง ไวคราวหนาเราจะทาบางนะ เราจะแบงเงนบางสวนใสกระปกไวนะ
วนน�ขอซ�อกอนนะ :
ระหวางทาง แดบแบงใหดะบอกนขนมดวยกน
![Page 93: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/93.jpg)
85
แดบ : อรอยเนอะ แตกนแลวรสกคอแหงจง ....อาว หมดแลว (มองทางซายทางขวาไมมคน จงกาลง
จะท�งขยะลงขางทาง)
ทนใดน�นนางมารกปรากฏตวออกมา เพ�อยใหเดกท�งสองคนท�งขยะไมถกท�
นางมาร : ท�งเลยๆ โยนมนท�งเลย ใหมนปลวไปท�วเลย มขยะเกล�อนเยอะ หลายส สวยดออก ท�ง
เลย
เสยงเหมอนมบางส�งแหวกอากาศออกมา!!!
นางฟา : อยานะ หามท�งนะ จาท�ครสอนท�โรงเรยนไดม�ย วาการท�เราท�งขยะอยางน� จะเปนยงไง
เดกท�งสองมองหนากนอยางครนคด
นางมาร : อยาไปฟงปาคนน� เลย ครเคยสอนอารายยย มแตเร�องนาปวดหว แคคดกปวดหวแลววว
นางฟา : ไมนะ เด�ยวพ�นางฟาจะชวยทวนความจานะ อยางแรกเลยการท�หนๆท�งอยางน� จะทาให
หมบานเราเตมไปดวยขยะลอยไปท�ว น�นะ อยางถามนมเยอะๆในแมน� าพวกเดกกจะไมมน� าสะอาด
เยนๆไววายเลนกน เพราะหวยกจะเตมไปดวยขยะ อกอยางการท�หนๆกนขนมเยอะๆอยางน�กจะเปน
การทาใหพอแมตองเปลองเงนจากท�หามาไดอยางยากลาบาก
ดะบอ : (พยกหนาเหนดวย ) จรงดวยเนาะแดบ จาไดมยท�เรากนขนมเยอะๆ น� เราสกคอแหงแลว
บางทกเจบคอดวยนะ พอถงขยะเยอะกตองเผา เผาขยะทไรเราไมสบายทกทเลย แถมตอนน� นะแม
เรากไมคอยมตงดวย แถมตองเอาเงนใหเราซ�อขนมทกวนๆอก
แดบ : จรงเหรอ?
ดะบอ : ใช เราวาเราเช�อพ�นางฟาดกวา แลวกเรามาท�งขยะใหเปนดกวานะ เวลาจะเอาไปเผากจะได
ไมเสยเวลากวาด
นางฟา : ใชจะ อกอยางนะ ถาเราซ�อขนมนอยลง ขยะท�เราจะเผากจะลดลงดวย ควนท�เกดจากการ
เผากจะไมเยอะ อยางท�ดะบอเผาขยะเม�อวนกอนไงจะ แลวอยางท�หนปวดหว สาเหตหน� งอาจมา
จากการดมควนขยะมากเกนไปกไดนะ
ดะบอ : จรงดวยแดบ วนกอนเราเปนอยางท�พ�นางฟาบอกมาเลยนะ
นางมาร : ไมนะไมใชอยางท�ปาคนน�บอก ไมใชเลย อยาไปเช�อเคา ท�งไปเลย เด�ยวขยะมนกปลวไป
ท�อ�น เผาเด�ยวมนกหมดไง
ดะบอ : เราวาเช�อพ�นางฟาดกวานะแดบ
แดบ : เรากข� เกยจกวาดขยะเยอะแลวกตองมาน�งเผาขยะเยอะๆดวย เอาไงดอะ
ดะบอ แดบ มองหนากน แลวนาขยะไปท�งลงถง แลวไปท�รานคาซ�อของไปใหพอแมทากบขาว
สาหรบม�อเยน พอแมกดใจท�ดะบอเกบเงนท�ลดการซ�อขนมมาใหพอแมในยามจาเปน
