BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

19
MAIKLING TALAMBUHAY NI JOSE PROTACIO RIZAL (Manunulat, Pambasang Bayani ng Pilipinas, Dakilang Henyo ng Lahing Malayo) ISINILANG SA: Calamba, Laguna (Hunyo 19, 1861) BINARIL SA: Bagumbayan (ngayo’y Luneta; Disyembre 30, 1896) Mga Magulang: FRANCISO MERCADO at TEODORA ALONS O (“Z” sa ibang aklat) Mga Ninuno: Domingo Lamco, sa panig ng ama (negosyanteng Instik);Lakandula, sa panig ng ina (pinuno ng Tondo na namuno sa isang bigong pag-aalsa sa mga Kastila, inapo ni Rajah Sulayman ng Maynila) Nagbinyag: Padre Rufino Collantes Ninong: Padre Pedro Casañas Paboritong kura paroko/parish priest: Padre Leoncio Lopez (nagturo kay Rizal ng pagrespeto sa karapatan ng ibang tao) Buong Pangalan: (Complete name) Jose Protacio Mercado Rizal y Alonso Realonda Jose Protacio - first name Jose: sa karangalan ni San Jose, patron ng mga manggagawa, asawa ng Birheng Maria, tatay sa lupa ni Hesukristo Protacio: sa karangalan ni San Protacio (isang martir; kapistahan/feast day niya tuwing Hunyo 19) Mercado: tunay na apelyido ng kanyang ama; nangangahulugang “pamilihan/market” sa wikang Español Rizal: apelyidong pansamantalang pinagamit kapalit ng Mercado upang makaiwas sa gulo (kabibitay pa lamang sa Gomburza; konektado kay Raizza P. Corpuz ©

Transcript of BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

Page 1: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

MAIKLING TALAMBUHAY NI JOSE PROTACIO RIZAL

(Manunulat, Pambasang Bayani ng Pilipinas, Dakilang Henyo ng Lahing Malayo)

ISINILANG SA: Calamba, Laguna (Hunyo 19, 1861)

BINARIL SA: Bagumbayan (ngayo’y Luneta; Disyembre 30, 1896)

Mga Magulang: FRANCISO MERCADO at TEODORA ALONSO (“Z” sa ibang aklat)

Mga Ninuno: Domingo Lamco, sa panig ng ama (negosyanteng Instik);Lakandula, sa panig ng

ina (pinuno ng Tondo na namuno sa isang bigong pag-aalsa sa mga Kastila, inapo ni Rajah

Sulayman ng Maynila)

Nagbinyag: Padre Rufino Collantes

Ninong: Padre Pedro Casañas

Paboritong kura paroko/parish priest: Padre Leoncio Lopez (nagturo kay Rizal ng pagrespeto

sa karapatan ng ibang tao)

Buong Pangalan: (Complete name) Jose Protacio Mercado Rizal y Alonso Realonda

Jose Protacio - first name

Jose: sa karangalan ni San Jose, patron ng mga manggagawa, asawa ng Birheng Maria, tatay sa

lupa ni Hesukristo

Protacio: sa karangalan ni San Protacio (isang martir; kapistahan/feast day niya tuwing Hunyo

19)

Mercado: tunay na apelyido ng kanyang ama; nangangahulugang “pamilihan/market” sa wikang

Español

Rizal: apelyidong pansamantalang pinagamit kapalit ng Mercado upang makaiwas sa gulo

(kabibitay pa lamang sa Gomburza; konektado kay Padre Burgos si Paciano kaya delikado ang

apelyidong Mercado); mula sa salitang Español na “ricial” (luntiang lupang tinatamnan ng

trigo/green fields of barley)

Alonso: tunay na apelyido ng ina noong dalaga pa/maiden name; middle name ni Jose Rizal

Realonda: middle name ng kanyang ina noong dalaga pa; galing sa lola ni Rizal

Raizza P. Corpuz ©

Page 2: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

Mga kapatid:

1. Saturnina

2. Paciano – tanging lalaking kapatid ni Jose; tumustos/nagpondo sa pag-aaral ni Jose sa Europa;

naging heneral ng Hukbo ng Rebolusyong Pilipino

3. Narcisa

4. Olympia – namatay sa 13 oras na panganganak

5. Lucia

6. Maria

7. Concepcion – kasunod ni Jose; namatay sa sakit sa edad na 3 taon

8. Josefa – naging pangulo ng pangkababaihang grupo ng Katipunan

9. Trinidad – tinuruan ni Jose ng Ingles; pinagbigyan ng lamparang naglalaman ng teksto ng Mi

Ultimo Adios

10. Soledad

Unang guro: ang kanyang ina (nagturo ng alpabetong Kastila/abecedario; pagdarasal sa Latin at

panimulang pagbasa)

Unang pighating naranasan: pagkamatay ni Concepcion (Concha) na lagi niyang kalaro

Unang tulang sinulat: “Sa Aking mga Kabata” (sinulat sa Tagalog; tungkol sa pagmamahal sa

sariling wika; 8-taong gulang siya noon)

Mga Tiyuhing Nakaimpluwensya:

1. Tiyo Manuel – palakasan/sports

2. Tiyo Gregorio – pag-ibig sa aklat

3. Tiyo Jose Alberto – husay sa sining/art

Unang guro sa pormal na edukasyon: Justiniano Aguino-Cruz (paaralan sa Biñan, Laguna)

Unang Kawalang-katarungang dinanas ng pamilya Rizal: pagkakulong ni Doña Teodora dahil sa

walang basehan na paratang ng paglason sa hipag/sister-in-lawniya

Pangyayaring nagmulat kay Rizal sa kawalang-katarungan sa Pilipinas:Pagbitay sa Gomburza

(Mariano Gomez, Jose Burgos at Jacinto Zamora; tatlong Pilipinong pari na nagsusulong sa

Pilipinisasyon ng mga parokya; idiniin o i-friname-up sa pag-aalsa sa Cavite noong 1872)

Raizza P. Corpuz ©

Page 3: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

Buhay-High School: sa Ateneo Municipal (nasa loob ng Intramuros, Maynila noon; paboritong

paaralan ni Jose; pinatatakbo ng mga Heswita/Jesuit

Tulang sinulat sa paglaya ng ina: “Mi Primera Inspiracion” (My First Inspiration/Ang Una Kong

Inspirasyon)

Unang Guro sa Ateneo: Padre Jose Bech

Paboritong Guro sa Ateneo: Padre Francisco Sanchez (humikayat sa kanya na ipagpatuloy ang

pagsusulat)

1877: Nagtapos sa Ateneo; sobresaliente o excellent ang marka sa lahat ng asignatura;

tumanggap ng diplomang Bachiller en Artes (katumbas ng high school diploma ngayon)

Abril 1877: Pumasok sa Unibersidad ng Santo Tomas (UST) para magkolehiyo; pinatatakbo ng

mga Dominikano/Dominicans; kumuha ng Pilosopiya at Letra sa unang taon batay sa gusto ng

ama; lumipat sa Medisina nang sumunod na taon, batay sa payo ni Padre Pablo Ramon, rektor

ng Ateneo

Tulang nagwagi ng unang gantimpala – 1879 : “A la Juventud Filipina” (Sa Kabataang

Pilipino/To The Filipino Youth); dito binigyang-diin ni Jose na ang mga kabataan ang pag-asa ng

bayan

Dulang nagwagi ng unang gantimpala: “El Consejo de los dioses” (Ang Pulong ng mga

diyos/The Council of the gods); tungkol sa pag-aaway-away ng mga diyos at diyosa sa Bundok

Olimpo sa kung sino kina Homer (Griyegong/Greek sumulat ng “Iliad” at “Odyssey”), Virgil

(nagsulat sa Latin ng “Aeneid”) at Miguel de Cervantes (Kastilang nagsulat ng “Don Quijote de la

Mancha”) ang pinakamahusay; nagwagi ito sa patimpalak/contest na inorganisa ng Liceo

Artistico Literario de Manila para sa paggunita sa ika-400 taong kamatayan ni Cervantes

1880: Hinampas ng espada ng isang gwardya sibil; nagreklamo kay Gob. Hen. Primo de

Rivera pero walang nangyari

1882: Nagpasyang sa ibang bansa na lang mag-aral dahil:

1. Di gaanong mahusay ang pagtuturo sa UST noon

2. May diskriminasyon sa UST; minamaliit ang mga Pilipino

3. Galit sa kanya ang mga Dominikano dahil sa pagtatatag niya

ngCompañerismo (kapatiran/fraternity ng mga Pilipino)

Raizza P. Corpuz ©

Page 4: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

4. Gusto niyang gamutin ang mata ng ina (mas maganda ang turo sa Europa)

Mayo 1882: naglakbay papuntang Europa, mula sa Maynila

Ruta mula Maynila (sa pamamagitan ng barko/ship):

1. Singapore

2. Colombo, Sri Lanka

3. Aden, Yemen

4. terminal sa Suez Canal (Ehipto/Egypt)

5. Italya

6. Pransya

7. Espanya (dumating: Hunyo 1882)

Unang sinulat sa Europa: Sanaysay/essay na “Amor Patrio” (Pag-ibig sa Bayan o Love of

Country); gumamit ng sagisag-panulat o pen name na Laong Laan(“matagal nang inalay”)

isinalin sa Tagalog ni Marcelo H. del Pilar, na gumamit naman ng pen name na Dolores

Manapat; lumabas sa “Diariong Tagalog”(unang dyaryong Tagalog sa Pilipinas)

Nobyembre 1882: Pumasok sa Universidad Central de Madrid/UCM; kumuha ng kursong

Pilosopiya at Letra at Medisina; habang nasa UCM ay umanib siya sa“Circulo Hispano-

Filipino” at sa Masonerya o Freemasonry

Talumpati sa Madrid: binigkas sa karangalan nina Juan Luna at Felix Resureccion-Hidalgo, 2

pintor na Pilipinong nagwagi sa Pambansang Eskposisyon sa Sining (ng Espanya) para sa “La

Spolarium” at “Virgenes Expuestas Al Populacho,” na parehong masining na tumuligsa sa

masamang pamamahala ng mga Kastila

1884: Binigyan ng lisensya sa medisina; bago pumunta sa Paris, dinalaw muna ang mga kaibigan

niyang sina Maximo Viola at Pardo de Tavera na nasa Barcelona

1885: Pumunta sa Paris, Pransya upang magsanay sa klinika ni Dr. Louis de Weckert; naging

bahagi ng “La Solidaridad” (dyaryo ng Kilusang Propaganda)

Sa Alemanya/Germany:

Nakilala si Prof. Ferdinand Blumentritt (Austrian na ethnologist na nananaliksik tungkol sa

wikang Tagalog) na siya niyang naging pinakamatalik na kaibigan/best friend

Raizza P. Corpuz ©

Page 5: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

Nagsanay sa ospital na pangmata ng University of Heidelberg sa pamamahala ni Dr. Otto

Becker

Habang nasa Heidelberg, sinulat ang tulang “A las Flores del Heidelberg”(Sa Mga Bulaklak ng

Heidelberg/To the Flowers of Heidelberg); nagpapakita ng pangungulila sa sariling bayan

Tinapos at pinalimbag ang “Noli Me Tangere” sa Alemanya; pinautang siya ng pera

ni Maximo Viola (kaibigan niyang taga-San Miguel, Bulacan) para sa pagpapalimbag ng unang

2,000 kopya/sipi ng Noli; bago umuwi sa Pilipinas para alamin ang reaksyon ng mga Pilipino sa

nobela, ay naglakbay muna siya sa Europa kasama si Maximo Viola

Unang Pagbalik sa Pilipinas:

Nanggamot at naging makatarungan sa paniningil (depende sa katayuan o status ng pasyente

ang singil); nakilala bilang Dr. Ulliman (dahil nagsanay sa Alemanya)

Pinatawag ni Gob. Hen. Emilio Terrero; pinag-iingat siya nito sa mga tumutuligsa sa Noli;

binigyan siya ng gwardya (Jose Taviel de Andrade)