![Page 94: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/94.jpg)
86
วตถประสงคของการแสดงละคร
• เพ�อสะทอนพฤตกรรมเก�ยวกบการบรโภคของกลมอาสาสมคร และสถานการณขยะ
ปจจบนภายในชมชน
• เพ�อกระตนใหกลมอาสาสมครไดเร�มตระหนกถงความสาคญของขยะมากข�น และสราง
ความเขาใจในโทษของการเผาขยะ ซ�งเกดจากการบรโภคส�งท�ไมสามารถยอยสลายได
จานวนมาก โดยความคาดหวงวาจะนาไปสการลดขยะในชมชน
ผลจากการจดกจกรรม
จากการแลกเปล�ยนความคดเหนกบกลมอาสาสมครหลงจากการชมละคร เดกๆไดรบ
ขอคดเก�ยวกบการประหยดอดออม อกท�งยงสรางทางเลอกในการบรโภคผก-ผลไมท�มอยในชมชน
เพ�อเปนการลดการบรโภคขนมถงจากภายนอก และยงทาใหเกดการกระตนใหเดกตระหนกถง
สถานการณขยะท�เพ�มมากข�นในปจจบน จะนาไปสการเกดกระบวนการปองกนการเกดขยะตอไป
4.2 กจกรรมเดนเกบขยะในชมชน
หลงจากท�ผวจยไดทาการแสดงละครแลว กไดมการดาเนนการในข�นตอไป คอผวจย
ไดคดส�อท�สามารถทาใหกลมอาสาสมครเขาใจไดงายและเหนภาพไดชดเจนถงสภาพของปญหาท�
เกดข�นจรงในชมชน กลาวคอ ผวจยคดวาจะเปนวธการท�ดกวาหากใหกลมอาสาสมครน�นเหนวา
ขยะกระจดกระจายอยตามชมชน เปนขยะท�เปนจาพวกถงขนมมากท�สด ซ�งเกดจากการบรโภคของ
เดกเอง การเรยนรจากของจรงจะทาใหกลมอาสาสมครเขาใจสถานการณไดดข�น และนาสนใจ
กวาการเรยนรแบบการสอนในหองเรยน ดงน�นผวจยจงไดใชส�อท�เปนรปแบบของการทากจกรรม
ดงกลาว พรอมกบการพดคยแลกเปล�ยนความคดเหนรวมกนในขณะทากจกรรมดวย
วตถประสงคของกจกรรมเดนเกบขยะในชมชน
• เพ�อจดประกายใหกลมอาสาสมครไดตระหนกถงการมสวนรวมในการดแลรกษาความ
สะอาดและขยะในชมชนของตน
• เพ�อใหกลมอาสาสมครไดเรยนรประเภทและวธการจดการขยะท�งของครวเรอนและชมชน
จากการพบเหนจากประสบการณและการลงมอปฏบตจรง
• เพ�อใหไดเหนสถานการณขยะท�เพ�มมากข�นชมชน ซ�งจะนาไปสการลดขยะ
ผลท�ไดรบจากการทากจกรรม
กลมอาสาสมครไดเรยนรประเภทขยะท�มอยในชมชน และกลมคนท� กอใหเกดขยะ
ประเภทน�นๆ ทาใหกลมอาสาสมครเร�มตระหนกวาพวกเขาสามารถมสวนรบผดชอบกบขยะท�เกด
ในพ�นท�ของชมชนได พรอมท�งเร�มเกดความคดในการท�งขยะใหถกท� ตอมาจงไดเกดการผลกดน
กจกรรมการเกบขยะท�ไดทดลอง ใหเกดเปนกลมอาสาสมครในการรกษาความสะอาดในชมชน
![Page 95: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/95.jpg)
87
ซ�งถอเปนการสรางบทบาทใหกบเดกมสวนรวมในการชวยกนรกษาความสะอาดท�งครวเรอนและ
ชมชนใหมากข�น
4.3 การเดนสารวจผก-ผลไมในชมชน
ผวจยเหนวาการท�จะประสบความสาเรจในการแกไขปญหาขยะท�เกดจากการบรโภคของ
ขนมของกลมเดกน�น ผวจยไดช� ใหกลมอาสาสมครเหนถงผก-ผลไมท�มในชมชน ซ� งเปนอก
ทางเลอกหน� งในการบรโภคท�สามารถลดรายจายของครวเรอน และเปนประโยชนตอสขภาพ
ผวจยจงไดนากลมอาสาสมครเดนสารวจผก – ผลไมในชมชน โดยหลงจากท�ผวจยไดทาการ
ทดลองทากจกรรมดงกลาวกบกลมอาสาสมครแลว กไดมการประเมนผลเบ�องตนโดยผวจยไดให
กลมอาสาสมครเขยนบนทกพฤตกรรมการบรโภคในชวตประจาวนของกลมอาสาสมคร เพ�อเปน
การประเมนวากจกรรมท�งหมดท�ผวจยไดใชไปน�นประสบความสาเรจหรอไม เพยงใด
วตถประสงคในการการเดนสารวจผก-ผลไมในชมชน
• เพ�อใหกลมอาสาสมครทราบผก-ผลไมท�มอยในชมชนท�หลากหลาย ซ� งสามารถเปน
ตวเลอกใหกบกลมอาสาสมครในการบรโภคผก-ผลไมในชมชน แทนการบรโภคขนมถง
จากภายนอก
• เพ�อใหกลมอาสาสมครทราบถงผลท�เกดข�นจากการบรโภคขนม อนนาไปสการเกดขยะ
ประเภทถงขนมในชมชน
ผลการจดกจกรรม
กลมอาสาสมครไดเหนวาในชมชนของตนมทรพยากรทางดานอาหารท�อดมสมบรณ ทา
ใหการบรโภคผก-ผลไมในชมชนเปนอกทางเลอกหน� ง ท�จะลดการบรโภคขนมจากภายนอกให
นอยลง นอกจากน� กลมอาสาสมครยงไดความรใหมๆเก�ยวกบผกผลไมในชมชนท�ตนไมรจกมา
กอนวาคออะไร และสามารถนาไปใชประโยชนไดอยางไร ซ�งทาใหเกดความรใหมๆท�เกดจาก
การแลกเปล�ยนความรระหวางกลมอาสาสมครดวยกนเอง ซ�งความรเหลาน� จะสามารถนาไปใชให
เปนประโยชนกบชวตประจาวนตอไป อยางไรกตามจากการท�ผวจยไดใหกลมอาสาสมครเขยน
บนทกพฤตกรรมการบรโภคในชวตประจาวน พบวากลมอาสาสมครยงคงบรโภคขนมอย แตกได
สะทอนใหเหนวาบรโภคนอยลงกวาเดม ดงน� นถอไดวาการทดลองใชส�อดงกลาวกบกลม
อาสาสมครน�นประสบผลสาเรจในระดบหน� ง คอ เปนจดเร�มตนในการเขาใจปญหาขยะในชมชน
และเร�มเกดความพยายามท�จะแกปญหาดงกลาว
![Page 96: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/96.jpg)
88
ภาคผนวกท� 7 แผนแมบทชมชนบานเขาเหลกท�เก�ยวของกบการจดการขยะ
ภาคผนวกท� 7.1 ตารางแสดงการทาแผนเพ�อแกปญหาดานเศรษฐกจ