Tinuligsa ng mga prayle ang Noli: sumulat ng liham-pastoral si Padre Jose Rodriguez na

pinamagatang “Caiingat Cayo” (Mag-ingat kayo/Beware!); pinag-iingat at pinagbabawalan niya

ang mga tao na basahin ang sinulat ni Jose na diumano’y subersibo (laban sa gobyerno)

at heretikal (kontra sa Simbahan)

Sinagot ni Marcelo H. del Pilar ng “Caiigat Cayo” (Maging Igat Kayo/Be Like Eels) ang batikos

ni Rodriguez; pinayuhan niya ang mga tao na maging parang igat/eel (isang uri ng madulas na

isdang mahirap hulihin) ang mga tao upang di sila mabitag o ma-trap sa kasinungalingan ng mga

prayleng galit kay Rizal

Ipinagtanggol din ni Padre Vicente Garcia si Rizal

Nagpasya si Rizal na muling maglakbay sa ibang bansa upang mas malayang makakilos (sa

Pilipinas, mahirap magsulat o bumatikos dahil malakas ang impluwensya ng mga prayle)

Ikalawang Paglalakbay ni Jose Rizal (mula Maynila):

1. Hong Kong – pumasyal sa mga Pilipinong taga-roon na gaya ni Jose Maria Basa na tumulong sa

pagpupuslit o pagi-smuggle ng mga kopya ng Noli

2. Hapon – nakilala niya rito si O-Sei-San

Raizza P. Corpuz ©

Page 6: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

3. Estados Unidos – nabiktima sila ng diskriminasyon; “bansang malaya ngunit para lamang sa

mga puti,” ayon kay Rizal

4. Londres/London, Gran Britanya/Great Britain – nanaliksik sa malaking aklatan para ihanda ang

anotasyon sa “Sucesos de las Islas Pilipinas”(Mga Pangyayari sa Kapuluan ng Pilipinas/Events in

the Philippine Islands) ni Dr. Antonio de Morga; ang aklat na ito ay nagpapatunay na may

sibilisasyon na ang mga Pilipino nang abutan o madatnan sila ng mga Kastila; dito rin niya

sinulat ang “Liham sa mga Kababaihang Taga-Malolos” (Malolos, Bulacan; sinulatan niya ang

mga babaeng taga-rito para ipakita ang kanyang paghanga at pagsuporta sa kanilang layunin na

magpatayo ng paaralang pambabae roon)

5. Sa Belhika/Belgium – dito inilimbag (sa Ghent, Belgium) ang “El Filibusterismo,” ang

karugtong/ sequel ng Noli Me Tangere; ang El Fili ay inalay niya sa Gomburza; pinautang siya

ni Valentin Ventura upang ito’y ipalimbag

6. Sa Hong Kong ulit – para manggamot at makipagkita sa buong pamilya Rizal (dito sila

nagpasko; kapapalayas pa lamang ng pamilya nila at ng iba pang pamilya ng mga magsasaka sa

asyenda/hacienda ng mga Dominikano sa Calamba, Laguna; ayaw na kasing magbayad ng upa

ni Don Francisco dahil sobrang taas na ang sinisingil); sandaling nanggamot din si Jose sa Hong

Kong; habang narito, sumulat din siya kay Gob. Hen. Eulogio Despujol upang hilingin dito na

dalhin o i-resettle ang mga taga-Calamba sa Sabah/North Borneo (ito ang tinawag ni Rizal

na “Proyekto ng Kolonisasyon ng Borneo” na ibinasura lang si Despujol)

Ikalawang Pagbabalik sa Pilipinas: Bakit nagpasyang bumalik?

1. Para mapanatili ang pagkakaisa ng Kilusang Propaganda (nag-away-away sila noon sa Europa

kung sino ang dapat maging pangulo nila, si Rizal o si del Pilar; umalis na lang si Rizal para

maresolba ito)

2. Kakausapin niya si Despujol para alamin kung magbabago pa ang pasya nito

3. Itatatag niya “La Liga Filipina” (Ang Liga ng mga Pilipino/League of Filipinos) sa Pilipinas

Mga Nangyari sa Ikalawang Pagbabalik sa Pilipinas:

Raizza P. Corpuz ©

Page 7: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

1. Itinatag niya “La Liga Filipina” noong Hulyo 2, 1892 sa bahay ni Doroteo Onjungco sa Tondo,

Maynila (ang La Liga ay samahang sibiko para sa mga Pilipino na layuning magsulong ng mga

reporma sa Pilipinas); isa siAndres Bonifacio sa mga orihinal na kasapi ng La Liga

2. Limang araw pagkatatag ng La Liga (Hulyo 7), ipinatapon (in-exile) si Rizal sa Dapitan,

Zamboanga dahil sa mga sumusunod na dahilan:

a. May nakuhang sipi ng “Pobres Frailes” sa unan ni Lucia (kapatid na kasama niya sa

paglalakbay); ang babasahing ito’y anti-prayle/ kontra sa Simbahan (malamang na inilagay

lamang ito sa bagahe ng magkapatid)

b. Inalay ni Rizal ang “El Filibusterismo” sa Gomburza, kaya’t ito’y subersibo

c. Diumano’y (allegedly) iligal daw ang La Liga Filipina

3. Hulyo 7, 1892 din: itinatag ni Andres Bonifacio at ng ilan pang kasapi ng La Liga Filipina,

ang KKK/Katipunan (Kataas-taasang Kagalang-galangang Katipunan ng mga Anak ng Bayan/

Supreme and Most Respectable Organization of the Sons of the Motherland) para simulan ang

sikretong pag-oorganisa na hahantong sa armadong pag-aalsa/rebolusyon para mapatalsik ang

mga Kastila at makapagtayo ng demokratikong gobyernong pinatatakbo ng mga Pilipino (para

sa kanila, ang pagkapatapon ni Rizal ay senyales na wala nang pag-asa ang reporma sa ilalim ng

mga Kastila at kung gayon, wasto na ang magrebolusyon)

Mga Nangyari sa Dapitan

1. Nagtayo siya ng paaralan para sa mga batang lalaki

2. Nagtayo ng patubig/irrigation system para sa mga magsasaka at mamamayang taga-Dapitan

3. Nakipagdebate (sa sulat) kay Padre Ramon Pastells (isang Heswita) tungkol sa mga usaping

panrelihiyon

4. Sinulat ang tulang “Mi Retiro” (Ang Aking Pahingahan) bilang tugon sa hiling ng ina

5. Nakatuklas ng mga bagong specie ng palaka, tutubi/dragonfly at uwang/ beetle na malao’y

ipapangalan sa kanya

6. Naglilok ng mga pigurin at estatwang bato atbp.

7. Tumanggap ng mga pasyente mula sa iba’t ibang dako ng Pilipinas at ng daigdig

8. Nakilala at kinasama (live-in) si Josephine Bracken, na malao’y mistulang asawa na rin niya

Raizza P. Corpuz ©

Page 8: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

9. Dinalaw siya ni Dr. Pio Valenzuela (sugo/emissary ni Andres Bonifacio) para alamin ang

opinyon niya sa rebolusyong inoorganisa ng Katipunan; inalok siya ni Valenzuela na itakas para

pamunuan niya ang rebolusyon, di pumayag si Rizal at sinabi rin niyang tutol siya sa

rebolusyon dahil:

a. Nangako siya sa mga Kastila na di tatakas sa Dapitan

b. Hindi pa raw handa ang mga Pilipino (kulang sa armas atbp.)

c. Wala pa raw pagkakaisa ang mga Pilipino

d. Diumano’y hindi pa sanay mamahala ang mga Pilipino

e. Marami raw madadamay na inosente

10. Sumulat si Jose kay Gob. Hen. Ramon Blanco para hilingin na payagan siyang pumunta

sa Cuba para maging doktor sa Hukbong Kastila (Spanish Army; noo’y nagrerebolusyon na ang

mga Cubano laban sa mga Kastila; ayon sa ibang aklat, sikretong plano ni Rizal na obserbahan

ang taktikang gerilya/guerilla tactics na ginagamit ng mga Cubano laban sa Español)

Agosto 23, 1896: Nagsimula ang hayagang pag-aalsa ng Katipunan laban sa mga Kastila

Hulyo 1896: Pinayagan siya ni Blanco na pumunta sa Cuba; nakaalis ang bapor nila sa Maynila

pero nasa Singapore pa lamang ang barkong sinasakyan niya’y muli siyang ipinaaresto

(September 30). Nang makarating sa España ang kanilang barko ay inilipat siya sa isang barkong

militar at ibinalik sa Pilipinas para ikulong saFort Santiago (sa loob ng Intramuros).

Disyembre 8, 1896: Pinamili siya ng magiging abogado niya sa isang listahan; pinili niya si Luis

Taviel de Andrade

Disyembre 11, 1896: Binasahan siya ng sakdal/ipinaalam sa kanya ang mgaikinaso sa kanya:

1. Sedisyon o pag-uudyok ng pag-aalsa

2. Rebelyon o pagsulat ng aklat laban sa pamahalaan

3. Pagtatatag ng diumano’y lihim na samahan (La Liga)

Depensa ni Rizal at kanyang abogado: Walang kinalaman si Rizal sa pag-aalsa ng Katipunan,

dahil tutol nga siya sa rebolusyon (nagpalabas pa nga siya ng manipesto para patunayan ito);

hindi subersibo o sedisyoso ang Noli Me Tangere at El Filibusterismo dahil hindi naman ito

itinago ni Rizal kaninuman, layunin lamang niyang isiwalat ang katotohanan; Lalong hindi lihim

Raizza P. Corpuz ©

Page 9: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

ang La Liga Filipina dahil alam na nga ng mga Kastila ang tungkol dito at wala ring ginawang

labag sa batas ang La Liga (humihingi lamang ito ng reporma)

Paano nadiin si Rizal: Dahil sa pagbaligtad at pagtatraydor ng mga dati niyang kasamahan, mga

kapwa Pilipino, lalo na si Dr. Pio Valenzuela (na nakakatawa ma’y siya pang nagdiin kay Rizal sa

hukuman); galit na galit kay Rizal ang mga prayle dahil sa kanyang sinulat na nagsiwalat sa mga

baho ng ilang miyembro ng Simbahan, kaya idiniin nila ito (gaya ng ginawa nila sa Gomburza),

kaya kahit inosente’y hinatulan pa rin siya.

Disyembre 28, 1896: Nilagdaan ni Gob. Hen. Camilo Polavieja ang hatol/sentensya ng

kamatayan ni Rizal

Disyembre 29, 1896: Sinulat niya ang kanyang huling tula: “Mi Ultimo Adios” (Ang Huling

Paalam/My Last Farewell)

Disyembre 30, 1896: Binaril sa Bagumbayan (Luneta) si Rizal, habang sumisikat ang araw sa

silangan, namatay siya nang di nakita ang pagsikat ng araw sa silangan (ang paglaya ng

Pilipinas), ngunit di kalabisang sabihing siya ang isa sa nagmulat ng sambayanan upang makita

nito ang kanyang aping kalagayan at sa huli’y mag-alsa upang lumaya sa pagkaalipin.

MGA PAG-IBIG NI RIZAL

1. Segunda Katigbak – unang pag-ibig; kapatid ng kanyang kaibigang si Mariano; nakilala

nang siya’y nasa UST; di gaanong matangkad, may mga matang nangungusap, kulay

rosas na pisngi

2. Margarita Almeda-Gomez – ikalawang pag-ibig; taga-Pakil, Laguna; kayumangging kulay,

kaakit-akit ang mga mata

3. Leonor Rivera – pinakadakilang pag-ibig ni Rizal; second cousin niya; si “Taimis”;

pinaghanguan ng karakter ni Maria Clara; ikinasal sa British/Ingles na si Charles Henry

Kipping

4. Jacinta Evardo Laza - si “Binibining L”

5. Leonor Valenzuela – kapitbahay sa Intamuros; kasulatan niya gamit ang asin at tubig;

taga-Calamba; estudyante ng medisina

Raizza P. Corpuz ©

Page 10: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

6. Suzanne Jacoby – nakilala sa Belgium; sandali lamang silang nagkaibigan ‘pagkat umalis

din agad si Rizal para asikasuhin ang kaso ng pamilya sa Espanya

7. Gertrude Beckett – dalagang taga-London; kapamilya ng kanyang tinirhan doon;

tumulong sa pag-aaral niya ng Ingles.