หวขอปญหาของชมชน แผนงาน / โครงการ กจกรรม
ปญหาหน� สน - โครงการฝกอบรมอาชพ
เสรมเพ�มรายได
- โครงการผลตของใชใน
ครวเรอน
- โครงการออมทรพยสาหรบ
คนทางาน
- โครงการลด ละ เลกอบายมข
ทกวนพระ
- โครงการครวเรอนตนแบบ
ก า ร ด า เ น น ช ว ต ต า ม แ น ว
เศรษฐกจพอเพยง
- โคร งการจดทาบญ ช
ครวเรอน
เพาะเหด เล�ยงปลา จกสาน ทอ
ผ า ท า ป ย ห ม ก เ ก ษ ต ร
ผสมผสาน
ปลกผกสวนครว ทาน� ายาลาง
จาน ทาปยชวภาพ ทาภาชนะ
จากวสดพ�นบาน
จดต�งกลมออมทรพยสาหรบผ
เกบของปา เชน หนอไม เหด
หรอผประกอบอาชพโดยการ
รบจางแรงงาน
จดต� งกลมอบาสก อบาสกา
ชวยเผยแพรพระพทธศาสนา
และเปนแบบอยางการลด ละ
เลกอบายมขของคนในชมชน
คด เ ล อ ก ค ร ว เ ร อ น เ ขา ร ว ม
โครงการการดาเนนชวตตาม
แ น ว เ ศ ร ษ ฐ ก จ พ อ เ พ ย ง ม า
ปฏบต ใหเ ปน รปธรรมและ
ขยายผลท�งชมชน
จดฝกอบรมในการใหความร
ในการจดทาบญชครวเรอน
เบ�องตน
ท�มา : แผนแมบทชมชนบานเขาเหลก หมท� 5 ต.เขาโจด อ.ศรสวสด� จ.กาญจนบร, 2550, หนา 23
![Page 97: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/97.jpg)
89
ภาคผนวกท� 7.2 ตารางแสดงการจดอนดบโครงการ : โครงการกลมท� 1 แกปญหาหลกดานหน�สน
ลาดบท� ช�อโครงการ วตถประสงค เปาหมาย สถานท�
ดาเนนการ
ระยะเวลา งบประมาณ ผจดสรร ยทธศาสตร
1.
2.
3.
4.
5.
โ ค ร ง ก า ร ฝ ก อ บ ร ม
อาชพ เสรมเพ�มรายได
โครงการผลตของใชใน
ครวเรอน
โค ร งก า รอ อ มท ร พ ย
สาหรบ
คนทางาน
โค ร ง ก า ร ล ด ล ะ เ ล ก
อบายมข ทกวนพระ
โ ค ร ง ก า ร ค ร ว เ ร อ น
สงเสรมเพ�มรายได
แกชมชน
การเพ�มรายไดลด
รายจายในครวเรอน
สง เ สรม การ ออ ม
ท ร พ ยใน ก ล ม ว ย
แรงงาน
สงเสรมใหเลกด�ม
เหลาและอบายมขทก
วนพระ ลดรายจายท�
ไมจาเปน
สงเสรมความเปนอย
อยางพอเพยง
50 คน
120
ครวเรอน
120
ครวเรอน
120
ครวเรอน
120
บานเขาเหลก
บานเขาเหลก
บานเขาเหลก
บานเขาเหลก
บานเขาเหลก
2551
2550-2554
2551
2550-2554
2551
80,000
100,000
100,000
30,000
130,000
อบต.เขาโจด
อบต.เขาโจด
จงหวด
อบต.เขาโจด
การพฒนาเศรษฐกจชมชน
ต า ม แ น ว ท า ง เ ศ ร ษ ฐ ก จ
พอเพยง
![Page 98: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/98.jpg)
90
6.