8. Magkapatid na Adelina at Nelly Boustead – noong una’y mas nagustuhan si Adelina na

mas bata; si Nelly ay gusto rin ni Antonio Luna; dahil nangungulila kay Leonor (na

nabalitaan niyang nagpakasal na), niyaya niya si Nelly na magpakasal; nagpatumpik-

tumpik si Nelly dahil alam niyang nangungulila lang si Rizal kay Leonor at baka maging

panakip-butas lang siya, isa pa, Protestante si Nelly at ayaw namang itakwil ni Rizal ang

kanyang pagka-Katoliko.

9. Usui Seiko/O-Sei-San/O Sei Keio – nagturo ng wikang Hapon/Niponggo kay Rizal; muntik

na rin niyang pakasalan kundi lang dahil sa bayan

10. Consuelo Ortiga y Perez – Kastila; inalayan ni Rizal ng tula; iniwan niya ‘pagkat gusto rin

ni Eduardo de Lete na kanyang kaibigan

11. Josephine Bracken – itinuring niyang asawa; isang Irish; ampon ng isang Amerikanong

taga-Hong Kong na nagpagamot kay Rizal; balingkinitan ang katawan at asul ang mata

Raizza P. Corpuz ©

Page 11: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

Ang BATAS RIZAL (ligal na batayan ng pag-aaral sa buhay at mga sinulat ni

Jose Rizal)

Batas ng Republika Blg. 1425

Pinagtibay noong Hunyo 12, 1956

Ipinatupad ng Lupon sa Pambansang Edukasyon (Committee of National Education) noong

Agosto 16, 1956

Akda ni Sen. Claro M. Recto ang orihinal na bersyon (lolo ni dating Sen. Ralph Recto)

Binatikos ng ilang grupo at senador ang bersyon ni Recto kaya naglabas ng pamalit o substitute

bill si Sen. Jose P. Laurel Sr. (na batay sa panukala nina Sen. Emmanuel Pelaez at Roseller

Lim); ito ang naging Batas Republika 1425

Mga Tumutol sa Orihinal na Bersyon ng Batas Rizal

Sen. Decoroso Rosales (kapatid ni Arsobispo Rosales)

Mariano Cuenco (kapatid ni Arsobispo Cuenco)

Padre Jesus Cavanna

Sen. Francisco “Soc” Rodrigo

ilang grupo sa Simbahang Katoliko

Puna sa Orihinal na Batas Rizal

Nilalabag daw ang kalayaan sa pagpili ng relihiyon

Bahagi na raw ng nakalipas ang Noli at Fili kaya di na dapat pag-aralan pa

May 120 pahayag daw sa Noli laban sa Simbahang Katoliko

Pagtatanggol sa Batas Rizal

Pagpapalaganap ng nasyonalismo ang layunin ng pag-aaral sa buhay at mga sinulat ni Rizal

kaya walang masama rito

Raizza P. Corpuz ©

Page 12: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

Hindi pa nalulutas ang mga suliraning panlipunang tinalakay ng nobela kaya kailangan pa rin

itong pag-aralan

*Naayos ang gusot nang payagan ng

bagong bersyon ng batas ang paggamit ng

expurgated version ng mga nobela ni Rizal

Tatlong Pangunahing Probisyon ng Batas Rizal

Pagsasama sa kurikulum ng lahat ng paaralang pribado at publiko ng kursong tungkol sa

buhay at mga sinulat ni Rizal lalo na ang Noli at El Fili

Pagpapalimbag at libreng pamamahagi ng mga orihinal at mga salin ng mga akdang ito

Pagpapanatili at pagpapalawak ng koleksyong Rizaliana sa mga aklatan sa bawat

paaralan sa bansa

Paano pinili si Rizal bilang Pambansang Bayani?

Pamantayan/Criteria sa Pagpili:

1. isang Pilipino

2. namayapa (patay na)

3. may matayog na pagmamahal sa bayan

4. may mahinahong damdamin (dapat ay ayaw sa rebolusyon, dahil noo’y sinasakop pa

lang tayo ng mga Amerikano; kung rebolusyunaryo nga naman ang pambansang bayani, baka

mag-alsa ang mga Pilipino laban sa kanila gaya ng nangyari noong panahon ng Kastila)

Ang Pinagpiliang Listahan:

1. Marcelo H. del Pilar

2. Graciano Lopez-Jaena

3. Hen. Antonio Luna

4. Emilio Jacinto

5. Jose Rizal

6. Emilio Aguinaldo*

Raizza P. Corpuz ©

Page 13: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

7. Apolinario Mabini*

*Dahil sa bilang 2) at 3) ng pamantayan, inalis agad sa listahan sina Aguinaldo at Mabini, lalo

pa’t para sa mga Amerikano, si Aguinaldo ay “mapusok” (nananawagan pa siyang ituloy ng mga

Pilipino ang rebolusyon laban sa Amerikano, hanggang madakip siya sa Palanan, Isabela) at si

Mabini nama’y “matigas ang ulo” (madali siyang nadakip siya ng mga Amerikano dahil lumpo;

ayaw niyang manumpa ng katapatan sa simula sa mga Amerikano kaya pinatapon siya ng mga

ito sa Guam; isa pa, nagpalabas din ng manipesto si Mabini, bago maaresto, na nagtatagubilin

sa mga Pilipino na ituloy ang laban; pinatapon siya sa Guam sa takot ng mga Amerikano na

maging simbolo siya ng rebolusyong Pilipino)

Ang mga nagpasya kung sino ang dapat maging Pambansang Bayani:

1. Commissioner William Howard Taft (malao’y naging pangulo ng Estados Unidos)

2. Morgan Schuster

3. Bernard Moses

4. Dean Worcester

5. Henry Clay Ide

6. Trinidad Pardo de Tavera*

7. Gregorio Araneta*

8. Cayetano Arellano*

9. Jose Luzurriaga*

*Mga Pilipinong may lahing-Kastila; nang dumating ang mga Amerikano para tayo’y sakupin,

sila ang kauna-unahang nagtaksil sa Rebolusyong Pilipino para makakuha ng pwesto sa ilalim

ng gobyernong Amerikano sa Pilipinas

Imposibleng piliin si Antonio Luna, sapagkat anti-Amerikano na siya noon pa lamang; bago

siya patayin ng mga kapwa Pilipinong tauhan ni Aguinaldo, siya ang nagbabala kay Aguinaldo na

mag-ingat sa mga Amerikano

Malabo ring piliin si Emilio Jacinto sapagkat itinuring siyang “Utak ng Katipunan,” bagamat

patay na siya noong panahon ng mga Amerikano (mayorya sa mga natirang kasapi ng Katipunan

sa buong bansa ay nagpatuloy sa paglaban sa mga Amerikano hanggang madakip si Aguinaldo)

Raizza P. Corpuz ©

Page 14: BATAS RIZAL AT MAIKLING TALAMBUHAY NI RIZAL

Halos kapantay lamang ni Rizal sina del Pilar at Jaena sa pagiging repormista (ayaw sa

rebolusyon; bagamat nagpahayag si del Pilar na pabor siya sa rebolusyon bilang huling opsyon)

ngunit lumamang si Rizal sa pagiging diumano’y mas dramatiko ng pagkamatay niya: siya’y

binaril sa Bagumbayan, namatay naman sa tuberculosis si del Pilar at namatay rin sa sakit si

Jaena (bagama’t kung tutuusin, dramatiko rin ang pagkamatay ni del Pilar na kaya nagkasakit ay

sa kawalan ng perang pangkain; naubos ang kanyang pera sa paglalathala ng La Solidaridad na

pangmulat sa mga Pilipino; namatay siyang isang pulubi sa Espanya).

Gayunman, isang bagay ang di pinagtatalunan, at hindi tinututulan maging ng mga umaayaw

kay Rizal bilang pambansang bayani: ang kadakilaan ng kanyang panulat: ang pagsulat niya sa

Noli Me Tangere at El Filibusterismo na parehong de-kalidad na obra-maestrang tumatalakay sa

mga suliraning panlipunan at nagmulat sa mga Pilipinong inaalipin ng Espanya. Walang

nakapantay sa husay niyang magsulat para magmulat.

Raizza P. Corpuz ©