ตนแบบ การดาเนนชวต
ต า ม แ น ว เ ศ ร ษ ฐ ก จ
พอเพยง
โครง การ จดทาบญ ช
ครวเรอน
ส ง เ ส ร ม ก า ร ล ด
รายจา ย – เพ� ม
รายได
ครวเรอน
120
ครวเรอน
บานเขาเหลก
2550-2554
5,000
จงหวด
อบต.เขาโจด
ท�มา : แผนแมบทชมชนบานเขาเหลก ต.เขาโจด อ.ศรสวสด� จ.กาญจนบร, 2550, หนา 49
![Page 99: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/99.jpg)
91
ภาคผนวกท� 7.3 ตารางแสดงขอเสนอแนะในการแกปญหาดานทรพยากรธรรมชาต
หวขอปญหา แนวทางในการแกปญหา
ไมมการบรหารจดการเร� องการใชทรพยากร
อยางย �งยน
สงเสรมกระบวนการเรยนรใหประชาชนม
ค ว า ม ส า ม า ร ถ ใ น ก า ร อ น ร ก ษ
ทรพยากรธรรมชาตและส�งแวดลอม
ตารางแสดงขอด – ขอเสยของชมชนดานทรพยากรธรรมชาต
ลาดบท� ขอด ขอเสย หมายเหต
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
ธรรมชาตท�สวยงาม
ทรพยากรท�สมบรณ
เปนสถานท�ทองเท�ยว
มสมนไพรหลากหลาย
ชาวบานอยกนแบบพอ
กนและพอเพยง
ชาวบานดารงชวตยง
ยดถอวฒนธรรม
กะเหร�ยง
- ภาษา
- การทาไร
มภมปญญา
หลากหลาย
ชาวบานรกถ�นฐาน
ของตนเอง
ขาดการมสวนรวม
ของชมชน
องคกรไมเขมแขง
บรเวณบานยงไมม
ความสะอาดเรยบรอย
การส�อสารในชมชน
ไมสะดวก
เร�องน� าไมเพยงพอ
ไมมไฟฟา - ไมม
สถานอนามย
ยงไมมกรรมสทธ� และ
ขาดแนวเขตท�ชดเจน
ระดบการศกษาต�า
ท�มา : แผนแมบทชมชนบานเขาเหลก หมท� 5 ต.เขาโจด อ.ศรสวสด� จ.กาญจนบร, 2550, หนา 21-22
![Page 100: การศึกษาวิจัย - arts.su.ac.thการศึกษาวิจัย เรือง การจัดการขยะทีเหมาะสมโดยการมีส่วน](https://reader033.fdocument.pub/reader033/viewer/2022060418/5f15e8033e9bce034a571262/html5/thumbnails/100.jpg)
92
ภาคผนวกท� 7.4 ตารางแสดงการจดอนดบโครงการ : โครงการกลมท� 3 สงเสรมขอดของชมชนดาน
ความอดมสมบรณทางทรพยากรธรรมชาต
ลาดบ
ท�
ช�อโครงการ วตถประสงค เปาหมาย ส ถ า น ท�
ดาเนนการ
ระยะเวลา งบประมาณ ผจดสรร
1. โครงการอนรกษ
ทรพยากรธรรมชาต
และส�งแวดลอม
ป ล ก ฝ ง
แ น ว ค ด ใ น
การอนรกษ
1 บ า น เ ข า
เหลก
2550-
2554
100,000 อบต.เขา
โจด
2. โครงการสงเสรม
การทองเท� ยว เชง
นเวศน
สงเสรมการ
ทองเท�ยวใน
หมบานและ
เขตอทยานฯ
1 บ า น เ ข า
เหลก
2551 200,000 อบต.เขา
โ จ ด ,
อทยานฯ
,กศน.
3. โ ค ร ง ก า ร ค ร ว
ชมชน
ส ร า ง ค ร ว
ช ม ช น จ า ก
พ� น ท� ท� ม
ค ว า ม อ ด ม
ส ม บ ร ณ
เพ�อใหชมชน
ใชเปนแหลง
โภชนาการ
1 บ า น เ ข า
เหลก
2551 20,000 อบต.เขา
โ จ ด ,
อทยานฯ
,กศน.
ท�มา : แผนแมบทชมชนบานเขาเหลก หมท� 5 ต.เขาโจด อ.ศรสวสด� จ.กาญจนบร, 2550, หนา 49
ภาคผนวกท� 7.5 ตางรางแสดงการทาแผนเพ�อแกปญหาดานการปกครอง
ปญหาของชมชน แผนงาน / โครงการ กจกรรม
ชมชนและองคกรไมเขมแขง - จดฝกอบรมพฒนาองคกร
ผนาในชมชน
- สรางแรงจงใจใหบคลากร
และผนาและประชาชน
- จดเวทประชาคมประชม
วางแผน
- ศกษาดงานในดานพฒนา
ชมชน
- จดประกวดครอบครวหรอ
ผนาและกลมท�มความเสยสละ
ตอชมชน
ท�มา : แผนแมบทชมชนบานเขาเหลก หมท� 5 ต.เขาโจด อ.ศรสวสด� จ.กาญจนบร, 2550, หนา 23